Những kết quả ấy tiếp tục tạo nền tảng cho hành trình hòa nhập trong giai đoạn mới.
Giúp người khuyết tật vượt qua rào cản
Hội chợ và tọa đàm chia sẻ mô hình sinh kế dành cho người khuyết tật với chủ đề “Tựa đôi tay-Vững đôi chân” vừa được Ban Quản lý Dự án Hòa nhập 1, Trung tâm Sáng kiến sức khỏe và dân số, Trung tâm Nghiên cứu phát triển hòa nhập phối hợp tổ chức tại Huế. Đây là hoạt động trong khuôn khổ dự án “Hỗ trợ cải thiện chất lượng sống của người khuyết tật tại các tỉnh bị phun rải nặng chất độc da cam” do Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ thông qua Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET) thuộc Bộ Quốc phòng.
Chương trình mang đến một không gian đặc biệt, nơi những sản phẩm do người khuyết tật làm ra được giới thiệu, nhu cầu việc làm được kết nối và những câu chuyện về hành trình vượt qua rào cản được chia sẻ. Đây là cơ hội để người khuyết tật gặp gỡ doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề, trung tâm tư vấn việc làm và các chuyên gia phát triển sinh kế; từ đó, có thêm thông tin về nhu cầu tuyển dụng, lựa chọn nghề nghiệp, chính sách hỗ trợ và cách xây dựng sinh kế phù hợp với năng lực, điều kiện của mình.
Câu chuyện về ông Mai Đình Liêm, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và dịch vụ Hảo Phú Gia, đơn vị chuyên về thời trang và may đo vest, đồng phục tại Đà Nẵng đã truyền cảm hứng cho những người khuyết tật tham gia chương trình. Ông Liêm chia sẻ, do cơ thể chậm phát triển từ nhỏ, biến chứng teo cơ dẫn đến vôi hóa cột sống, lưng gù khiến ông đi lại khó khăn. Gia đình nghèo khó nhưng ông vẫn kiên trì học xong trung học phổ thông rồi học nghề may tại Đà Nẵng. Để nâng cao trình độ, ông tiếp tục vào miền nam làm việc tại các công ty lớn, trở thành kỹ thuật viên cắt may giỏi. Năm 2003, ông trở về Đà Nẵng chăm sóc cha mẹ già yếu và tiếp tục phát triển tiệm may.
Năm 2010, ông Liêm thành lập công ty may mặc, trở thành đối tác cung cấp đồng phục cho nhiều cơ quan, trường học tại Đà Nẵng. Khi cơ sở hoạt động ổn định, ông bắt đầu tiếp nhận dạy nghề miễn phí, hỗ trợ cho nhiều thanh thiếu niên có hoàn cảnh khó khăn, khuyết tật. Với những cống hiến và tay nghề xuất sắc, năm 2013, ông Liêm vinh dự nhận giải thưởng “Bàn tay vàng” do Hội Người mẫu Việt Nam trao tặng. “Là người khiếm khuyết, tôi hiểu khó khăn lớn nhất khi bắt đầu chính là sự tự ti, sức khỏe hạn chế và mặc cảm xã hội. Đó là rào cản lớn. Tôi mong rằng thông qua chương trình, những người khuyết tật nếu có điều kiện sức khỏe phù hợp hãy cố gắng nỗ lực vươn lên để chủ động hòa nhập cộng đồng”, ông Liêm nói.
Phó Tổng Giám đốc NACCET, Trưởng ban Quản lý Dự án Hòa nhập 1 Trần Đức Hùng cho rằng, với người khuyết tật, được đào tạo nghề, có việc làm và phát triển sinh kế phù hợp là chìa khóa để tự lập, tự tin hòa nhập và đóng góp cho cộng đồng. Vì vậy, Dự án Hòa nhập 1 lựa chọn cách tiếp cận lấy người khuyết tật làm trung tâm, dựa trên nhu cầu, năng lực và điều kiện thực tế của từng cá nhân thay vì áp dụng một mô hình chung.
Sau 5 năm triển khai tại 3 tỉnh, thành phố: Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Dự án Hòa nhập 1 đã hỗ trợ hơn 18.000 người khuyết tật, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ phục hồi chức năng, phát triển sinh kế và thúc đẩy hòa nhập cộng đồng. Kết quả quan trọng của dự án giai đoạn 2022-2026 là nâng cao năng lực hệ thống cung cấp dịch vụ. Hàng nghìn cán bộ, nhân viên y tế, người chăm sóc và cán bộ xã hội được đào tạo; các mô hình phục hồi chức năng đa chuyên ngành và hỗ trợ dựa vào cộng đồng từng bước được triển khai.
Riêng tại Huế, dự án đã hỗ trợ phát triển 34 mô hình sinh kế cho người khuyết tật và gia đình; tổ chức chăm sóc tại nhà cho 377 người khuyết tật tâm thần, thần kinh; nâng cao năng lực cho 557 cán bộ, điều dưỡng, người chăm sóc và người khuyết tật; cung cấp 90 dụng cụ trợ giúp và thiết bị cải thiện môi trường sống. Nhiều người khuyết tật dần tự tin hơn, chủ động tham gia các câu lạc bộ, phát triển sinh kế và hòa nhập cộng đồng. Với gia đình có trẻ tự kỷ, hoạt động hỗ trợ còn giúp phụ huynh nâng cao kiến thức, kỹ năng chăm sóc con và cải thiện sức khỏe tinh thần. Đó là chuyển biến quan trọng, thay đổi từ tư duy hỗ trợ ngắn hạn sang phát triển năng lực để người khuyết tật có thể tự chủ lâu dài.
Tiếp tục hành trình hòa nhập
Dấu ấn khác của Dự án Hòa nhập 1 là mạng lưới hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở y tế, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo nghề, hội người khuyết tật và cộng đồng. Sự phối hợp này giúp nhiều mô hình hỗ trợ được đưa vào thực tiễn, tạo nền tảng để các địa phương tiếp tục duy trì, nhân rộng những cách làm hiệu quả. Phó Giám đốc Sở Y tế thành phố Huế Hoàng Trọng Quý cho rằng: “Hỗ trợ người khuyết tật không chỉ ở việc chăm sóc y tế hay trợ giúp xã hội, mà còn tạo điều kiện để họ phát huy khả năng, tự chủ kinh tế và hòa nhập cộng đồng. Đây cũng là tinh thần phù hợp với những chính sách mới về việc làm, đào tạo nghề và an sinh xã hội”.
Khi dự án kết thúc, vấn đề đặt ra là làm thế nào để những thành quả đã tạo dựng không bị gián đoạn. Tại chương trình “Tựa đôi tay-Vững đôi chân”, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đầu tư cho đào tạo nguồn nhân lực, mở rộng phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, tăng cường hỗ trợ sinh kế và xây dựng cơ chế tài chính bền vững để người khuyết tật có thể tiếp cận dịch vụ lâu dài. Ông Trần Đức Hùng cho rằng, “Tựa đôi tay” là sự đồng hành của Nhà nước, các đối tác phát triển, doanh nghiệp và cộng đồng; “Vững đôi chân” là khả năng tự chủ, tự tin mỗi người khuyết tật hướng tới nhằm tạo dựng cuộc sống, tham gia bình đẳng vào thị trường lao động.
Giai đoạn mới, sự đồng hành cần được cụ thể hóa bằng những cơ hội thực chất hơn: Học nghề phù hợp, việc làm bình đẳng, tiếp cận phục hồi chức năng và các dịch vụ xã hội, phát triển sinh kế... Cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục xây dựng môi trường làm việc hòa nhập, tuyển dụng dựa trên năng lực và tạo điều kiện để người khuyết tật phát huy khả năng. Các địa phương cần lồng ghép đào tạo nghề, hỗ trợ sinh kế, kết nối việc làm cho người khuyết tật trong các chương trình phát triển kinh tế-xã hội.
