Từ làng biển đến miền sơn cước, từ nhà thùng ủ chượp nước mắm truyền thống đến dây chuyền chế biến hiện đại, Chương trình OCOP đang là “bệ đỡ” quan trọng cho những đặc sản mang hồn cốt xứ Trầm Hương tự tin bước vào thị trường lớn. Đó không chỉ là câu chuyện kinh tế thuần túy, mà là hành trình chuẩn hóa, định vị thương hiệu và nâng tầm giá trị sản vật bản địa trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.
Trong bức tranh OCOP của tỉnh Khánh Hòa, lĩnh vực nuôi trồng và chế biến rong biển nổi lên như một điểm sáng. Từ những đầm nước mặn chan hòa nắng gió, rong nho Khánh Hòa đã vượt khỏi không gian sản xuất truyền thống để hiện diện tại nhiều thị trường quốc tế.
Tiêu biểu là Công ty trách nhiệm hữu hạn Trí Tín Nha Trang, đơn vị tiên phong ứng dụng quy trình hiện đại trong nuôi trồng và chế biến rong nho. Hiện doanh nghiệp có một sản phẩm đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia là rong nho tách nước; 2 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và được tỉnh đánh giá tiềm năng 5 sao gồm snack rong biển rang phồng và snack rong biển kẹp nhân. Với sản lượng khoảng 200 tấn/năm, doanh thu bình quân 10 tỷ đồng, sản phẩm đã xuất khẩu chính ngạch sang Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Hoa Kỳ,…
Đằng sau những con số là quá trình chuẩn hóa nghiêm ngặt từ vùng nuôi, quy trình xử lý, đóng gói đến truy xuất nguồn gốc, cho thấy OCOP không chỉ là “tấm giấy thông hành”, mà buộc doanh nghiệp phải nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến quản trị thương hiệu. Khi sản phẩm đạt chuẩn, cánh cửa thị trường tự khắc rộng mở.
Rời miền biển, câu chuyện OCOP tiếp nối ở vùng đất Khánh Sơn, nơi được ví như “thủ phủ” sầu riêng của tỉnh. Nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù, những vườn sầu riêng ở Đông Khánh Sơn, Tây Khánh Sơn, Lâm Sơn… trĩu quả, làm nên danh tiếng cho trái cây đặc sản địa phương.
Một số doanh nghiệp đã đầu tư chế biến sâu, cho ra đời nhiều sản phẩm OCOP, như sầu riêng sấy, đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia; sầu riêng cấp đông, kem sầu riêng… được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh.
Điều đáng nói, khi tham gia OCOP, trái sầu riêng không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tươi sống vốn nhiều biến động. Chế biến sâu giúp kéo dài vòng đời sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng, giảm áp lực “được mùa rớt giá”. Đó là bước đi bền vững, gắn sản xuất với thị trường một cách chủ động hơn.
Song hành với nông sản, thủy sản mang hơi thở hiện đại là ngành trầm hương, biểu tượng văn hóa đặc trưng của Khánh Hòa. Từ những làng nghề truyền thống, trầm hương đang bước vào hành trình tái định vị trong dòng chảy hội nhập.
Theo ông Đặng Trung Đoan, chủ cơ sở Trầm hương Đặng Gia Khánh Hòa (xã Tu Bông), trước đây trầm hương chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu, giá trị phụ thuộc nhiều vào thương lái. Khi tham gia OCOP, người làm nghề buộc phải tư duy lại từ nguồn nguyên liệu, kỹ thuật chế tác đến câu chuyện văn hóa đi kèm sản phẩm. Chính câu chuyện ấy mới tạo nên chiều sâu thương hiệu, giúp trầm hương không chỉ là hàng hóa mà còn là sản phẩm văn hóa.
Năm 2024, ba sản phẩm gồm Thương hương Linh khí Việt, Chuỗi trầm Tâm linh Phát và Thanh nén Tĩnh tâm An của cơ sở được công nhận OCOP 4 sao, đánh dấu bước đi bài bản của nghề làm trầm.
Xuôi về khu vực phía nam Khánh Hòa, làng nghề nước mắm truyền thống Cà Ná hiện lên như một “điểm neo” của ký ức biển. Những dãy nhà thùng ven biển vẫn âm thầm ủ chượp qua tháng năm, chắt lọc từ cá, muối và sự nhẫn nại của người thợ để tạo nên thứ gia vị mặn mòi đặc trưng của miền duyên hải.
Các cơ sở như Quang Minh, Trần Văn Hưởng,… đã tham gia OCOP, từng bước hoàn thiện bao bì, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc. OCOP không làm nghề mắm “đổi vị”, mà giúp nghề có thêm điểm tựa pháp lý và thương hiệu để vươn xa.
Nhiều chủ cơ sở cho biết, từ chỗ tiêu thụ chủ yếu trong vùng, nước mắm truyền thống Cà Ná nay đã có mặt tại nhiều hệ thống phân phối trong nước và hướng tới thị trường rộng lớn hơn. Mỗi chai mắm không chỉ mang vị biển, mà còn chuyên chở câu chuyện về sự bền bỉ của một làng nghề trăm năm.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng, hội nhập không phải cuộc chạy đua ngắn hạn, mà là hành trình dài đòi hỏi sự đồng hành của cả nhà quản lý và người sản xuất. OCOP vì thế không dừng lại ở việc xếp hạng sao, mà hướng tới xây dựng hệ sinh thái liên kết nông nghiệp với du lịch và văn hóa.
Giai đoạn 2026-2030, Khánh Hòa dự kiến lựa chọn khoảng 50 sản phẩm OCOP tiêu biểu để phát triển gắn với du lịch; hình thành ít nhất 5 điểm giới thiệu, trải nghiệm OCOP du lịch cấp tỉnh tại các điểm danh lam thắng cảnh đẹp của địa phương. Tỉnh cũng sẽ xây dựng bản đồ số OCOP gắn với du lịch; triển khai mã QR truy xuất nguồn gốc cho 100% sản phẩm tham gia; ứng dụng công nghệ 3D, video 360 độ để quảng bá trên nền tảng số, cho thấy OCOP đang được xác định như một “đại sứ du lịch số”, góp phần quảng bá hình ảnh Khánh Hòa bằng chính sản vật đặc trưng.
Những chuyến hàng OCOP rời xưởng hôm nay không chỉ mang theo giá trị kinh tế, mà còn gửi gắm niềm tin vào một hướng đi đúng: Phát triển dựa trên bản sắc, nâng cao chất lượng và chủ động hội nhập. Khi sản vật được nâng tầm, tin chắc rằng thương hiệu địa phương cũng theo đó mà vươn xa.
