Nơi lưu giữ “viên ngọc quý” của nghệ thuật tuồng cổ

Nghệ thuật trình diễn dân gian Hát Tuồng Bội (xã Hưng Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) vừa đón nhận Bằng công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là dấu mốc quan trọng, minh chứng cho giá trị và sức sống bền bỉ của loại hình nghệ thuật này trong kho tàng văn hóa dân gian truyền thống dân tộc và đời sống tinh thần của người dân Quảng Bình.
Một buổi tập luyện của Câu lạc bộ tuồng truyền thống Khương Hà, xã Hưng Trạch.
Một buổi tập luyện của Câu lạc bộ tuồng truyền thống Khương Hà, xã Hưng Trạch.

Theo đại diện lãnh đạo xã Hưng Trạch, Hát Tuồng Bội xuất hiện trên địa bàn vào khoảng thế kỷ thứ XVI và có nguồn gốc từ phía bắc theo các bậc tiền nhân di cư vào. Trải qua những thăng trầm của lịch sử, đến năm 2001, nghệ thuật dân gian truyền thống này mới được phục hồi. Một trong những nét đặc sắc của Hát Tuồng Bội (làng Khương Hà, xã Hưng Trạch) là ở chỗ: đây là loại hình nghệ thuật của giới quý tộc cung đình, tầng lớp trí thức thượng lưu; nhưng cũng là sinh hoạt văn hóa, tinh thần của đông đảo người dân.

Nội dung các tích tuồng đều toát lên tư tưởng nhân văn sâu sắc, chứa đựng tình yêu quê hương, đất nước, thiên nhiên, tình yêu đôi lứa, nghĩa vợ chồng,… Âm sắc các vở tuồng trầm hùng mà sâu lắng tạo cảm giác gần gũi, có sức truyền cảm, lay động lòng người.

Chủ nhiệm Câu lạc bộ tuồng truyền thống Khương Hà Trần Xuân Định cho biết, người diễn tuồng ở làng là những diễn viên chân đất. Dù không được đào tạo về hát và diễn tuồng nhưng bằng sự say mê và tình yêu với tuồng bội, các bác, các o tự luyện tập rồi trở thành diễn viên, đào kép lúc nào chẳng hay. Lớp trước, các ông Võ, ông Đoan trên sân khấu thật oai nghiêm với vai phó soái, tướng soái trong cân đai, áo mũ; nhưng sáng hôm sau lại là 2 ông nông dân chất phác vác cày lên vai, dắt trâu ra đồng. Hồi trước là o Nữ, giờ là o Huề như được “đo ni đóng giày” cho vai mỹ nhân kế chuốc rượu tướng giặc say mèm, rồi vung gươm quyết trả thù nhà đền nợ nước...

Năm 2008, lần đầu tiên Câu lạc bộ tuồng truyền thống Khương Hà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mời tham gia đợt tập huấn 20 ngày tại Nhà hát tuồng Trung ương. Hiện, đây cũng là làng duy nhất ở Quảng Bình có câu lạc bộ tuồng biểu diễn phục vụ người dân địa phương và các lễ hội của làng, xã; kinh phí hoạt động do dân tự đóng góp. Nhiều năm trước, diễn viên bỏ tiền túi ra mua sắm trang phục, đạo cụ hay nhặt nhạnh vật dụng rồi tự chế.

Một chiếc cặp sách cũ chế ra mũ chánh tướng, vải áo mầu tận dụng khâu thành yếm cô đào. Người làng giúp làm việc đồng áng cho họ có thời gian tập luyện và hỗ trợ tiền trong các buổi diễn để mua sắm thêm trang phục. Câu lạc bộ gồm 17 thành viên thì trong đó có cặp là vợ chồng, nhiều chị em ruột cùng tham gia. Giờ đây, được huyện Bố Trạch và xã Hưng Trạch quan tâm nên câu lạc bộ được cấp thêm kinh phí mua trang phục và tiền bồi dưỡng cho diễn viên sau các buổi diễn.

Điều mà Chủ nhiệm Câu lạc bộ tuồng truyền thống Khương Hà trăn trở, là các diễn viên không chuyên đều cao tuổi trong khi lớp trẻ chưa thật sự quan tâm, yêu mến loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo này. Việc đưa nghệ thuật tuồng bội vào trường học cũng chưa thực hiện được.

Ông Định chia sẻ: “Trước đây, Câu lạc bộ tuồng Khương Hà được mời diễn thường xuyên cho dự án du lịch cộng đồng trong khu vực và ở Phong Nha-Kẻ Bàng phục vụ du khách. Tuy nhiên, vì một số lý do nên các buổi diễn bị gián đoạn rồi tạm dừng. Rất mong các cấp chính quyền quan tâm, hỗ trợ kết nối trình diễn nghệ thuật truyền thống gắn với phát triển du lịch trên vùng đất Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha-Kẻ Bàng”.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bố Trạch Nguyễn Hữu Hồng, qua mỗi dấu mốc lịch sử, Hát Tuồng Bội vẫn luôn có mặt trong đời sống văn hóa, tinh thần và trở thành loại hình văn hóa nghệ thuật đặc sắc, độc đáo của người dân. Đồng thời góp phần hun đúc tâm hồn, tình cảm và ý chí, khát vọng vươn lên, xây đắp cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân Hưng Trạch anh hùng.

Để xứng đáng với danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, giữ gìn hồn cốt của quê hương, cấp ủy, chính quyền các cấp cùng cộng đồng cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục và quảng bá di sản; chú trọng truyền dạy, đào tạo thế hệ kế cận. Bên cạnh đó, cần quan tâm đầu tư, hỗ trợ nghệ nhân và các câu lạc bộ về cơ sở vật chất; tạo điều kiện để các em nhỏ, thanh thiếu niên yêu thích, học hỏi và thực hành nghệ thuật tuồng; đẩy mạnh hoạt động xã hội hóa, gắn việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch.

Có thể bạn quan tâm

Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Giữ nhịp trống giữa làng quê xứ Nghệ

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều làng nghề truyền thống dần phai nhạt, ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An) vẫn có những con người lặng lẽ giữ lửa nghề làm trống da. Từng nhịp búa, thớ gỗ, tấm da tạo nên âm thanh vang vọng, góp phần gìn giữ hồn cốt văn hóa làng quê xứ Nghệ qua bao thế hệ.

Bà Nguyễn Thị Kiềm (bên trái) cùng nhóm thợ giữ nghề chằm nón lá Vân Thê.

Duyên dáng nón lá Vân Thê

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đối mặt với nguy cơ thất truyền, nghề chằm nón lá Vân Thê vẫn được người dân nơi đây nỗ lực giữ gìn, phát huy. Trải qua bao thăng trầm, du lịch làng nghề đã có đóng góp quan trọng vào việc bảo tồn, tiếp nối giá trị của nghề chằm nón xưa.

Vùng biển Cổ Thạch (xã Liên Hương) với nhiều thuyền thúng tạo nên cảnh đẹp hoang sơ.

Vẻ đẹp hoang sơ vùng biển Cổ Thạch

Nằm ở khu vực phía đông bắc tỉnh Lâm Đồng, xã Liên Hương có danh thắng quốc gia kế bên bãi biển hoang sơ, rực rỡ với những viên đá đầy màu sắc, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo. Trong quần thể du lịch của xã còn có di tích lịch sử-văn hóa giúp nơi đây có tiềm năng trở thành thiên đường trải nghiệm.

Một đoạn tường thành cổ Diên Khánh

Phát huy giá trị di sản thành cổ Diên Khánh

Được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia từ năm 1988, trong định hướng phát triển, thành cổ Diên Khánh (Khánh Hòa), sẽ trở thành một điểm nhấn quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử, văn hóa địa phương.

Việc tổ chức những chương trình văn hóa-du lịch đặc sắc thu hút lượng khách trong nước và quốc tế đến Gia Lai.

Bản sắc cộng đồng tạo sức bật cho du lịch Gia Lai

Sau sáp nhập, Gia Lai trở thành vùng đất hội tụ độc đáo, nơi núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ giao hòa cùng biển xanh miền trung khoáng đạt. Sự kết hợp ấy đã tạo nên lợi thế riêng biệt, giúp ngành du lịch khẳng định vai trò kinh tế mũi nhọn với những câu chuyện văn hóa, bản sắc và sự đồng hành bền chặt của cộng đồng địa phương.

Phút lắng đọng ở không gian sách cũ Cội Nguồn.

Làm mới cho sách cũ

Lật lại từng trang sách cũ, hình ảnh vùng đất học xứ Huế hiện lên trong dáng vẻ nhẹ nhàng, sâu lắng. Không gian sách Cội Nguồn, phường Thuận Hóa, thành phố Huế của bạn trẻ Nguyễn Thị Mỹ Hằng (27 tuổi) như cánh chim mang theo tri thức nhuốm mầu thời gian.

Đền thờ Vua Hàm Nghi và các tướng sĩ Cần Vương ở Cam Lộ.

Phát triển du lịch ở vùng đất cách mạng

Xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được thiên nhiên ưu ái ban tặng khí hậu ôn hòa, cũng là nơi hội tụ của những tầng nấc văn hóa, lịch sử trầm mặc. Từ “Kinh đô kháng chiến” với thành Tân Sở vang bóng một thời, đến những giếng cổ nghìn năm và vườn chè cổ thụ độc đáo.

Nhà vườn Xuân Đài ở làng Thủy Biều.

Giữ khoảng rỗng cho đô thị Huế

Khái niệm rỗng và mở xoay quanh những làng cổ của thành phố Huế đã nhiều lần được các chuyên gia, nhà nghiên cứu tiến hành thảo luận, đánh giá. Với một thành phố đặc biệt như Huế, giá trị văn hóa, lịch sử đang cùng tồn tại, vừa tách biệt vừa gắn kết với quá trình đô thị hóa.

Không gian linh thiêng của đêm hội âm công bên ánh lửa bập bùng.

Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar của người Pa Kô

Bao đời nay, người Pa Kô tại xã Tà Rụt, tỉnh Quảng Trị vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống tốt đẹp, giàu triết lý nhân sinh. Trong số đó, Lễ tạ ân Nữ thần Ku-môr Bar là nghi lễ cầu mong sự thịnh vượng, đồng thời là biểu tượng của lòng biết ơn, lối sống thiện lành và tinh thần đoàn kết cộng đồng.

Bạch Mã hướng tới mô hình khu bảo tồn đa chức năng kiểu mẫu theo chuẩn mực quốc tế.

Bạch Mã - hành trình thức giấc

Từ danh hiệu Vườn Di sản ASEAN đến mô hình quản trị rừng dựa trên công nghệ, từ phục hồi đa dạng sinh học đến kinh tế sinh thái bền vững, Bạch Mã đang từng bước khẳng định vị thế một khu bảo tồn kiểu mẫu của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.

Nghề làm nước mắm tại Phan Thiết.

Phát triển thương hiệu nước mắm Phan Thiết

Nước mắm Phan Thiết có lịch sử truyền thống hơn 300 năm, nổi tiếng với hương vị đậm đà, màu sắc đặc trưng và được xem là đặc sản trứ danh của vùng đất ven biển tỉnh Lâm Đồng. Thời gian qua, thương hiệu nước mắm Phan Thiết được xây dựng, phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm quảng bá tại thị trường trong và ngoài nước.

Võ Ca Dao hướng dẫn cho du khách nước ngoài trải nghiệm in tranh mộc bản.

Kể Huế bằng những điều thương nhớ

Từ trải nghiệm cá nhân và ký ức về cố đô, Võ Ca Dao cố gắng chắt lọc thành 100 điều nên thử khi đến Huế. Đó không chỉ là gợi ý cho những ai mới tới đây du lịch lần đầu mà còn là một cách kể Huế bằng đời sống thường ngày.

Các sản phẩm OCOP thủ công mỹ nghệ ở thành phố Đà Nẵng được chú ý tại các hội chợ.

Tạo thêm hành lang pháp lý để sản phẩm OCOP vươn xa

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, sản phẩm nông nghiệp nông thôn của các chủ thể OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm) trên địa bàn thành phố Đà Nẵng tăng lên đáng kể về số lượng, mẫu mã. Bên cạnh tập trung vào những sản phẩm đã và đang có niên hạn, thành phố Đà Nẵng còn có riêng một nghị quyết để phát triển các sản phẩm OCOP theo hướng bền vững.

Sau khóa đào tạo photovoice, trang bị máy ảnh cho người dân, đã có nhiều tác phẩm ảnh được trưng bày tới cộng đồng trong vùng di sản.

Cộng đồng tham gia bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Thành nhà Hồ tọa lạc ở xã Tây Đô, tỉnh Thanh Hóa, được UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới năm 2011. Cùng với thực hiện nghiêm các cam kết theo khuyến nghị của UNESCO, tỉnh Thanh Hóa ưu tiên sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích Thành nhà Hồ và vùng phụ cận gắn với phát triển du lịch.

Ra mắt bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Trị.

Khôi phục trang phục truyền thống dân tộc Chứt

Trong khi các dân tộc ở nước ta đều có trang phục truyền thống phản ánh bản sắc văn hóa, phong tục của từng cộng đồng thì đồng bào dân tộc Chứt ở phía tây tỉnh Quảng Bình (trước đây), nay là Quảng Trị lại thiếu trang phục truyền thống.

Du khách tìm hiểu các công đoạn chế tác nón ngựa tại cơ sở của Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Văn Lan.

Chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Xã Xuân An, tỉnh Gia Lai đang có những bước đi mạnh mẽ, bài bản nhằm phát triển kinh tế-xã hội theo hướng bền vững. Trong đó, sản phẩm du lịch làng nghề nón ngựa Phú Gia trở thành điểm nhấn quan trọng, mở đường cho chiến lược phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Hương, người truyền lửa cho Câu lạc bộ Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh Hưng Tân. (Ảnh TRỌNG TÂM)

Để ví, giặm ngân dài cùng năm tháng

Giữa những ngày cuối thu xứ Nghệ, trong không gian ấm áp của Nhà văn hóa Hưng Tân, xã Hưng Nguyên Nam (Nghệ An), tiếng ví, tiếng giặm lại ngân lên mộc mạc mà sâu lắng. Không chỉ là âm thanh của ký ức, đó còn là nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, được gìn giữ và trao truyền bằng tâm huyết của những con người bình dị nơi làng quê.

Giáo viên và học sinh Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing sử dụng nhạc cụ của người Vân Kiều, Pa Kô do trường sưu tầm, trưng bày để sinh hoạt văn hóa văn nghệ.

Gìn giữ văn hóa bản địa

Trường tiểu học và trung học cơ sở A Xing, xã Lìa (tỉnh Quảng Trị) đã xây dựng một không gian trưng bày những giá trị văn hóa đặc sắc của người Vân Kiều và Pa Kô ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó giáo dục học sinh lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương, tôn trọng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Công nhân Công ty TNHH Ngọc Chung Coir hoàn thiện sản phẩm dây thừng trang trí trước khi xuất xưởng. (Ảnh MỸ HÀ)

Trăn trở nghề sản xuất xơ dừa

Không chỉ nổi tiếng về những món đặc sản gắn liền với dừa, rừng dừa Tam Quan, thị xã Hoài Nhơn (cũ) được đánh giá như “thiên đường dừa thứ hai” của Việt Nam.