Ông Trần Mạnh Báo sinh năm 1950 tại một xã nghèo ven biển tỉnh Thái Bình cũ. Tuổi thơ ông gắn liền với sự thiếu thốn và công việc đồng áng vất vả do là con cả trong gia đình đông anh em. Năm 1968, ở tuổi 18, ông nhập ngũ, chiến đấu tại Quảng Trị và Campuchia. Những năm tháng trong quân ngũ đã rèn giũa ý chí và bản lĩnh của ông.
Sau chiến tranh, ông Báo trở về quê hương và bắt đầu sự nghiệp từ vị trí công nhân tại một trạm giống. Với quyết tâm học hỏi, ông vừa làm vừa hoàn thành chương trình phổ thông và hai bằng đại học. Năm 1988, ông mạnh dạn đề xuất mô hình “Khoán sản phẩm cuối cùng” - một bước đột phá giúp tăng năng suất vượt bậc và trở thành tiền đề cho chính sách đổi mới nông nghiệp.
Dẫn dắt ThaiBinh Seed từ một trại giống nhỏ thành tập đoàn hàng đầu, ông luôn trăn trở làm sao để nông dân sống được bằng nghề nông. Ông xác định hạt giống chất lượng cao chính là chìa khóa, góp phần thay đổi diện mạo nền nông nghiệp Việt Nam.
Năm 2000, ông Báo được bầu giữ chức Giám đốc Công ty Giống cây trồng Thái Bình. Đến năm 2004, công ty tiến hành cổ phần hóa, ông giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn ThaiBinh Seed (ThaiBinh Seed). Ở cương vị mới, ông luôn đề cao tinh thần sáng tạo và tự chủ, đặt chất lượng cây giống lên hàng đầu.
“Sở dĩ tôi chọn con đường nghiên cứu, tạo giống lúa bởi lúa là cây trồng cung cấp lương thực lớn nhất, muốn có giống lúa tốt phải thay đổi cơ cấu sản xuất thì đời sống của người nông dân mới khá lên. Mặc dù chọn con đường này phải đối mặt với chông gai, thử thách, bởi từ khi bắt đầu cho đến khi nghiên cứu thành công một giống lúa mới, nhanh cũng phải 5 năm, có giống lúa phải tới 10-15 năm. Hành trình đòi hỏi tốn rất nhiều công sức, trí tuệ, tiền bạc, thời gian, sự kiên nhẫn và có cả rủi ro, nhưng tôi không bao giờ bỏ cuộc”, ông Báo tâm sự.
“Làm gì cũng được, miễn là được theo nghề nông” - đó là câu nói chắc nịch của Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo khi chia sẻ với chúng tôi. Ông bộc bạch, làm nông nghiệp rất vất vả bởi phụ thuộc hoàn toàn vào ngoại cảnh (thời tiết, sâu bệnh, biến đổi khí hậu). Chưa kể vòng đời sản xuất kéo dài dẫn đến nhiều rủi ro, vì thế rất ít doanh nghiệp mặn mà đầu tư vào lĩnh vực này. Nhưng với ông Báo đây là cái nghiệp, cũng là cái duyên mình đã chọn. Cả cuộc đời gắn bó với cây lúa quê hương, từng đối diện nhiều khó khăn, thử thách nhưng ông đều vượt qua. Ông tự nhận mình là người bộc trực, táo bạo và thích phá cách. Ngay từ năm 1989, ông đã chủ trương xây dựng hình ảnh cho đơn vị bằng cách tự thiết kế và vẽ logo. Cũng trong năm, ông Báo đưa ra ý tưởng xây dựng cửa hàng bán lẻ thóc giống (đóng trong túi 5 kg hoặc 10 kg) tại trại Đông Cơ để đẩy mạnh thương mại hóa, là tiền đề cho hệ thống bán lẻ rộng khắp của ThaiBinh Seed bây giờ.
Tiếp đó, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo cho thành lập Trung tâm, rồi Viện nghiên cứu cây trồng đầu tiên trong ngành nông nghiệp không trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quyết định thành lập phòng thử nghiệm quốc gia trực thuộc doanh nghiệp đầu tiên trong làng giống cây trồng Việt Nam. Đó là những quyết định rất táo bạo, mục đích cũng chỉ để chọn tạo, phát triển giống cây trồng Việt Nam, đặc biệt là cây lúa.
Suốt hành trình làm nông nghiệp của mình, ông Báo còn được biết đến là người gắn bó với cây lúa thuần và đưa giá trị cây lúa lên tầm cao mới. Theo suy nghĩ của ông, lúa thuần được chọn lọc tự nhiên từ các giống lúa cổ truyền tổ tiên để lại, giống như lúa dự, lúa tám... Ông phân tích, từ những năm 1990 cho đến năm 2010, khi đang khó khăn, chúng ta chưa làm lúa thuần một cách bài bản. Việt Nam phải dựa vào lúa lai để thổi bùng năng suất lên, khiến nó trở thành một trào lưu, vì thế đã kìm hãm sự phát triển trong nghiên cứu, phát triển lúa thuần. “Tôi là người đầu tiên thương mại hóa và đưa lúa thuần về đúng giá trị của nó. Không chỉ riêng tôi, ở Tây Nam Bộ có Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long chỉ nghiên cứu lúa thuần”, ông Báo khẳng định.
Hiện nay, Tập đoàn ThaiBinh Seed đã trở thành đơn vị vững mạnh, tạo dựng được thương hiệu trong nước và hợp tác quốc tế sâu rộng. Riêng lượng giống lúa bán ra thị trường đang chiếm thị phần khoảng 20% toàn quốc. Điều đáng nói, trong cơ cấu sản phẩm của ThaiBinh Seed thì các giống lúa thuần vẫn chiếm đến 90%.
Theo Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, chiến lược phát triển của Tập đoàn ThaiBinh Seed theo đuổi suốt từ năm 2003 đến nay dựa trên ba trụ cột: Khoa học, công nghệ-nguồn nhân lực chất lượng cao-quan hệ hợp tác. Lộ trình phát triển thời gian tới sẽ phấn đấu trở thành một trong những doanh nghiệp đứng đầu nhóm ngành giống cây trồng Việt Nam, hoạt động trên ba lĩnh vực là nông nghiệp, du lịch và kinh tế số. ThaiBinh Seed sẽ phấn đấu trở thành đơn vị cung ứng gạo bảo đảm dinh dưỡng, sức khỏe cho người tiêu dùng ở trình độ xã hội phát triển cao hơn.
