Phát huy giá trị các di sản văn hóa đặc sắc

Thành phố Hồ Chí Minh có một hệ thống bảo tàng đa dạng và phong phú, lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia. Việc đổi mới hoạt động được các bảo tàng quan tâm, đẩy mạnh trong thời gian qua, không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn ký ức đô thị, gìn giữ và phát huy giá trị di sản mà còn tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế, thu hút ngày càng nhiều du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện có 25 bảo tàng, trong đó có 14 bảo tàng công lập (9 bảo tàng trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao; 5 bảo tàng trực thuộc bộ, ngành Trung ương quản lý ) và 11 bảo tàng ngoài công lập.

Ứng dụng công nghệ vào trưng bày

Thời gian qua, nhiều bảo tàng đã chủ động đổi mới nhằm kể cho khách tham quan những câu chuyện di sản văn hóa-lịch sử sinh động, hấp dẫn và giàu cảm xúc hơn.

Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ số vào trong trưng bày bảo tàng. Ông Nguyễn Quốc Chính, Phó Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ cho biết, tháng 10/2020, bảo tàng đã khánh thành một phòng trưng bày ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại. Hệ thống trang thiết bị tại phòng trưng bày được thiết kế có khả năng mở rộng, cho phép bổ sung nhiều hiện vật vào trình chiếu 3D khi bảo tàng có điều kiện. Điều này cho thấy sự thích ứng và sự nỗ lực trong việc hiện đại hóa trưng bày, tăng cường trải nghiệm đa giác quan cho khách tham quan.

Trong khi đó, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh là một trong số rất ít bảo tàng đông khách nhất Việt Nam và hoạt động thường xuyên và phần lớn là khách nước ngoài. Với sứ mệnh bảo tồn ký ức và xây dựng hòa bình, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh bắt đầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm mang lại sức hấp dẫn cho hoạt động trưng bày. Bảo tàng đã ứng dụng công nghệ thực tế ảo và mô phỏng để tái hiện hiện vật như dùng container mô phỏng nhà tù với sự trợ giúp của âm thanh, ánh sáng… mang đến những trải nghiệm độc đáo cho khách tham quan.

Đối với Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố, đơn vị cũng đang tiến hành thử nghiệm số hóa các bảo vật quốc gia như bức tranh Vườn xuân Trung-Nam-Bắc của họa sĩ Nguyễn Gia Trí và Thanh niên thành đồng của họa sĩ Nguyễn Sáng bằng công nghệ VR và diễn hoạt bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Sự đổi mới này sẽ giúp cho các bảo vật quốc gia đến gần hơn với công chúng, thu hút nhiều khách tham quan thông qua cách kể hiện đại, mới lạ.

Theo ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, các bảo tàng đã có sự phát triển khá đa dạng, đổi mới cả về nội dung và hình thức hoạt động, như tăng cường các hiện vật gốc, áp dụng các phương tiện khoa học-kỹ thuật để làm phong phú và hấp dẫn nội dung trưng bày, thu hút khách tham quan.

Các bảo tàng cũng đổi mới hình thức phục vụ công chúng như xây dựng các chương trình giáo dục dành riêng cho học sinh, sinh viên, triển khai các chương trình giáo dục di sản văn hóa trong nhà trường, tại bảo tàng và di tích theo cách tiếp cận mới… góp phần đáng kể trong việc đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của đông đảo công chúng tham quan trong nước và nước ngoài.

Công tác giới thiệu, quảng bá di sản văn hóa đến công chúng cũng có nhiều đổi mới. Các đơn vị đã triển khai giới thiệu di sản văn hóa thực hiện đa dạng trên các nền tảng mạng xã hội. Nhiều bảo tàng xây dựng mô hình tham quan trực tuyến 3D cho phép công chúng trải nghiệm không gian trưng bày từ xa, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản, đặc biệt đối với công chúng trẻ và khách tham quan quốc tế.

Bên cạnh đó, các bảo tàng từng bước triển khai công tác số hóa đối với các loại hình di sản văn hóa đang quản lý, bao gồm: hiện vật, di vật, cổ vật và các bộ sưu tập chuyên đề. Tính đến hiện tại, các bảo tàng đã thực hiện số hóa dữ liệu 2D (ảnh chụp, tư liệu, số hóa hồ sơ): 249.319 hiện vật, tài liệu hình ảnh; số hóa dữ liệu 3D: 2.176 hiện vật, tài liệu.

Đưa nghệ thuật vào bảo tàng

Bên cạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số, nhiều bảo tàng đã chủ động kết nối với các đơn vị, cá nhân tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật ấn tượng, mang lại sức sống mới cho bảo tàng. Một số hoạt động trong các lễ hội lớn của Thành phố như: Lễ hội Áo dài, Lễ hội Du lịch, Lễ hội sông nước, Lễ hội Việt-Nhật… đều được tổ chức tại bảo tàng. Điều này không chỉ mang đến sự đa dạng, phong phú cho các lễ hội mà còn góp phần giúp cho du khách trong nước và quốc tế biết đến bảo tàng nhiều hơn.

Trong khuôn khổ các lễ hội, có bảo tàng trở thành địa điểm giới thiệu ẩm thực dân gian với bạn bè quốc tế, có bảo tàng là nơi lý tưởng để ban tổ chức giới thiệu vẻ đẹp của trang phục truyền thống Việt Nam đến với đông đảo công chúng, du khách nước ngoài.

Qua nhiều lần trải nghiệm hợp tác quốc tế, Bảo tàng Áo dài đã trở thành một điểm hẹn văn hóa đặc biệt - nơi những câu chuyện về di sản Việt Nam được kể bằng sự chân thành, bằng tình yêu áo dài và bằng tinh thần giao lưu cởi mở với bạn bè năm châu. Nơi đây thường xuyên tổ chức triển lãm, buổi trình diễn, hoạt động giáo dục hay giao lưu nghệ thuật để thu hút du khách. Đồng thời, qua mỗi hoạt động văn hóa, Bảo tàng Áo dài trở thành nhịp cầu nhỏ nhưng bền bỉ, gắn kết con người, thu hẹp khoảng cách văn hóa và nuôi dưỡng sự hiểu biết lẫn nhau.

Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo dài

Bà Huỳnh Ngọc Vân, Giám đốc Bảo tàng Áo dài cho biết, qua nhiều lần trải nghiệm hợp tác quốc tế, Bảo tàng Áo dài đã trở thành một điểm hẹn văn hóa đặc biệt - nơi những câu chuyện về di sản Việt Nam được kể bằng sự chân thành, bằng tình yêu áo dài và bằng tinh thần giao lưu cởi mở với bạn bè năm châu. Nơi đây thường xuyên tổ chức triển lãm, buổi trình diễn, hoạt động giáo dục hay giao lưu nghệ thuật để thu hút du khách. Đồng thời, qua mỗi hoạt động văn hóa, Bảo tàng Áo dài trở thành nhịp cầu nhỏ nhưng bền bỉ, gắn kết con người, thu hẹp khoảng cách văn hóa và nuôi dưỡng sự hiểu biết lẫn nhau.

Đáng chú ý, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn-Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thành phố đã tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật tại các bảo tàng thu hút sự chú ý của đông đảo người dân và du khách. Không gian kiến trúc độc đáo của Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố bỗng trở nên lung linh, mang vẻ đẹp mới mẻ khi hòa trong ánh sáng, tiếng đàn, lời ca của các nghệ sĩ.

Chương trình nghệ thuật “Hồn quê trong phố” diễn ra tại Bảo tàng Mỹ thuật là một trong những chương trình mang lại nhiều cảm xúc cho khán giả khi lần đầu ra mắt vào đầu tháng 7. Không gian bảo tàng được tái hiện như một “chợ quê trong phố”, giới thiệu bánh dân gian, trái cây đặc sản miền sông nước, thức uống truyền thống cùng các hoạt động trình diễn nghệ thuật dân gian.

Ca sĩ, nhạc sĩ Lê Anh Tuấn, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn và Đối ngoại Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen cho biết: “Hồn quê trong phố” được nhà hát định hướng phát triển thành chương trình biểu diễn định kỳ tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là mô hình kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn, bảo tàng, kiến trúc di sản, công nghệ trình diễn và các hoạt động trải nghiệm văn hóa nhằm hình thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của Thành phố.

Đại diện Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, với quy mô hơn 4 triệu lượt khách tham quan mỗi năm, hệ thống bảo tàng trên địa bàn đang từng bước khẳng định vai trò là một trong những nguồn tài nguyên quan trọng trong phát triển du lịch văn hóa. Đây không chỉ là không gian lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, mà còn là nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch đặc thù, góp phần đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách.

Chính việc “thổi hồn” vào các bảo tàng bằng các chương trình nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc đã làm mới nội dung hoạt động của bảo tàng, và qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế đêm thông qua phát huy giá trị các di sản văn hóa đặc sắc ở thành phố mang tên Người.