Dựng lại “hồn cốt” món ăn quê
Trong dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần bị lãng quên, lựa chọn trở về với cội nguồn của chị Trần Thị Hậu trở nên đặc biệt. Không chọn lối đi an toàn, chị quyết định “đi ngược ký ức”, khôi phục món chả dam, một món ăn quê từng gắn bó với bao thế hệ người dân Hưng Nguyên nói riêng và người dân vùng lúa nước Việt nói chung.
Sinh ra và lớn lên trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng, chị Hậu thấm nhuần tinh thần bền bỉ, kiên cường của quê hương Xô Viết Nghệ Tĩnh. Trong ký ức tuổi thơ của chị, chả dam không chỉ là món ăn, mà còn là món ăn giúp vượt qua những ngày giáp hạt.
Được làm từ cua đồng, bột, lá nghệ và những gia vị dân dã, chả dam mang hương vị mộc mạc nhưng đậm đà, nuôi sống bao gia đình trong thời khó. Thế nhưng, khi đời sống dần khấm khá, món ăn ấy cũng lặng lẽ biến mất khỏi mâm cơm thường ngày. Chả dam chỉ còn trong ký ức của những người lớn tuổi. Chính điều đó đã thôi thúc chị Hậu bắt đầu hành trình phục dựng.
Năm 2022, chị mạnh dạn khởi nghiệp với chả dam, dù trong tay gần như không có gì: không công thức chuẩn, không kinh nghiệm sản xuất, không người hướng dẫn. Những gì chị có chỉ là ký ức rời rạc và quyết tâm giữ lại hương vị quê nhà.
Chị tìm đến các bậc cao niên trong vùng, hỏi han, ghi chép từng chi tiết nhỏ. Nhưng khi bắt tay vào làm, mọi thứ không hề đơn giản. Mẻ thì nhão, không kết dính; mẻ khác lại khô cứng, vỡ vụn; có khi hương vị sai lệch hoàn toàn.
Nhiều lần thất bại, nhưng chị không bỏ cuộc. Bằng sự kiên trì, chị dần lần tìm lại “hồn cốt” của món ăn tưởng như đã thất truyền.
Bước ngoặt đến khi chị tìm ra công thức phù hợp, đặc biệt là việc thay thế bột khoai bằng bột gạo tẻ. Sự điều chỉnh này giúp chả đạt độ dẻo, kết dính tốt hơn mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng. Từ đó, công thức dần hoàn thiện. Những nguyên liệu quen thuộc như cua đồng, gừng, tiêu, lá nghệ, vỏ quýt khô… được giữ nguyên, tạo nên hương vị vừa thân thuộc vừa riêng biệt.
Không dừng lại ở phục dựng, chị Hậu còn cải tiến quy trình sản xuất theo hướng khoa học, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, chuẩn hóa từng công đoạn từ sơ chế đến nướng trên lá chuối.
Chả dam vì thế không chỉ trở lại, mà còn mang diện mạo mới, vừa đậm đà hồn quê, vừa phù hợp với thị hiếu hiện đại.
Từ món ăn “cứu đói” đến sản phẩm OCOP vươn xa
Những ngày đầu, chả dam của chị Hậu chỉ được tiêu thụ trong phạm vi nhỏ. Nhưng nhờ hương vị đặc trưng và sự chỉn chu trong sản xuất, sản phẩm nhanh chóng được thị trường đón nhận.
Nhiều người con xa quê khi thưởng thức đã không khỏi xúc động, bởi họ tìm lại được hương vị tuổi thơ. Chả dam dần trở thành món quà quê được ưa chuộng. Đơn hàng tăng lên nhanh chóng, có thời điểm cơ sở sản xuất phải hoạt động hết công suất vẫn không đủ đáp ứng. Sự lan tỏa ấy là minh chứng rõ nét cho giá trị của một sản phẩm được làm bằng tâm huyết và sự tôn trọng truyền thống.
Chị Nguyễn Thị Lan, một khách hàng thường xuyên, chia sẻ: “Chả dam ăn rất thơm, dẻo, có vị đặc trưng mà các món khác không có. Ăn vào thấy nhớ hương vị quê xưa, nhưng cách làm lại sạch sẽ, yên tâm hơn”.
Cuối năm 2024, chả dam của chị Trần Thị Hậu được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Đây được xem là cột mốc quan trọng khẳng định chất lượng và thương hiệu. Từ một món ăn dân dã từng bị lãng quên, chả dam nay đã trở thành sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Cùng với đó, chị Hậu được vinh danh trong Chương trình “Phụ nữ Việt tự tin làm kinh tế” do Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Unilever tổ chức; đồng thời nhận nhiều bằng khen vì thành tích trong xây dựng và phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn 2023-2025.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình của chị Hậu còn góp phần tạo việc làm cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ. Cơ sở sản xuất duy trì việc làm ổn định, đồng thời thu mua cua đồng cho người dân trong vùng, giúp tăng thu nhập và thúc đẩy kinh tế địa phương.
Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Hưng Nguyên Hoàng Thị Thúy Hằng, mô hình sản xuất chả dam OCOP của chị Hậu là điển hình tiêu biểu trong phong trào phụ nữ phát triển kinh tế, vừa tạo sinh kế, vừa gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.
Dẫu đạt được nhiều thành quả, chị Hậu vẫn mong muốn tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, mở rộng thị trường, đưa chả dam vào các kênh phân phối lớn hơn. Nhưng trên hết, điều chị trăn trở vẫn là giữ được hương vị nguyên bản. “Tôi muốn mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa, mà còn là câu chuyện về quê hương!”, chị Hậu chia sẻ.
Từ vùng đất Xô Viết anh hùng, câu chuyện của chị Trần Thị Hậu là minh chứng sống động cho sức mạnh của ý chí và tình yêu quê hương. Không ồn ào, không phô trương, hành trình của chị lặng lẽ nhưng bền bỉ, góp phần đánh thức một giá trị ẩm thực đang dần mai một. Từ món ăn “cứu đói” năm nào, chả dam hôm nay đã trở thành sản phẩm OCOP mang thương hiệu địa phương. Và phía sau thành công ấy là hình ảnh một người phụ nữ xứ Nghệ kiên trì, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, đang từng ngày giữ gìn và lan tỏa “hồn quê” bằng chính những điều bình dị nhất.
