Tiếp cận carbon từ góc độ môi trường và kinh tế
Tín chỉ carbon được hình thành từ lượng phát thải khí nhà kính được cắt giảm hoặc hấp thụ thông qua các cánh rừng, dự án năng lượng tái tạo, nông nghiệp phát thải thấp hay xử lý chất thải thân thiện với môi trường. Với lợi thế về rừng, năng lượng tái tạo và nông nghiệp, tỉnh Quảng Trị có nhiều dư địa để phát triển thị trường này. Anh Hồ Văn Trưng, thành viên tổ bảo vệ rừng cộng đồng xã Khe Sanh cho biết, nhờ có thêm nguồn kinh phí từ tín chỉ carbon rừng, người dân càng thêm động lực gắn bó, chăm sóc và bảo vệ rừng tốt hơn.
Trong bối cảnh nước ta đang đẩy mạnh thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0, những cánh rừng đặc dụng ở phía nam Quảng Trị không chỉ tạo ra giá trị môi trường mà còn có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế thông qua thị trường tín chỉ carbon. Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng Nam Quảng Trị Trương Quang Trung cho biết, ban phối hợp chính quyền địa phương đang bảo vệ nghiêm ngặt hơn 66.000 ha rừng được giao quản lý, thường xuyên theo dõi diễn biến rừng, triển khai các hoạt động khoanh nuôi tái sinh, trồng bổ sung và phục hồi rừng nhằm nâng cao chất lượng cũng như trữ lượng sinh khối. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như phần mềm SMART, GIS và ảnh vệ tinh để giám sát, bảo vệ rừng.
Thời gian tới, khi có hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan có thẩm quyền, đơn vị tiếp tục đẩy mạnh công tác quản lý rừng. Với diện tích hiện có, tiềm năng tạo tín chỉ carbon của ban ước tính có thể đạt từ khoảng 198 nghìn đến 661 nghìn tấn CO₂ mỗi năm. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị, tạo cơ hội thu hút các nguồn lực tài chính từ thị trường carbon trong nước và quốc tế; cùng với đó góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.
Theo kế hoạch, tỉnh Quảng Trị sẽ kiểm kê phát thải và đánh giá tiềm năng giảm phát thải trong năm lĩnh vực gồm: Năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, sử dụng đất và lâm nghiệp cùng chất thải. Đây là những lĩnh vực được xem là nguồn hình thành tín chỉ carbon tiềm năng, góp phần bảo vệ môi trường và tạo thêm giá trị kinh tế. Quảng Trị hiện có hơn 952.000 ha rừng và đất lâm nghiệp, độ che phủ hơn 61%. Trong đó, diện tích có rừng hơn 773.000 ha (hơn 595.000 ha rừng tự nhiên). Trên cơ sở này, tỉnh là một trong năm địa phương được tham gia thí điểm chuyển nhượng kết quả giảm phát thải vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) theo Nghị định số 107/2022/NĐ-CP.
Từ cơ chế ERPA, Quảng Trị đã có những kết quả bước đầu trong khai thác giá trị carbon rừng. Giai đoạn 2018-2019, tỉnh có khoảng 5.348.018 tấn CO₂ kết quả giảm phát thải đủ điều kiện chuyển nhượng. Trong số này có 3.726.377 tấn CO₂ đã được chuyển nhượng cho Ngân hàng Thế giới theo cơ chế ERPA, mang về cho địa phương hơn 402,381 tỷ đồng. Riêng năm 2026, tỉnh được phân bổ 37,992 tỷ đồng từ nguồn ERPA để thực hiện thí điểm chi trả giảm phát thải khí nhà kính trên 596.230 ha rừng tự nhiên. Từ nguồn thu bán tín chỉ carbon, hàng chục tỷ đồng đã được phân bổ cho chủ rừng, cộng đồng và lực lượng quản lý rừng. Những cánh rừng vì thế không chỉ giữ màu xanh sinh thái mà đang mang thêm giá trị kinh tế bền vững.
Để lượng carbon được hấp thụ từ rừng hay lượng phát thải được cắt giảm có thể chuyển hóa thành tín chỉ carbon và tham gia giao dịch trên thị trường, Quảng Trị cần một hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định chặt chẽ cùng với khung pháp lý và cơ chế quản lý đồng bộ.
Chuẩn bị cho lợi thế cạnh tranh mới
Nếu ERPA mang lại những kết quả bước đầu, thì việc xây dựng thị trường carbon mới là mục tiêu dài hạn mà Quảng Trị đang hướng tới. Để chuẩn bị cho thị trường carbon, tỉnh đang xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải khí nhà kính với thông tin thu thập từ khoảng 15-20 sở, ngành và đơn vị liên quan. Đồng thời, 20-30 biểu mẫu chuẩn hóa cũng được thiết kế nhằm phục vụ kiểm kê khí nhà kính cấp tỉnh.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị Trần Quốc Tuấn cho biết, điểm nhấn của kế hoạch, nhiệm vụ lần này là không dừng ở việc thống kê phát thải. Sau khi hoàn thành kiểm kê khí nhà kính, sẽ tiến hành xây dựng các kịch bản phát thải và giảm phát thải cho từng ngành, lĩnh vực; đồng thời đánh giá khả năng hấp thụ carbon và tiềm năng hình thành tín chỉ carbon trên địa bàn.
Việc xây dựng các dự án carbon rừng thường có quy mô lớn, liên quan nhiều chủ thể khác nhau. Vì vậy, đòi hỏi cơ chế quản lý minh bạch, đồng thời cần hệ thống đo lường, báo cáo và kiểm chứng phát thải chặt chẽ để bảo đảm tính tin cậy của tín chỉ carbon. Hiện tỉnh đang chờ Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành các thông tư hướng dẫn cụ thể về phương pháp xác định mức chi trả và tiêu chuẩn carbon rừng quốc gia. Khi đó sẽ có đủ căn cứ để vận hành bộ máy khai thác giá trị carbon rừng một cách mạnh mẽ và thống nhất.
Theo ông Trung, để sớm đưa tín chỉ carbon rừng tham gia thị trường trong nước và quốc tế, trước hết tỉnh cần số hóa dữ liệu, xây dựng bản đồ trữ lượng carbon sinh khối và hoàn thiện hệ thống theo dõi, đo đếm carbon rừng. Đồng thời, sớm ban hành cơ chế thí điểm kinh doanh tín chỉ carbon, xác lập quyền sở hữu và cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch giữa Nhà nước, chủ rừng và cộng đồng. Cùng với đó, cần đào tạo nguồn nhân lực có chuyên môn về đo đếm carbon và đủ năng lực tham gia đàm phán trên thị trường carbon quốc tế.
Trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang trở thành xu thế toàn cầu, việc chuẩn bị nền tảng cho thị trường tín chỉ carbon giúp Quảng Trị khai thác hiệu quả giá trị của rừng, mở ra cơ hội tiếp cận các dòng vốn xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong những năm tới.
