Với hành trình không ngừng biến đổi về chất liệu, đề tài… dáng ngựa dân gian mang hoa mai mùa xuân và con diều ký ức thể hiện sáng tạo thẩm mỹ, câu chuyện văn hóa đang hòa vào đời sống hôm nay một cách sinh động, tươi mới.
Cách đây sáu năm, tại Bảo tàng Không gian văn hóa Mường, một dự án nghệ thuật quy mô nhỏ nhưng ấp ủ nhiều ý tưởng, cảm xúc sâu sắc đã ra đời, gắn với tên gọi “ngựa hoa mai”.
Họa sĩ Lê Huy - tác giả của dòng tác phẩm chia sẻ, ban đầu đó là chú ngựa nhỏ xinh, men xanh đồng, mắt tít, thân mũm mĩm lấy cảm hứng từ hình ảnh ngựa trong tranh, tượng và phù điêu dân gian Việt Nam.
Theo thời gian, dưới tác động của nhiều thay đổi trong đời sống xã hội, tác phẩm ấy dần biến chuyển thành biểu tượng nghệ thuật lớn hơn, thể hiện nét hội tụ của ký ức, văn hóa, hy vọng và lời chúc an lành trong cuộc sống.
Quay về hành trình ban đầu, từ giai đoạn giãn cách xã hội do đại dịch Covid-19, khi mọi hoạt động nghệ thuật dường như bị ngừng lại, Lê Huy đã đi sâu vào đời sống nội tâm, ký ức, nghĩ về chú ngựa ban đầu, rồi bị cuốn vào câu chuyện lớn của văn hóa, lịch sử và tinh thần con người.
Từ đó, ý tưởng thêm hoa mai biểu tượng cho mùa xuân, điều tốt đẹp, nở rộ trong bức tranh đời sống đã bật lên khi con trai anh vô tình ấn viên đất lên tượng và nói: “Hoa bố ạ!”.
Với anh, đó là bước ngoặt mang tính biểu tượng khiến tác phẩm được đổi tên và bồi đắp thêm nhiều giá trị tinh thần. “Ngựa hoa mai” sẽ được hiểu sâu hơn nếu soi chiếu vào bối cảnh sáng tạo và tư duy nghệ thuật của họa sĩ Lê Huy và không gian Lam Phong Studio được anh thành lập từ năm 2015.
Trong mô hình studio mở, nơi đây hội tụ các thiết kế thủ công gắn liền với chất liệu truyền thống, được diễn giải lại theo góc nhìn đương đại, phản ánh câu chuyện đời sống, tinh thần văn hóa bản địa và kết nối cảm xúc. Hầu hết tác phẩm tạo ra đều mang dáng dấp của linh vật hoặc đồ chơi với biểu cảm, vừa gần gũi vừa mang những thông điệp đầy cá tính.
Họa sĩ Lê Huy mong muốn, khi nhìn vào tác phẩm, người xem sẽ thấy được nét Việt trong đó. Ngựa là hình tượng quen thuộc trong văn hóa Việt Nam, biểu trưng cho sức mạnh, tốc độ, tinh thần đồng hành và cả những hành trình vạn dặm.
Điểm đặc biệt trong phiên bản sơn mài năm 2026 của “ngựa hoa mai” chính là con diều bằng đồng thau lơ lửng trên lưng ngựa.
Lê Huy cho biết, thả diều là trò chơi thời xưa, ở một số địa phương đã nâng lên như nghi lễ cầu an và truyền tin tại một số địa phương. Trong ký ức tác giả, đó cũng là những ngày thả diều ngoài bờ sông Lô thuở bé với bao hình ảnh đẹp, bay bổng, đầy sức trẻ và hy vọng.
Thực tế, trước đây, Lê Huy đã thử nghiệm các dự án con vật khác nhau như “Nhâm Nhi Dần” với hình ảnh chú hổ ôm hoa sen mang thông điệp lạc quan trong mùa dịch hay “Nhàn Ngưu” là hình tượng con trâu thảnh thơi, tốt lành.
Những dự án này đều được thiết kế để kể câu chuyện thời đại, phản ánh cảm xúc cộng đồng và truyền tải giá trị văn hóa Việt đến công chúng.
“Ngựa hoa mai” năm nay được tác giả đẩy lên một cấp độ mới khi “tất tay” trong thể nghiệm đầy tham vọng đó là dùng vàng 18k để chế tác phiên bản thu nhỏ bằng kim loại quý. Quá trình này đòi hỏi họa sĩ phải học kỹ thuật hoàn toàn mới, làm việc với kính lúp để xử lý chi tiết nhỏ nhất bằng lòng kiên nhẫn, đam mê.
Ở phiên bản sơn mài, tác phẩm được chế tác trên cốt bột đá ép kết hợp ni-lông tái chế để tạo ra bề mặt màu sắc, độ sâu, bền và bảo vệ môi trường.
Sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống với tư duy đương đại trong thiết kế đã đưa “ngựa hoa mai” trở thành tác phẩm có thể truyền cảm hứng. Đó cũng là khởi đầu cho chuỗi hành trình sáng tạo dài lâu mà trong cái nhìn của nghệ sĩ Lê Huy.
Đó là sự tiếp nối giữa nghệ sĩ và nghệ nhân, giữa truyền thống và hiện đại, giữa ký ức và hiện tại… nhắc nhớ về sức mạnh của sự sáng tạo, niềm tin vào giá trị văn hóa dân gian trong đời sống đương đại.
Trong không gian trưng bày và các sự kiện nghệ thuật, không ít du khách quốc tế dừng lại khá lâu trước những dáng ngựa mắt híp hiền lành, cổ đeo lục lạc, thân điểm hoa mai và con diều bay bổng để tiếp cận câu chuyện văn hóa thông qua hình khối, chất liệu đầy sáng tạo.
