Những công trình, dự án thủy lợi Tầm Phương; Nam Măng Thít; đầu tư xây dựng công trình nạo vét kênh Mai Phốp-Ngã Hậu; trạm bơm Kênh 3 tháng 2; hồ chứa nước ngọt dọc bờ sông Láng Thé, đưa vào khai thác, bảo đảm nước tưới tiêu hàng trăm nghìn héc-ta đất nông nghiệp và nước sinh hoạt cho dân cư nông thôn, đô thị, khu kinh tế Định An.
Trữ nước ngọt trên sông, rạch
Phần lớn diện tích đất nông nghiệp các xã Hưng Mỹ, Châu Thành, Song Lộc, trước đây chỉ canh tác hai vụ lúa/năm, năng suất thấp. Từ nguồn kinh phí tài trợ của Chính phủ Australia, dự án thủy lợi Tầm Phương được triển khai với bốn kênh cấp I gồm: Tầm Phương, Thanh Nguyên, Bắc Phèn, Ô Xây, dài 25 km; 49 kênh cấp II, dài 78 km; 354 kênh cấp III, dài 400 km, xây lắp gần 400 cống thủy lợi. Đây là dự án thủy lợi ngăn mặn, tiếp ngọt kiểu mẫu vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Nhờ đó, hơn 7.000 ha đất nông nghiệp kiểm soát hạn, mặn, nông dân đã canh tác ba vụ lúa/năm, năng suất bình quân đạt 5,5-7,5 tấn/ha, tùy vụ.
Hưởng lợi từ dự án phát triển thủy lợi Đồng bằng sông Cửu Long, với tổng mức đầu tư hơn 1.200 tỷ đồng, hệ thống cống thủy lợi đầu mối ngăn mặn, tiếp ngọt cơ bản hoàn thiện. Tỉnh được Trung ương đầu tư xây 30 cống thủy lợi kênh cấp I, cấp II, 50 km đê bao, 60 cầu bê-tông nằm trên trục các tuyến đê. Theo đó, hệ thống cống thủy lợi đầu mối nằm trên tuyến đê bao ngăn mặn phía sông Tiền gồm các cống: Bến Chùa, Vinh Kim, Láng Thé, Cái Hóp; phía sông Hậu gồm cống: Trà Cú, Cần Chông, Chông Văn, Bông Bót;… ngăn mặn, trữ ngọt, bảo đảm nguồn nước tưới tiêu cho hàng trăm nghìn héc-ta đất nông nghiệp.
Nhằm ứng phó với tình trạng hạn, mặn “bủa vây” các vùng trọng điểm lúa của tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai dự án đầu tư xây dựng công trình nạo vét kênh Mai Phốp-Ngã Hậu, tổng vốn 436 tỷ đồng, bổ sung nước ngọt 30.000 ha lúa, tăng cường tiêu úng, rửa phèn cho hơn 160.000 ha đất tự nhiên. Nhiều hạng mục công trình của dự án được thực hiện từ sông Vũng Liêm đến các tuyến kênh Mai Phốp, Mây Tức, Ngã Hậu, đấu nối với kênh trục Trà Ngoa, dài 24 km, đất đào hơn 1 triệu m3, bê-tông các loại 7.059 m3.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, dự báo mùa khô năm 2025-2026, tổng lượng dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long tương đương trung bình nhiều năm và cao hơn cùng kỳ năm 2019-2020 từ 30%-40%. Trong mùa khô 2025-2026, Công ty TNHH Một thành viên Quản lý khai thác công trình thủy lợi Trà Vinh sẽ vận hành linh hoạt hệ thống cống ngăn mặn, trữ ngọt, bảo đảm hệ thống kênh, rạch nội đồng đạt cao trình 0,5m, đủ nước ngọt phục vụ sản xuất cho hàng chục nghìn héc-ta lúa đông-xuân khu vực ven biển.
Trồng lúa phát thải thấp, sinh kế bền vững
Ông Trần Văn Chung, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Phát Tài, xã Châu Thành phấn khởi, liên tiếp nhiều vụ lúa gần đây, các thành viên, nông dân liên kết của hợp tác xã đã thực hiện mô hình trồng lúa phát thải thấp với diện tích 40 ha. Nhờ áp dụng các kỹ thuật như sạ cụm, tưới ngập-khô xen kẽ, sử dụng giống lúa xác nhận, phân bón hữu cơ, quản lý dịch hại tổng hợp IPM, năng suất bình quân đạt 7-9 tấn/ha tùy vụ, hợp tác xã hợp đồng bao tiêu với giá cao hơn thị trường 1.000 đồng/kg.
Theo ông Chung, áp dụng phương thức tưới ngập-khô xen kẽ, sạ cụm, nông dân giảm được 60 kg lúa giống, 20% lượng phân bón, ít nhất hai lần phun thuốc bảo vệ thực vật, lợi nhuận tăng 6-8 triệu đồng/ha/vụ, so với ruộng lúa canh tác truyền thống. Sản phẩm lúa, gạo của hợp tác xã đạt chứng nhận VietGAP, an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng, đáp ứng yêu cầu thị trường nội địa và xuất khẩu.
Dự án trạm bơm Kênh 3 tháng 2, xã Hùng Hòa, với tổng mức đầu tư hơn 244 tỷ đồng, đưa vào vận hành có 26.000 ha đất nông nghiệp của các xã, phường ven biển của tỉnh hoàn toàn chủ động nguồn nước tưới tiêu trong mùa khô. Đồng thời, dự án còn cấp nước ngọt sinh hoạt cho hơn 285.000 người khu kinh tế Định An, các nhà máy nhiệt điện tại Trung tâm Điện lực Duyên Hải. Đây cũng là công trình trạm bơm công nghệ hiện đại đầu tiên của tỉnh, có quy mô gồm năm cống hở, công suất 20m3/giây, với các thiết bị máy bơm, hệ thống xi-lanh thủy lực nhập khẩu từ nước ngoài.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Long Hiệp Nguyễn Khánh Hòa cho biết, nhiều năm qua, địa phương quan tâm huy động các nguồn lực đào mới, nạo vét hệ thống kênh nội đồng phục vụ nhu cầu nước tưới nông nghiệp. Kết hợp cùng nguồn nước ngọt từ dự án trạm bơm Kênh 3 tháng 2, người dân xã Long Hiệp đẩy nhanh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, diện mạo nông thôn thêm khởi sắc.
Những mô hình trồng lúa hữu cơ, sản phẩm gạo đạt hạng OCOP 4 sao của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn xã, góp phần nâng cao đời sống người trồng lúa, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu. Hằng năm, hai Hợp tác xã nông nghiệp Ngọc Biên, Long Hiệp liên kết, bao tiêu đầu ra sản phẩm lúa, gạo đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ cho nông dân các xã Long Hiệp, Trà Cú, Đại An, Đôn Châu với diện tích hơn 300 ha, giá cao hơn thị trường từ 200-500 đồng/kg. Giải quyết bài toán khó về nguồn nước vùng hạn, mặn, những cánh đồng luôn hứa hẹn mùa vàng no ấm.
