Giá trị vượt thời gian
Bến K15 nằm ở vụng Sét, nép mình dưới chân đồi Vạn Hoa của bán đảo du lịch Đồ Sơn (Hải Phòng). Tên gọi Bến K15 là ký hiệu quân sự chỉ cảng và số hiệu lấy từ số của Nghị quyết của Trung ương Đảng lần thứ XV (năm 1959) về đường lối và phương pháp cách mạng miền nam. Vì vậy, nơi đây được chọn là bến cảng xuất phát của những “con tàu không số” (các tàu không mang số hiệu) làm nhiệm vụ vận chuyển vũ khí trang bị chi viện cho chiến trường miền nam.
Đêm 11/10/1962, con tàu gỗ mang mật danh “Phương Đông I” rời bến K15 lên đường vào Nam Bộ. Sau 6 ngày đêm vượt gian khó hiểm nguy, tàu đã cập vào cửa Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn. Thành công của chuyến vận chuyển vũ khí đầu tiên bằng đường biển chi viện cho chiến trường miền nam đã khai thông con đường vận tải chiến lược trên biển Đông “Đường mòn Hồ Chí Minh trên biển”, mở đầu một phương thức vận chuyển hàng chi viện mới. Từ đó, tại Bến K15, những “con tàu không số” liên tục lặng lẽ rời bến mang theo lượng lớn vũ khí trang bị cho chiến trường, cả những nơi mà đường bộ chưa vươn tới được.
Mỗi chuyến tàu xuất phát từ Bến K15, cán bộ, chiến sĩ đều không hề nao núng trước gian khó và mối hiểm nguy cận kề; với tinh thần “tất cả cho tiền tuyến”, “tất cả cho miền nam đánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, các chuyến tàu vẫn lặng lẽ ra khơi. Từ năm 1962-1972, đã có hàng trăm lượt tàu xuất phát, vận chuyển hàng nghìn tấn vũ khí phương tiện và hàng trăm cán bộ, chiến sĩ chi viện cho chiến trường, góp phần giải phóng miền nam, thống nhất đất nước.
Để ghi dấu địa điểm lịch sử này, Đài tưởng niệm những chiến công vang dội và công lao các Anh hùng liệt sĩ dâng hiến thân mình cho Tổ quốc đã được xây dựng ngay chân sóng Bến K15 năm xưa; dưới biển, những chiếc cột móng của chiếc cầu tàu xưa vẫn còn đó như hát mãi khúc tráng ca về những chiến công của người lính biển.
Năm 2008, Di tích Bến K15 được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia. Năm 2024 tiếp tục được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt trong Cụm di tích lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển. Nơi đây trở thành điểm đến thường xuyên của du khách xa gần cũng như những người muốn tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử oai hùng của dân tộc.
Theo thống kê của Phòng Văn hóa-Xã hội phường Đồ Sơn (Hải Phòng), mỗi năm Bến K15 đón khoảng 8.000 lượt du khách trong và ngoài thành phố đến tham quan, tìm hiểu lịch sử "Bến tàu không số", trong đó phần lớn là các đoàn học sinh, sinh viên.
Nâng tầm di tích
Sau nhiều năm chịu tác động của bão gió, thời gian và môi trường biển khắc nghiệt, di tích Bến K15 xuống cấp. Trước thực trạng đó, thành phố Hải Phòng triển khai Dự án đầu tư xây dựng, tu bổ, tôn tạo quần thể di tích Bến K15 trên diện tích 2,28 ha, tổng mức đầu tư gần 235 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2021-2026.
Công trình với nhiều hạng mục trọng điểm, như: Đền thờ các Anh hùng, Liệt sĩ; cầu tàu kết hợp thả hoa đăng; mô phỏng tàu không số và các chiến sĩ; phù điêu Đại tướng Võ Nguyên Giáp với lực lượng Hải quân; đài tưởng niệm, bãi cọc, sân quảng trường, cổng vào di tích cùng hệ thống hạ tầng, cảnh quan phụ trợ. Mục tiêu dự án là bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Bến tàu Không số K15; xây dựng đồng bộ về kiến trúc, cảnh quan nhằm tri ân các Anh hùng liệt sĩ, là nơi sinh hoạt chính trị, văn hóa, du lịch của thành phố và cả nước; góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương.
Vừa qua, thành phố Hải Phòng đã tổ chức khánh thành Dự án ý nghĩa này. Bí thư Đảng ủy phường Đồ Sơn (Hải Phòng) Dương Quốc Tiến chia sẻ: Bến K15 ngày nay là di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, biểu tượng về tinh thần quả cảm, ý chí sắt đá của những người lính biển Việt Nam. Quần thể di tích Bến K15 hôm nay khang trang, đồng bộ hơn về hạ tầng, cảnh quan, trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử đặc trưng của Đồ Sơn cũng như thành phố Hải Phòng, từng bước phá thế du lịch mùa vụ, hướng tới phát triển du lịch bền vững, đa dạng hóa sản phẩm và mục tiêu đón 4,9 triệu lượt khách du lịch trong năm 2026. Đây sẽ là không gian giáo dục truyền thống cách mạng sinh động cho thế hệ trẻ, nơi tổ chức các hoạt động tri ân, lễ tưởng niệm, du lịch trải nghiệm gắn với lịch sử.
Ông Nguyễn Hồng Phong - một cựu binh “con tàu không số” bày tỏ: Việc xây dựng, tu bổ, tôn tạo Di tích K15 thể hiện sự quan tâm, tri ân sâu sắc đối với những người đã dũng cảm hy sinh vì độc lập, tự do, thống nhất đất nước; đồng thời cũng là nguồn động viên tinh thần to lớn với những chiến sĩ “tàu không số” năm xưa còn sống. Hy vọng ngày càng có nhiều người nhất là thế hệ trẻ đến với di tích Bến K15 để hiểu hơn về lịch sử dân tộc, noi gương cha anh, nỗ lực học tập, lao động, cống hiến cho quê hương, đất nước.
Nhiều người dân Đồ Sơn phấn khởi khi Bến K15 được “nâng tầm”, cùng với những di tích lịch sử khác tại Đồ Sơn, như: Di tích lịch sử kháng chiến Kho Xăng, bến Nghiêng (nơi những tên lính Pháp cuối cùng rút khỏi Hải Phòng trong kháng chiến chống Pháp) được kết nối, tạo thành tour du lịch văn hóa-lịch sử hấp dẫn, thu hút đông đảo người dân, du khách đến đây cảm nhận, thấy được niềm tự hào dân tộc và truyền thống của cha ông; nhất là thế hệ trẻ sẽ nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm trong bảo vệ, giữ gìn chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
