Nhận thức rõ yêu cầu đó, UBND Thành phố Hồ Chí Minh vừa thông qua Đề án đào tạo nguồn nhân lực giai đoạn đến năm 2035, hướng tới đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và phục vụ mục tiêu xây dựng hệ thống đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ.
Cần 30.000 nhân lực kỹ thuật, vận hành
Theo đề án, từ nay đến năm 2030, thành phố cần khoảng 70.000 người phục vụ quá trình đầu tư, phát triển hệ thống Metro với các vị trí như: Nhân lực quản lý dự án, nhân lực vận hành khai thác, kỹ sư, công nhân kỹ thuật, tư vấn-thiết kế...
Trong đó, nhân lực cho khối vận hành-khai thác, công nhân kỹ thuật cần số lượng rất lớn, khoảng 30.000 người; nhân lực xây dựng khoảng 12.000 người. Thành phố cũng lên kế hoạch đào tạo cho giai đoạn 2030-2045, với số lượng nhân sự gần gấp đôi so với giai đoạn 2025-2030 để phù hợp với nhu cầu phát triển và đầu tư hệ thống Metro lên đến 500 km.
Ông Lê Minh Triết, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đường sắt đô thị số 1 (HURC1) cho biết: Để phục vụ vận hành tuyến Metro Bến Thành-Suối Tiên, công ty đã đào tạo đội ngũ 500 người thuộc bộ phận vận hành như nhân viên nhà ga, quản lý nhà ga, kỹ thuật viên lái tàu, kỹ thuật viên điều độ và nhân viên bảo dưỡng; trong đó, nhân viên nhà ga chiếm hơn 50%.
Đồng thời, trong quá trình thi công tuyến Metro số 1, các nhà thầu quốc tế đã tổ chức đào tạo trực tiếp tại depot, hướng dẫn quy trình vận hành thiết bị thật như: Tín hiệu, điều khiển chạy tàu, hệ thống phòng cháy, chữa cháy…
Đây là giai đoạn đào tạo sát thực tế nhất, giúp đội ngũ kỹ thuật Việt Nam trực tiếp tiếp cận công nghệ của hệ thống Metro. Bên cạnh đó, HURC1 thành lập Xí nghiệp vận hành và Xí nghiệp bảo trì; trong đó, Xí nghiệp vận hành sẽ đảm nhiệm điều hành hoạt động hằng ngày, tập trung đội ngũ lái tàu, nhân viên nhà ga và các bộ phận hỗ trợ; Xí nghiệp bảo trì làm công tác bảo trì, bảo dưỡng.
Chị Phạm Thị Thu Thảo, Đội trưởng vận hành kiêm lái tàu của tuyến Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên chia sẻ: Để ngồi vào ca-bin lái tàu, tôi đã trải qua 3 năm đào tạo. Nghề lái tàu Metro hoàn toàn mới ở Việt Nam với những tiêu chuẩn quốc tế, đòi hỏi kiến thức chuyên ngành nên học viên phải chịu khó học hỏi, nhất là khâu thực hành. Theo quy định, mỗi nhân viên lái tàu chúng tôi làm việc không quá 4 giờ/ngày, cứ bốn ngày làm việc sẽ nghỉ một ngày.
Theo Sở Xây dựng thành phố, các chuyên ngành chính sẽ được đào tạo gồm: Kỹ thuật hạ tầng và công trình đường sắt đô thị; Tín hiệu, điều khiển và tự động hóa; Cung cấp điện và điện khí hóa; Phương tiện và cơ khí đường sắt; Quản lý vận hành và dịch vụ; Quản lý bảo trì, sửa chữa; Công nghệ thông tin và dữ liệu vận hành; Đô thị hóa, quy hoạch giao thông và TOD; Môi trường, an toàn và phòng, chống rủi ro...
Đào tạo theo định hướng hội nhập quốc tế
Đường sắt đô thị là một trong những công trình trọng điểm nhất của thành phố trong nhiều thập kỷ tới. Nhưng để Metro thật sự trở thành “mạch máu giao thông”, yếu tố quyết định vẫn là con người. Không có nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng hiện đại cũng không thể vận hành an toàn, hiệu quả.
Ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị thành phố cho biết: Ban quản lý đặt mục tiêu nội địa hóa dần các hạng mục thi công, từ kết cấu hầm đến hệ thống tín hiệu, giúp doanh nghiệp trong nước làm chủ kỹ thuật, nhất là với tuyến Metro số 2 sắp khởi công tới đây. Do đó, công tác đào tạo, chuẩn hóa nguồn nhân lực cần phải được thành phố ưu tiên, xem là yếu tố quyết định.
Đề án đào tạo nguồn nhân lực cho hệ thống Metro của thành phố xác định, mô hình đào tạo phải kết hợp lý thuyết với thực hành thực tế tại các tuyến Metro, trung tâm điều khiển và các doanh nghiệp vận hành Metro; bảo đảm nhân sự sau đào tạo có kỹ năng thực tiễn vững chắc.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Mạnh Cường: Trong bối cảnh thành phố đang đẩy nhanh tiến độ triển khai hệ thống đường sắt đô thị thì yêu cầu về đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ năng lực tham mưu, tổ chức thực hiện và giám sát quản lý các dự án Metro ngày càng trở nên cấp thiết. Thực tế, tình trạng thiếu hụt tập trung tại các vị trí đòi hỏi kiến thức chuyên ngành, kỹ năng tích hợp liên ngành và khả năng xử lý các vấn đề kỹ thuật-pháp lý đặc thù trong lĩnh vực Metro.
Vì vậy, các sở phải phối hợp với các đơn vị vận hành, tư vấn thiết kế, thi công trong lĩnh vực đường sắt và chuyên gia trong, ngoài nước trong quá trình đào tạo nhằm cập nhật nội dung chuyên đề, công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật theo định hướng hội nhập quốc tế.
Trước mắt, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh phải chủ trì, phối hợp với các trường đại học có đào tạo chuyên ngành đường sắt xây dựng, hoàn thiện hệ thống chương trình đào tạo chính quy các cấp độ (đại học, sau đại học) cho lĩnh vực đường sắt đô thị, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và tiến độ triển khai của đề án.
Công tác đào tạo nguồn nhân lực cho đường sắt đô thị không chỉ là một nhiệm vụ kỹ thuật, mà còn là bước chuẩn bị chiến lược cho tương lai của thành phố. Thành phố muốn phát triển hiện đại không thể thiếu hệ thống giao thông công cộng mạnh và hệ thống Metro không thể vận hành bền vững nếu thiếu lực lượng nhân sự chuyên nghiệp, chất lượng cao.
