...Do không phải tài sản công, việc cải tạo không thể dùng ngân sách nhà nước, trong khi đa số cư dân có thu nhập thấp, không đủ khả năng tự sửa chữa, khiến tình trạng xuống cấp kéo dài và ngày càng đáng lo ngại.
Báo động tình trạng cháy nổ
Theo ghi nhận, khu nhà tập thể này gồm 2 tầng, các căn hộ diện tích hẹp, vách tường mục nát, trần thấm dột, khung sắt rỉ mòn, mái tôn hư hỏng. Không gian sinh hoạt chật hẹp, nhiều gia đình 3,4 thế hệ phải sống trong diện tích chỉ 10-15 m², phòng khách kiêm phòng ngủ, tối đến phải trải chiếu dưới đất. Thậm chí một số hộ dân đã tự cơi nới thêm các căn phòng “hộp diêm” để ở khi nhân khẩu gia tăng. Hệ thống vệ sinh và hầm tự hoại chung liên kết nhiều hộ, một căn hỏng là ảnh hưởng cả khu, gây bất tiện và nguy cơ về môi trường.
Nguy cơ cháy nổ tại khu nhà ngày càng đáng báo động khi hệ thống dây điện chằng chịt, lối thoát hiểm chật hẹp, hành lang và trần nhà bị tận dụng để chứa nhiều vật dụng dễ cháy như hộp xốp, bìa các-tông. Ngay tầng 1, khu vực lối vào đồng thời là nơi để xe máy, xe đạp, xe điện của các hộ, càng làm tăng rủi ro. Phía trước khu nhà chỉ có một lối đi hẹp, giáp bức tường phía sau Trường THCS Trưng Vương, gây khó khăn cho việc thoát nạn khi xảy ra sự cố. Vào mùa mưa bão, tình trạng càng thêm nguy hiểm khi mái tôn thường xuyên bị gió giật tốc, hư hỏng nặng. Trước thực trạng này, chính quyền địa phương buộc phải ưu tiên phương án di dời khẩn cấp toàn bộ cư dân đến nơi an toàn.
Theo chân anh Nguyễn Sơn Hà, 48 tuổi, trú phòng 15/212 Phạm Hồng Thái đi gặp từng hộ dân nơi đây, chúng tôi được tận mắt chứng kiến cảnh sống “có một không hai” ngay giữa khu vực trung tâm nhất của thành phố Đà Nẵng. Các căn hộ, gọi căn hộ nhưng thực chất đây là một chiếc phòng ở được chia, ngăn ra, sử dụng ván, bìa giấy làm vách ngăn. Dân cư ở đây sinh sống “nhiều chung” như sử dụng chung bếp nấu cơm, ít nhất 3 hộ với nhiều nhân khẩu sử dụng chung nhà vệ sinh bệt.
Trong khi đó, tường nhà nhiều chỗ bong tróc trơ khung sắt, các loại ván ép mối mục, ẩm thấp. Lối đi vào nhà chỉ lọt thỏm một người, bức bí, không cửa sổ. “Chúng tôi sinh sống ở đây, đa số là hộ nghèo, không có nghề nghiệp ổn định. Hầu như các hộ đều sống nhờ vỉa hè phía dưới với nồi bún, sạp đồ ăn vặt cho trẻ con. Lo nhất là hỏa hoạn. Nếu không may xảy ra hỏa hoạn, cháy nổ thì khu này coi như hết đường chạy”, anh Nguyễn Sơn Hà thở dài.
Bà Nguyễn Thị Phượng, sinh năm 1942, ở đây từ năm 1969 cùng hai con gái. “Cả đời sống ở đây, giờ cũng không biết đi đâu. Chỉ mong con cháu mình có được một chỗ ở đúng nghĩa là an cư. Chứ ở nhà này đã khổ lại càng khổ hơn”.
Bà Nguyễn Thị Kim Đoan Trang cho biết: “Tại đây có 90% người dân sống nhờ vào vỉa hè. Riêng hoàn cảnh tôi, chồng mất sức lao động sau khi đặt 2 stent tim, ba đứa con đang tuổi ăn học. Trước đây, phường đã thực hiện thanh lọc, chỉ giữ lại những hộ nghèo tại địa phương và sắp xếp chúng tôi vào khu vực này để quản lý tập trung. Toàn bộ sinh hoạt của gia đình phụ thuộc vào nồi bún này, giờ nhà ở lại chưa biết khi nào sập đổ, giờ không biết phải làm sao”.
Gian nan vấn đề giải tỏa
Liên quan nguyện vọng xin giải tỏa các căn hộ tập thể tại khu vực K15 Phạm Hồng Thái (phường Hải Châu 1, quận Hải Châu, nay là phường Hải Châu), năm 2022, đại diện các hộ dân bao gồm ông, bà: Đỗ Lưu Bị (K15/210), Vũ Hoài Thông (K15/213), Phạm Thị Yến (K15/201) và Nguyễn Thị Kim Đoan Trang (K15/203) đã có đơn kiến nghị chính thức gửi các cấp chính quyền.
Vấn đề này, Ban Đô thị Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng (cũ) đã ban hành Công văn số 108/HĐND-ĐT ngày 11/6/2022 giao Ủy ban nhân dân quận Hải Châu chủ trì xử lý. Thực hiện chỉ đạo, Ủy ban nhân dân quận Hải Châu đã tiến hành rà soát, xem xét thực tế và chính thức có văn bản trả lời cho các hộ dân, đồng thời báo cáo kết quả giải quyết lên Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố thông qua Công văn số 2033/UBND-VP ngày 14/9/2022.
Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân quận Hải Châu gửi Thường trực Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng, liên quan đến kiến nghị của một số hộ dân tại K15 Phạm Hồng Thái, Ủy ban nhân dân thành phố đã có ý kiến chỉ đạo tại Thông báo số 323/TB-VP ngày 16/6/2022 của Văn phòng Ủy ban nhân dân thành phố, thông báo kết luận cuộc họp giao ban giữa Chủ tịch và các Phó Chủ tịch UBND thành phố ngày 7/6/2022. Theo đó, khu vực này là nhà ở tư nhân, không thuộc diện nhà tập thể xuống cấp do Nhà nước quản lý. UBND thành phố giao UBND quận Hải Châu (Chủ tịch Hội đồng) tổ chức họp các hộ dân để thống nhất phương án tự cải tạo, sửa chữa nhà ở xuống cấp, nhằm bảo đảm an toàn tính mạng. Trường hợp phát sinh vướng mắc, quận có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo UBND thành phố xem xét, xử lý.
Thực hiện chỉ đạo trên, ngày 7/7/2022, UBND phường Hải Châu I đã mời đại diện các đơn vị liên quan và các hộ dân tại K15 Phạm Hồng Thái tham dự cuộc họp triển khai Công văn số 1346/UBND-PQLĐT. Tại buổi làm việc, lãnh đạo phường đã phổ biến rõ nội dung công văn, đồng thời khẳng định đây là khu nhà ở tư nhân, không thuộc diện nhà tập thể do Nhà nước quản lý; vì vậy, các hộ dân cần chủ động thỏa thuận để cải tạo, sửa chữa nhà ở xuống cấp, bảo đảm an toàn.
Ông Nguyễn Văn Duy, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Hải Châu cho biết: Khu nhà tập thể tại K15 Phạm Hồng Thái hiện là một điểm nghẽn đô thị nghiêm trọng cả về an sinh lẫn quản lý. Khu vực có 29 hộ dân sống trong điều kiện chật chội, xuống cấp, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ cao.
Tuy nhiên, vướng mắc lớn nhất hiện nay nằm ở yếu tố pháp lý khi khu đất thuộc sở hữu cá nhân, tồn tại tình trạng “sở hữu chéo” phức tạp, khiến Nhà nước không thể sử dụng ngân sách để cải tạo hay di dời như đối với nhà công sản.
Nhà ở là tài sản của người dân, nhưng bảo đảm an toàn xã hội là trách nhiệm của chính quyền. Vì vậy, trong tiến trình tái thiết đô thị, nhất là tại phường Hải Châu-khu vực trung tâm của Đà Nẵng, đòi hỏi phải có giải pháp căn cơ, khả thi và kịp thời nhằm xử lý dứt điểm những điểm nóng xuống cấp, không để nguy cơ hỏa hoạn tiếp tục treo lơ lửng, đe dọa an toàn cộng đồng.
