Nỗ lực thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm”

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang tạo nên những bứt phá chưa từng có trong công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ. Dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thách thức, các lực lượng chức năng vẫn nỗ lực không ngừng nghỉ, ứng dụng dữ liệu lớn và công nghệ hiện đại để đưa các Anh hùng liệt sĩ sớm trở về với gia đình, quê hương.

Cuộc trở về sau 56 năm mang họ khác

Hơn nửa thế kỷ nằm lại nơi hy sinh với một tên họ khác, mới đây, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Phú đã được xác định đúng danh tính và trở về quê hương. Liệt sĩ Nguyễn Văn Phú, quê quán xã Lê Lợi, huyện An Hải (nay thuộc phường An Dương), Hải Phòng, nhập ngũ năm 1968, hy sinh ngày 28/3/1970, tại Sóc Con Trăng, tỉnh Tây Ninh.

Hơn nửa thế kỷ sau, khi xác minh thông tin tìm mộ người thân, gia đình phát hiện danh sách quân nhân hy sinh do Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Hải Phòng quản lý không có Nguyễn Văn Phú mà chỉ có “liệt sĩ Hoàng Văn Phú” với nhiều thông tin trùng khớp. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Dương Minh Châu, gia đình cũng tìm thấy phần mộ mang tên Hoàng Văn Phú, quê An Lão, Hải Phòng.

Những thông tin không thống nhất đặt ra nghi vấn về danh tính liệt sĩ trong phần mộ. Cùng với gia đình, các cơ quan chức năng đã rà soát hồ sơ, thu thập và đối chiếu các chứng cứ liên quan. Kết quả xác minh cho thấy, huyện An Lão không có xã Lê Lợi và không quản lý hồ sơ liệt sĩ Hoàng Văn Phú. Trong khi đó, Ủy ban nhân dân huyện An Dương xác nhận tại thời điểm tháng 6/1968, xã Lê Lợi chỉ có một người tên Nguyễn Văn Phú nhập ngũ. Rà soát 13 hồ sơ liệt sĩ mang tên Phú tại Hải Phòng, cơ quan chức năng không tìm thấy trường hợp nào khác trùng khớp về thời gian, địa điểm hy sinh và nơi an táng ban đầu tại Tây Ninh. Những căn cứ này là cơ sở để Cục Chính trị Quân khu 7 và Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh hoàn tất thủ tục đính chính, xác định phần mộ Hoàng Văn Phú chính là liệt sĩ Nguyễn Văn Phú.

Ngày 2/8, Văn phòng đại diện phía nam Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam phối hợp chính quyền địa phương và gia đình tổ chức cất bốc hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Phú. Sau đó, liệt sĩ được đưa bằng máy bay về quê nhà trong niềm xúc động của người thân, đồng đội. “Gia đình chúng tôi rất cảm ơn Đảng, Nhà nước và các cơ quan đã góp sức đưa hài cốt của bố tôi trở về. Đó là niềm mong mỏi lớn nhất của mẹ và tất cả anh, chị, em chúng tôi”, bà Nguyễn Thị Mừng, con gái liệt sĩ, xúc động chia sẻ.

Hành trình hơn nửa thế kỷ chờ đợi của gia đình liệt sĩ Phú đã khép lại nhưng hàng trăm nghìn gia đình khác vẫn khắc khoải chờ ngày liệt sĩ trở về. Ở tuổi gần 60, ông Đào Tuấn Khanh (Thành phố Hồ Chí Minh) vẫn đi tìm mộ cha, liệt sĩ Đào Ngọc Oanh. Năm 1967, ông Oanh lên đường nhập ngũ khi con trai đầu lòng vừa chào đời. Hai năm sau, trước ngày vào chiến trường miền nam, ông tranh thủ ghé thăm nhà. Lần về phép ấy, người vợ trẻ mang thai con thứ hai. Ngày 20/9/1974, ông hy sinh tại Chi khu quân sự Giá Vực (Ba Tơ, Quảng Ngãi) cùng hai đồng đội thuộc đơn vị Đại đội C2, Tiểu đoàn D406, Quân khu 5.

Năm 1999, ông Khanh vào Ba Tơ tìm mộ cha thì gặp được người từng trực tiếp tham gia cất bốc, quy tập ba liệt sĩ, khiến gia đình tưởng như đã tìm thấy nơi yên nghỉ của người thân. Nhưng rồi hy vọng vụt tắt do hồ sơ của đợt quy tập năm đó đã bị thất lạc. Ba ngôi mộ được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Ba Tơ nhưng không có tên trên bia mộ.

Trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, hy vọng lại được nhen lên khi hơn 3.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính tại tỉnh Quảng Ngãi đã được lấy mẫu giám định ADN. Ở quê nhà, thân nhân liệt sĩ Oanh cũng được lấy mẫu sinh phẩm để đối khớp thông tin. “Tôi rất hy vọng công nghệ giám định ADN sẽ giúp tìm thấy phần mộ của cha, để gia đình được đón cha trở về quê hương, hoàn thành tâm nguyện khi mẹ tôi còn sống”, ông Khanh chia sẻ.

Cuối tháng 7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trịnh Xá, phường Liêm Tuyền, Ninh Bình, lực lượng chức năng tiến hành khai quật 47 phần mộ chưa xác định thông tin để lấy mẫu giám định ADN. Đứng bên hàng mộ không tên, chị Ngô Thị Thúy Hằng (quê Hải Phòng) cho biết, bác ruột chị là liệt sĩ Nguyễn Đình Thiếp sinh năm 1928, nguyên chiến sĩ Trung đoàn 64, Sư đoàn 320. Tháng 5/1951, ông hy sinh tại đường 64, Đôn Thư, Bình Lục, Hà Nam. Thi hài ông được người dân địa phương chôn cất, đến năm 1961, được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Trịnh Xá. Những năm 1980, các anh, chị, em của liệt sĩ nhiều lần về Bình Lục tìm mộ nhưng không có kết quả.

Từ năm 2006, chị Hằng tiếp nối hành trình này cho đến nay. Hai ngày trực tiếp chứng kiến quá trình khai quật và lấy mẫu sinh phẩm, chị rất xúc động. Biết chị là thân nhân liệt sĩ lặn lội đường xa, cán bộ địa phương đã ân cần mời cơm, một người dân còn đón chị về nghỉ qua đêm. Sự cẩn trọng của tổ công tác cùng tình cảm chân thành của người dân địa phương khiến chị thêm ấm lòng. “Tôi tin rằng, với sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng, ngày bác tôi trở về sẽ không còn xa”, chị Hằng chia sẻ.

Cuộc chạy đua với thời gian

Những nỗ lực không mệt mỏi của các lực lượng trong 150 ngày qua đã mang lại kết quả quan trọng. Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa, Cục trưởng Chính sách-Xã hội (Bộ Quốc phòng) cho biết, đến ngày 13/8, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 1.715 hài cốt liệt sĩ, đạt 24,5%. Trong đó, 691 hài cốt được quy tập trong nước, 174 tại Lào và 850 tại Campuchia. Có 13 mộ liệt sĩ tập thể, gồm năm mộ tại Tuyên Quang và tám mộ tại Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh. Công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ được các địa phương đẩy mạnh, trung bình 2.000-3.000 mẫu/ngày. Đến nay, đã lấy mẫu tại 124.762 mộ liệt sĩ, đạt 58,4%; chín địa phương đã hoàn thành nhiệm vụ lấy mẫu.

Đến ngày 13/8, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập 1.715 hài cốt liệt sĩ, đạt 24,5%. Trong đó, 691 hài cốt được quy tập trong nước, 174 tại Lào và 850 tại Campuchia.

Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa, Cục trưởng Chính sách-Xã hội (Bộ Quốc phòng)

Tuy nhiên, kết quả này vẫn còn cách xa mục tiêu của “Chiến dịch 500 ngày đêm”: Quy tập 7.000 hài cốt, lấy mẫu sinh phẩm tất cả phần mộ chưa rõ thông tin và giám định 18.000 mẫu ADN. Trong khi lực lượng chức năng đang phải đối diện với rất nhiều khó khăn: Nguồn nhân lực kỹ thuật mỏng, hài cốt qua hàng chục năm đã phân hủy nặng, thông tin tư liệu, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ ngày càng ít, trí nhớ suy giảm. Để nâng cao năng lực giám định ADN, Ban Chỉ đạo quốc gia thống nhất tiếp nhận năm dây chuyền công nghệ NGS-SNP tại bốn cơ sở trọng điểm theo hai giai đoạn (tháng 10/2026 và tháng 3/2027).

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các đơn vị liên quan đang gấp rút chuẩn bị hạ tầng, nhân lực và tiếp nhận chuyển giao để vận hành đồng bộ. Mục tiêu là giải mã thành công 9.000 mẫu ADN trong sáu tháng cuối năm 2026. Các cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ, hồ sơ liệt sĩ tiếp tục được hoàn thiện. “Chúng tôi hy vọng sau Chiến dịch 500 ngày đêm sẽ hình thành được kho dữ liệu lớn để thực hiện tốt hơn công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Phó Cục trưởng Cục Người có công Vũ Ngọc Thủy cho biết.

Kết luận tại buổi làm việc ngày 13/8, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các đơn vị chức năng không để chậm thêm ngày nào, tập trung xử lý ngay những nhiệm vụ cấp bách; vừa triển khai, vừa hoàn thiện phương pháp, làm đến đâu chắc đến đó. Chặng đường còn lại của “Chiến dịch 500 ngày đêm” vì thế đòi hỏi tốc độ cao hơn, cách làm quyết liệt hơn và sự phối hợp chặt chẽ hơn để hoàn thành các mục tiêu đã đề ra.