Dù đang trong cao điểm mùa mưa, địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhưng mỗi khi nhận được thông tin, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 sẵn sàng lên đường, vượt núi, băng rừng, đưa các liệt sĩ về với gia đình, đồng đội.
Ký ức vẹn nguyên bên dòng suối Cà Lúi
Những ngày trung tuần tháng 8, vượt những cơn mưa rừng, gió núi và hàng trăm ki-lô-mét đường núi hiểm trở, chúng tôi tìm về thôn Phước Tân, xã Tây Sơn, tỉnh Đắk Lắk. Cụ Sô Hỗn, 96 tuổi, là người con ưu tú của đồng bào dân tộc Chăm H'roi. Dù mái tóc đã bạc, mắt đã mỏi, bước đi không còn vững do tuổi cao, nhưng khi nhắc về một thời bom đạn, đôi mắt cụ Sô Hỗn lại ánh lên niềm tự hào. Ký ức về những năm tháng nếm mật nằm gai, cùng đồng đội băng rừng, lội suối làm nhiệm vụ giao liên chưa bao giờ phai nhạt trong tâm trí cụ.
Theo lời kể của cụ Sô Hỗn, khoảng từ năm 1968 - 1969, cụ là giao liên thông thuộc từng gốc cây, ngọn cỏ tại khu vực rừng núi nơi Bệnh xá Trúc Bạch đóng quân. Bệnh xá nằm bên dòng suối Cà Lúi, thuộc thôn Gia Trụ, xã Phước Tân, huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên (theo địa giới hành chính cũ).
Hướng mắt về dòng suối Cà Lúi, cụ Sô Hỗn nhớ lại: “Thương binh của ta từ các mặt trận chuyển về bệnh xá rất nhiều. Các y, bác sĩ đã chiến đấu giành giật từng hơi thở cho bộ đội, nhưng nhiều đồng chí bị thương quá nặng đã anh dũng hy sinh. Do điều kiện chiến tranh, các anh, các chị được an táng ngay tại khu vực núi Hòn Ông, chung quanh bệnh xá. Nằm xuống giữa rừng sâu, các anh chỉ có tấm tăng bạt bó thân”. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, địa hình thay đổi, nhưng nỗi trăn trở về những đồng đội còn nằm lại giữa rừng sâu vẫn đau đáu trong cụ. Cụ bảo, tuổi mình đã cao, như ngọn đèn trước gió, nếu không nói ra, không tìm lại thì thế hệ mai sau sẽ khó lòng biết được các anh đang nằm ở đâu.
Thấu hiểu nỗi lòng đó, Đội K51 đã chủ động tiếp cận, nắm bắt nguồn thông tin vô cùng quý giá từ cụ Sô Hỗn. Cụ đã nhiều lần trực tiếp dẫn đường cho cán bộ, chiến sĩ Đội K51 băng rừng, lội suối, lật tìm từng gốc cây, hốc đá để xác định chính xác vị trí chôn cất đồng đội năm xưa.
Ngày 7/7/2026 trở thành một ngày không thể quên đối với lực lượng quy tập. Sau nhiều lần khảo sát kỹ lưỡng và nhận được sự khẳng định chắc chắn từ cụ Sô Hỗn, Đội K51 phối hợp chặt chẽ cùng cấp ủy, chính quyền địa phương khai quật các vị trí tại khu vực núi Hòn Ông. Dưới cơn mưa rừng rả rích, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 đã cẩn trọng, tỉ mỉ đào từng lớp đất sâu. Sau một ngày ròng rã tìm kiếm, niềm xúc động vỡ òa khi ở độ sâu khoảng 1m dưới lòng đất, lực lượng chức năng đã tìm thấy và quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ (chưa rõ danh tính). Các anh được bọc vẹn nguyên trong túi tử sĩ cùng các di vật.
Sẵn sàng lên đường khi có thông tin
Theo Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định hài cốt liệt sĩ tỉnh Đắk Lắk, sau sáp nhập với tỉnh Phú Yên, địa bàn tỉnh có khoảng 23.166 liệt sĩ, trong đó đã tìm kiếm, quy tập được 10.337 hài cốt liệt sĩ, còn 6.619 liệt sĩ chưa được quy tập và 6.210 liệt sĩ chưa rõ thông tin quy tập. Tại tỉnh Mondulkiri, Vương quốc Campuchia, nơi Đội K51 đảm nhiệm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ, hiện còn khoảng 700-800 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy.
Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51 cho biết: Các liệt sĩ chủ yếu hy sinh trước năm 1975, thời gian đã quá lâu, các nhân chứng lịch sử nay đều đã già yếu hoặc đã mất. Do điều kiện chiến tranh thiếu thốn, nhiều chiến sĩ hy sinh tại trận địa được chôn cất sơ sài, đã mất dấu vết, địa hình chiến trường xưa nay đã thay đổi nhiều do san ủi, làm đường, trồng cây công nghiệp... Thậm chí, có những nhân chứng trực tiếp chôn cất đồng đội nhưng nay cũng không thể nhận ra vị trí cũ, hoặc có những phần mộ chỉ còn lại những viên đá đặt trên đầu mộ hay vài di vật như cúc áo, thắt lưng, dép cao su và không còn sinh phẩm để xét nghiệm ADN xác định danh tính...
Dù vậy, các cán bộ, chiến sĩ Đội K51 vẫn âm thầm, lặng lẽ, miệt mài trèo đèo, lội suối để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Từ đầu tháng 6 đến nay, nguồn thông tin quý báu của người dân và các cựu chiến binh đã giúp Đội K51 quy tập được 13 hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. “Khi nào chưa tìm được và đưa các liệt sĩ về với gia đình là chúng tôi ăn không ngon, ngủ không yên, vì những gian khổ của chúng tôi hiện nay chỉ là một phần nhỏ bé so với sự hy sinh to lớn của các liệt sĩ vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Vì vậy, chúng tôi luôn sẵn sàng lên đường khi nhận được thông tin về hài cốt liệt sĩ”, Thượng tá Nguyễn Văn Từ chia sẻ.
Xác định nguồn tin của nhân dân là “hoa tiêu” giúp lực lượng chức năng quy tập thành công các hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính liệt sĩ, ngay từ những ngày đầu thực hiện Chiến dịch, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Đắk Lắk đã có thư ngỏ kêu gọi các cơ quan, tổ chức, cá nhân, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ, Nhân dân trong nước cũng như ở nước ngoài, kể cả những người từng ở phía bên kia chiến tuyến, bằng trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân đối với các Anh hùng liệt sĩ, tích cực cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ.
Mỗi địa danh, ký ức chiến trường, sơ đồ, bản đồ, nhật ký, thư từ, hình ảnh hay một thông tin dù nhỏ cũng có thể là manh mối quý giá giúp tìm thấy hài cốt, xác định danh tính, đưa các anh trở về với quê hương, gia đình. Mỗi thông tin được cung cấp là một nghĩa cử cao đẹp, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
