Theo hướng dẫn mới, việc tuyển sinh đầu cấp phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, thuận lợi cho học sinh và cha mẹ; đồng thời tạo điều kiện để học sinh được học gần nơi cư trú nhất. Đáng chú ý, với các trường trung học cơ sở xây dựng mô hình trường điển hình, phương thức tuyển sinh chủ yếu là xét tuyển, chỉ tổ chức khảo sát trong những trường hợp đặc biệt khi số lượng học sinh có điểm xét tuyển bằng nhau vượt quá chỉ tiêu tuyển sinh, điều này được xem là bước điều chỉnh quan trọng nhằm hạn chế áp lực thi cử đối với học sinh tiểu học.
Cô giáo Phạm Thị Ngọc Hà, Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Lê Quý Đôn, xã Ý Yên cho biết, nhiều năm nay nhà trường vừa thực hiện xét tuyển vừa kết hợp đánh giá năng lực để bảo đảm chất lượng đầu vào. Tuy nhiên, tinh thần chung hiện nay là giảm áp lực không cần thiết cho học sinh. Thay vì chỉ nhìn vào kết quả một bài thi, việc xét tuyển dựa trên quá trình học tập, sự rèn luyện và năng lực toàn diện của học sinh sẽ khách quan hơn. Đồng thời, phương thức xét tuyển này cũng buộc các trường tiểu học phải chú trọng dạy thật, học thật thay vì chạy theo chương trình luyện thi.
Tinh thần ấy cũng đang được triển khai tại nhiều trường học trung tâm trên địa bàn tỉnh. Theo báo cáo của Trường trung học cơ sở Lý Tự Trọng, phường Hoa Lư, nhiều năm qua nhà trường luôn chịu áp lực lớn về tuyển sinh do số lượng học sinh tăng nhanh, trong khi cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tế. Năm học 2026-2027, trường được Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình lựa chọn triển khai xây dựng mô hình trường trung học cơ sở điển hình trên địa bàn tỉnh. Theo định hướng mới, nhà trường dành tối thiểu 25% số chỉ tiêu để thu hút học sinh có năng lực học tập tốt ngoài địa bàn, đồng thời vẫn bảo đảm công bằng giáo dục đối với học sinh phổ cập trên địa bàn dân cư.
Cô giáo Đinh Minh Hằng, Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Lý Tự Trọng cho biết, nhiều năm qua, áp lực tuyển sinh của nhà trường rất lớn do số lượng học sinh tăng nhanh trong khi cơ sở vật chất còn hạn chế. Tuy nhiên, tinh thần tuyển sinh năm học 2026-2027 là giảm áp lực thi cử cho học sinh nhưng vẫn bảo đảm chất lượng giáo dục và phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng lực nổi trội. Theo cô giáo Hằng, điều quan trọng nhất là tạo môi trường học tập công bằng để mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển toàn diện năng lực của mình. Đồng thời, nhà trường cũng đang tích cực tăng cường cơ sở vật chất, xây dựng thêm phòng học, phòng bộ môn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn mới.
Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình Bùi Văn Khiết cho biết, việc xây dựng phương án tuyển sinh năm nay được ngành giáo dục nghiên cứu rất kỹ, bám sát các văn bản quy phạm pháp luật như Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT. Mục tiêu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh và chủ trương giảm áp lực thi cử của Trung ương, qua đó giảm tình trạng dạy thêm, học thêm, nhất là dạy thêm, học thêm không đúng quy định, giảm chi phí cho các gia đình và trả lại tuổi thơ cho các em. Bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, mọi học sinh trong độ tuổi đều được tạo thuận lợi trong học tập, phù hợp với điều kiện thực tế sau sáp nhập địa giới hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Được biết, để xây dựng phương án tuyển sinh sát thực tế, Sở Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức nhiều hội nghị trực tiếp với đại diện lãnh đạo các xã, phường cùng hiệu trưởng các trường tiểu học, trung học cơ sở để đóng góp ý kiến vào dự thảo, nhất là các tiêu chí tính điểm xét tuyển, quy đổi điểm đối với thành tích các cuộc thi, hội thi, sân chơi, giao lưu và nhận được sự đồng thuận của các đơn vị. Đồng thời, Sở cũng ban hành văn bản xin ý kiến rộng rãi trước khi hoàn thiện phương án tuyển sinh năm học mới.
Điểm đáng chú ý trong hướng dẫn tuyển sinh năm nay là việc phân tuyến tuyển sinh không nhất thiết theo địa giới hành chính cấp xã mà ưu tiên để học sinh được học gần nơi cư trú nhất. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân mà còn góp phần giảm áp lực dồn học sinh vào một số trường nhất định.
Bên cạnh đó, ngành giáo dục cũng yêu cầu các trường tuyệt đối không vận động, quyên góp và thu các khoản ngoài quy định trong tuyển sinh, tăng tính minh bạch và tạo niềm tin cho cha mẹ học sinh. Chủ trương giảm áp lực thi cử nhận được nhiều sự đồng tình từ phụ huynh. Nhiều người cho rằng, khi giảm thi tuyển, học sinh sẽ có thêm thời gian phát triển kỹ năng sống, thể chất và năng lực cá nhân thay vì chỉ tập trung luyện đề, học thêm. Cách làm này được đánh giá là hài hòa giữa mục tiêu giảm áp lực thi cử với yêu cầu duy trì chất lượng giáo dục ở các trường có mô hình đặc thù. Điều quan trọng nhất hiện nay không phải tạo ra các “cuộc đua” đầu cấp mà là nâng dần mặt bằng chất lượng giáo dục giữa các trường. Khi khoảng cách chất lượng được thu hẹp, áp lực phải vào bằng được một vài trường nổi bật cũng sẽ giảm đi.
Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng thuận, vẫn có những ý kiến băn khoăn. Một số phụ huynh cho rằng khi giảm thi tuyển, việc phân hóa, lựa chọn học sinh cho các môi trường giáo dục chất lượng cao sẽ khó khăn hơn. Một phụ huynh tại xã Phủ Lý chia sẻ, nếu hoàn toàn xét tuyển thì đôi khi khó đánh giá hết năng lực thực tế của học sinh. Có những em học lực tốt nhưng không nổi bật về thành tích, trong khi cũng có trường hợp thành tích đẹp nhưng năng lực chưa thật sự đồng đều.
Giảm áp lực thi cử đầu cấp không đồng nghĩa với hạ thấp chất lượng giáo dục. Điều mà ngành giáo dục đang hướng tới là xây dựng môi trường học tập nhân văn hơn, nơi học sinh được phát triển tự nhiên, được khuyến khích bằng năng lực thực chất thay vì bị cuốn vào những cuộc cạnh tranh quá sớm.
