Đồng Nai: Bản sắc văn hóa trở thành nguồn lực phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Đây cũng là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển toàn diện văn hóa, con người theo tinh thần Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21/7/2026 của Bộ Chính trị.

Từ định hướng chiến lược

Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065, trong đó có nội dung xác định: Phát triển toàn diện văn hóa, giáo dục, y tế, con người Đồng Nai...

Để những định hướng chiến lược trong Nghị quyết đi vào cuộc sống, Đồng Nai quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó huy động sức mạnh của hệ thống chính trị, sự đồng lòng, nỗ lực của người dân.

Theo tinh thần của Nghị quyết số 16, thành phố Đồng Nai cần: Bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của vùng đất Biên Hòa-Đồng Nai với hơn 300 năm hình thành và phát triển. Ưu tiên nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa, thể thao thành tích cao; xây dựng đồng bộ thiết chế văn hóa, thể thao; đầu tư công trình hiện đại đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Tăng cường liên kết tuyến du lịch và phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh gắn với chuyển đổi số; phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng.

Đến nền tảng vững chắc

Đồng Nai được xem là động lực mới của vùng Đông Nam Bộ với diện tích hơn 12.737km² và quy mô dân số gần 4,5 triệu người. Trong không gian phát triển mới của thành phố Đồng Nai là mái nhà chung của 38 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó 37 dân tộc thiểu số với khoảng 421.000 người, chiếm gần 9,4% dân số toàn thành phố.

Các dân tộc sinh sống lâu đời ở Đồng Nai như: Xtiêng, Mnông, Chơ Ro, Mạ, Tày, Nùng, Mường, Hoa, Khmer, Chăm... đã tạo nên sắc màu văn hóa độc đáo, bồi đắp cho sự phong phú của vùng đất Trấn Biên xưa và nay.

Cùng với các Chương trình mục tiêu quốc gia, Đồng Nai cũng ưu tiên nhiều nguồn lực phát triển hạ tầng kết nối, tạo sinh kế, phát triển y tế, giáo dục, văn hóa… thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới đất liền.

Theo Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đồng Nai Huỳnh Thị Hằng: Thành phố luôn đặt nặng tầm quan trọng của việc đưa chủ trương của Đảng thấm sâu vào đời sống. Phải xem công tác dân tộc không đơn thuần là phân bổ ngân sách hay xây dựng công trình, mà cốt lõi là khơi dậy lòng tin, sự tự giác và tinh thần vươn lên thoát nghèo của chính đồng bào. Trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc là tạo điểm tựa vững chắc để mỗi chính sách chạm đến đúng nhu cầu và khát vọng của bà con.

Theo báo cáo của Thành ủy Đồng Nai về kết quả công tác dân tộc trong hai thập niên qua, cho thấy những bước tiến ngoạn mục trong cải thiện chất lượng sống cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đến năm 2026, toàn thành phố chỉ còn 527 hộ nghèo dân tộc thiểu số, đưa tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số xuống mức kỷ lục 0,66%, tốc độ giảm nghèo bình quân đạt 1,5-2%/năm.

Bước phát triển vượt bậc trong công tác giảm nghèo là chương trình “Giảm 1.000 hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số hằng năm” giai đoạn 2019-2023 đã hỗ trợ giúp 6.598 hộ thoát nghèo.

Cùng với đó, Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát cũng được thành phố Đồng Nai triển khai đạt kết quả cao: xây mới và sửa chữa 1.344 căn nhà đại đoàn kết, trong đó tỷ lệ nhà đồng bào nghèo chiếm tỷ lệ cao. Tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt dần được giải quyết dứt điểm: hơn 3.290 hộ được hỗ trợ đất ở, 2.869 hộ được hỗ trợ đất sản xuất, hơn 15.200 hộ được tiếp cận nước sinh hoạt hợp vệ sinh và 249 công trình nước tập trung được đầu tư.

Đến nay, 100% đường giao thông đến trung tâm các xã vùng dân tộc thiểu số đã được cứng hóa; 99,7% hộ dùng điện lưới quốc gia và 99% hộ dùng nước sạch.

Dòng vốn tín dụng ưu đãi với doanh số cho vay vượt 1.800 tỷ đồng đã giúp hàng chục nghìn lượt hộ đồng bào dân tộc thiểu số có điều kiện mua sắm nông cụ, chuyển đổi cây trồng vật nuôi, phát triển trang trại.

Văn hóa là ngọn đuốc soi đường

Khi kinh tế phát triển, hạ tầng được đầu tư đồng bộ, đời sống vật chất của đồng bào được nâng lên, cũng là lúc những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn thành phố Đồng Nai có thêm điều kiện được gìn giữ, phát huy và trao truyền.

Đến nay, Đồng Nai có 4 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng các lễ hội truyền thống như Lễ hội Cồng chiêng, Lễ Sa-yang-va... được duy trì. Phát triển du lịch sinh thái-văn hóa đang từng bước phát triển, góp phần bảo tồn nghề truyền thống, vừa tạo sinh kế trực tiếp cho người dân.

Đồng Nai cũng đang khơi dậy các làng nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, đan lát, chế tác nhạc cụ; bảo tồn nghệ thuật trình diễn dân gian như cồng chiêng, đờn ca tài tử; và phát triển ẩm thực địa phương, tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, chân thực và giá trị cao.

Cùng với đó, đội ngũ 484 người có uy tín và 97 già làng tiêu biểu là những hạt nhân tiêu biểu trong gìn giữ, phát huy và trao truyền các giá trị dân tộc.

Theo Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai Vũ Thanh Ngữ, nhằm tập hợp sức mạnh cộng đồng trong phát huy giá trị văn hóa, ngành văn hóa sẽ thành lập các tổ hợp tác và xây dựng quy chế hoạt động minh bạch để bảo đảm cộng đồng dân tộc thiểu số được hưởng lợi công bằng từ doanh thu du lịch; khuyến khích họ tự giác gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của mình.

Để gìn giữ, phát huy và lưu truyền các giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số, thành phố Đồng Nai cùng các sở, ngành và chính quyền địa phương đang đẩy mạnh các chương trình đào tạo, kết nối doanh nghiệp-cộng đồng-chính quyền, giúp người dân thật sự trở thành chủ thể và hưởng lợi chính đáng từ du lịch địa phương.

Ở Đồng Nai đã hình thành những điểm sáng về du lịch cộng đồng, như Bù Gia Mập, Tà Lài hay thôn Bom Bo. Người dân là chủ thể lưu giữ kho tàng văn hóa truyền thống và trực tiếp kể câu chuyện về bản sắc dân tộc mình đến với du khách. Sự tham gia chủ động, tự tin và có tổ chức của cộng đồng tạo nên sức sống thật sự cho sản phẩm du lịch văn hóa.

Ông Trần Đình Dũng, du khách tham gia các hoạt động tại thôn Bom Bo, xã Bom Bo cho biết: Khi đến các điểm du lịch cộng đồng, ngoài khám phá và trải nghiệm văn hóa gắn với thiên nhiên, du khách còn góp phần bảo tồn và phát huy văn hóa bản địa qua việc sử dụng sản phẩm du lịch. Mỗi du khách là người làm du lịch có trách nhiệm sẽ đóng góp duy trì bản sắc văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời bảo vệ rừng và môi trường sinh thái.

Tuổi trẻ giữ lửa giá trị truyền thống

Người trẻ đang trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy du lịch cộng đồng tại nhiều địa phương. Với khả năng nắm bắt xu hướng nhanh nhạy, sự sáng tạo và tư duy mở, họ mang đến cách tiếp cận mới trong bảo tồn và khai thác giá trị văn hóa bản địa. Nhiều bạn trẻ trở về quê hương, xây dựng homestay, tổ chức tour trải nghiệm và giới thiệu sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, góp phần tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Quan trọng hơn, người trẻ còn là cầu nối giữ gìn bản sắc văn hóa, khi mỗi sản phẩm du lịch đều được kể lại bằng góc nhìn chân thành, mới mẻ.

Đơn cử như Điểu Cóc, một thanh niên người Xtiêng tại thôn Bom Bo (xã Bom Bo, thành phố Đồng Nai), đã chủ động thành lập đội văn nghệ nhằm gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Nhận thấy âm nhạc cồng chiêng, điệu múa, lễ hội và câu chuyện đời sống của người Xtiêng đang dần phai nhạt, anh tập hợp thanh thiếu niên trong vùng, tổ chức luyện tập, sưu tầm bài chiêng cổ và phục dựng các tiết mục đặc trưng.

Điểu Cóc cho biết: “Vừa bảo tồn văn hóa, chúng tôi còn định hướng đưa đội văn nghệ trở thành điểm nhấn trong du lịch tại Bom Bo. Những màn biểu diễn cồng chiêng, trải nghiệm thực hành nghi lễ và giao lưu văn hóa đã thu hút nhiều du khách, mang lại sinh kế cho bà con, tạo sân chơi văn hóa bổ ích cho thanh niên, đồng thời bảo tồn bản sắc dân tộc một cách sống động”.