Tình trạng này đang diễn ra trên diện rộng, đặt ra vấn đề cấp thiết đối với các địa phương trong việc chỉnh trị các cửa biển, cửa sông để phát triển bền vững.
Bài 1: Mong mỏi vươn khơi
Những tháng đầu năm 2026, tình trạng các cửa biển ở miền trung bị bồi lấp ngày càng nghiêm trọng, khiến tàu thuyền khó ra vào, ngư dân phải giảm chuyến ra khơi, chi phí tăng, sinh kế bấp bênh. Mở thông cửa biển không chỉ là khơi dòng nước mà là khơi thông sinh kế, giữ nhịp phát triển bền vững cho nghề biển tại miền trung.
Từ cuối năm 2025 đến nay, tại khu vực cửa biển Nhật Lệ, nhiều tàu cá của ngư dân phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị khi trở về sau chuyến biển đã bị mắc cạn do luồng lạch bị bồi lắng nghiêm trọng. Sóng lớn đánh ngang thân tàu gây hư hỏng, buộc chủ phương tiện phải huy động lực lượng hỗ trợ giải cứu.
Nhật Lệ là cửa sông quan trọng bậc nhất của tỉnh Quảng Bình (cũ), nơi có cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão, là tuyến ra vào chính của hàng trăm tàu cá cũng như phục vụ phát triển du lịch. Thế nhưng, tình trạng bồi lấp kéo dài khiến tàu công suất lớn gặp nhiều khó khăn khi ra - vào, tàu nhỏ cũng đối diện nguy cơ mất an toàn. Tại cửa sông Lý Hòa (Quảng Trị), do ảnh hưởng của các trận bão cuối năm 2025, sóng biển đánh cát dềnh lên thành bãi, chặn lấp cửa sông Lý Hòa cho nên nước trong sông không thể đổ ra biển.
Trên đồi cát dày kéo từ bờ bên này sang bờ bên kia sông trở thành sân đá bóng của trẻ em lúc chiều về. Trong khi trẻ em có “sân chơi” bất đắc dĩ thì người lớn hết sức lo lắng vì không còn đường ra biển, tàu thuyền nằm phơi trên bãi. Phía thượng nguồn, do dòng chảy không lưu thông cho nên úng ngập, không thể sản xuất nông nghiệp được. Theo đại diện Ủy ban nhân dân xã Đông Trạch, tình trạng bồi lấp cửa sông Lý Hòa đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân nơi đây.
Xã hiện có 212 tàu cá, chiều dài 6-12 m, 103 tàu, chiều dài dưới 6 m, do cửa biển đã bị bồi lấp cho nên không thể ra khơi. Một số chủ tàu thuyền vì quá sốt ruột, lo lắng sinh kế, đã thuê phương tiện chuyên dụng cẩu tàu cá qua cửa biển để khai thác thủy sản. Ngư dân Hồ Đăng Tiến chia sẻ, họ lo lắng vì tàu thuyền không thể ra khơi, trong khi đang vào vụ cá nam, thời tiết lại thuận lợi. Tình trạng này càng kéo dài ngư dân càng thất thu.
Người dân mong mỏi các cấp chính quyền sớm có cách tháo gỡ, hỗ trợ để giúp ngư dân đưa tàu, thuyền vươn khơi. Cũng tình trạng tương tự, từ cuối năm 2025 đến nay, cửa sông Dinh, xã Nam Trạch (tỉnh Quảng Trị) bị bồi lắng nghiêm trọng làm tàu thuyền của ngư dân không thể ra khơi. Trong thời tiết khá đẹp nhưng trên bờ, dưới tán cây phi lao, nhiều ngư dân thở dài ngồi nhìn biển. Họ rất sốt ruột khi cửa lạch cạn, tàu thuyền không thể ra khơi, trong khi biển đang vào vụ hải sản. Chỉ cần dong thuyền từ cuối giờ chiều đến sáng hôm sau, thuyền câu mực cũng có thu nhập 10-20 triệu đồng.
Ngư dân Ngô Xuân Lịch ở thôn Nhân Quang, xã Nam Trạch cho biết, trước kia, cửa lạch sông Dinh cũng cạn nhưng chưa đến mức nước giữa lạch chỉ còn dưới đầu gối như bây giờ. Với mực nước này, thuyền nan cũng không ra khơi được chứ nói gì đến tàu và thuyền có kích thước lớn hơn. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của người dân ven biển.
Do đặc thù về địa hình của miền trung cho nên cửa biển trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi chủ yếu hình thành từ hạ lưu các con sông, vào mùa mưa thường xảy ra tình trạng lũ lụt mang theo phù sa, đất đá bồi lấp các cửa biển. Ngoài ra, các cửa biển nằm trên vùng biển hở (không kín gió) cho nên khi bão lớn, sóng gió mạnh đã khiến thay đổi dòng chảy, mang theo lượng cát làm bồi lấp cửa biển. Do vậy, theo chu kỳ hằng năm, các cửa biển ở Quảng Ngãi thường xuyên bị bồi lấp với mức độ khác nhau khiến ngư dân không chủ động được thời gian ra khơi do phụ thuộc thủy triều.
Đáng lo ngại, các tàu cá công suất lớn khi ra vào cửa biển nguy cơ bị mắc cạn gây chìm, hư hỏng phương tiện, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của ngư dân. Ngoài ra, cửa biển bị bồi lấp, buộc nhiều tàu cá phải neo đậu xa hoặc chuyển sang tỉnh khác hoạt động, dẫn đến tăng chi phí và làm giảm thu nhập của ngư dân, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế tại các địa phương ven biển trong tỉnh.
Đơn cử, tại khu vực Cửa Lở nằm trên địa bàn xã An Phú và Long Phụng hiện đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Luồng lạch quá cạn cho nên hầu hết ngư dân địa phương có tàu công suất lớn, sau khi đánh bắt đều di chuyển đến các địa phương khác để bán hải sản và neo trú. Trong khi đó, dù trời yên biển lặng nhưng các tàu cá công suất nhỏ phải đánh cược với may rủi mỗi khi ra vào khu vực cửa biển.
Ngư dân Nguyễn Minh Tư ở thôn Kỳ Tân, xã Long Phụng, chủ tàu cá QNg 33014 TS, công suất 400 CV cho biết, sau Tết Nguyên đán là thời điểm thuận lợi cho việc khai thác hải sản nhưng luồng lạch ra vào Cửa Lở lại rất nông, có thời điểm chỉ hơn 1 m nước cho nên nhiều tàu thuyền đành phải nằm bờ. Luồng lạch co hẹp, dòng chảy phức tạp, nếu tàu, thuyền qua cửa biển, chỉ cần lệch tay lái là dẫn đến sai hướng, lập tức mắc cạn...
Ở nam miền trung, khu vực cảng Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng, trước đây có bãi cát nhỏ nhưng chỉ sau khoảng một năm đã bồi tụ trở thành một “tiểu ốc đảo” nằm trên luồng hàng hải dẫn vào cảng, chiếm hết 1/2 diện tích mặt nước. Trước đây, tàu có thể canh thủy triều để ra vào cảng thì nay buộc phải có sự hỗ trợ của ghe nhỏ lai dắt. Theo nhiều chủ tàu, tại cảng cá này chỉ có một đơn vị kinh doanh lai dắt tàu cho nên giá vận chuyển rất cao.
Năm 2025, mỗi chuyến trả 660.000 đồng, bây giờ là 880.000 đồng, mà đơn vị thuê buộc đóng tiền thuế 10% cho tàu lai dắt. Cách đó vài hải lý, cảng cá Phú Hài, phường Phú Thủy rơi vào tình trạng “thê thảm” hơn. Có những thời điểm thủy triều xuống, bãi cát đã bồi lắng trồi lên chiếm hết mặt nước tại bến. Nguy hiểm hơn, cảng cá La Gi ở phường Phước Hội là một trong những cảng lớn của tỉnh Lâm Đồng phục vụ tàu cá của ngư dân trong khu vực lân cận nhưng cũng bị cát bồi lắng nhiều năm nay. Cửa biển này trở thành bẫy “tử thần”, làm chìm khoảng tám tàu cá, khiến hai người chết và nhiều người bị thương. Ngư dân thiệt hại rất nhiều khi sinh kế bị ảnh hưởng, còn phải mất thêm khoản lớn tiền sửa chữa tàu.
Theo lãnh đạo các địa phương, hiện tượng bồi lấp cửa biển, cửa sông ở miền trung mang tính phổ biến, lặp lại theo mùa và mức độ nghiêm trọng hơn sau mỗi mùa bão lũ đi qua. Đây không còn là hiện tượng tự nhiên mà đang trở thành thực trạng gây cản trở, ảnh hưởng lớn đến việc phát triển kinh tế biển của các tỉnh, thành phố miền trung.
(Còn nữa)
