Triển lãm gốm "Dáng xuân 2026": Cảm hứng từ truyền thống đến hiện đại

"Dáng xuân 2026" là triển lãm lần thứ 6 do Câu lạc bộ Gốm Nghệ thuật - Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức. Hành trình đủ để khẳng định sự bền bỉ, nghiêm túc và tâm huyết của một cộng đồng nghệ sĩ cùng chung niềm đam mê với đất, lửa và men gốm.

Từ những ngày đầu còn khiêm tốn về quy mô, đến nay "Dáng xuân" đã tạo nên một thương hiệu triển lãm thường niên, được giới chuyên môn và công chúng mỹ thuật chờ đợi mỗi dịp Tết đến, Xuân về.

Triển lãm vừa là dịp tổng kết thành quả sáng tác trong năm của các nghệ sĩ, đồng thời mở ra không gian giao lưu, trao đổi nghề nghiệp, giới thiệu những tìm tòi, thể nghiệm mới trong nghệ thuật gốm.

Triển lãm "Dáng xuân 2026" quy tụ hơn 40 tác giả đến từ nhiều vùng miền trong cả nước với gần 100 tác phẩm gốm độc bản thuộc nhiều loại hình và thể loại khác nhau: tranh gốm, tác phẩm gốm ứng dụng, điêu khắc gốm, tượng gốm, sành và sứ.

Lực lượng nghệ sĩ tham gia triển lãm có sự kế tiếp nhiều thế hệ, từ những nghệ sĩ trẻ đầy nhiệt huyết sáng tạo cho đến các bậc lão thành có uy tín lớn trong làng gốm Việt Nam. Trong đó, có những nghệ nhân năm nay đã ngoài 90 tuổi vẫn miệt mài, trăn trở cùng gốm.

Sự hội tụ của nhiều thế hệ đã tạo nên không gian triển lãm giàu đối thoại, đưa các giá trị truyền thống được tiếp nối, làm mới bằng tư duy tạo hình và cảm quan thẩm mỹ đương đại.

Xuyên suốt triển lãm, có thể nhận thấy đề tài đời sống sinh hoạt và lao động hằng ngày vẫn là mạch nguồn cảm hứng chủ đạo của các nghệ sĩ. Từ những khoảnh khắc bình dị trong đời sống nông thôn, làng nghề, cho đến hình ảnh con người trong lao động sản xuất, trong sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng… đều được thể hiện bằng ngôn ngữ gốm mộc mạc mà giàu sức biểu cảm.

Bên cạnh đó, triển lãm năm nay ghi nhận sự xuất hiện của nhiều tác phẩm lấy hình tượng ngựa làm chủ đề. Năm 2026 theo lịch âm là năm Bính Ngọ, mang biểu tượng của sức mạnh, sự bền bỉ, trung thành và khát vọng vươn lên. Trong văn hóa phương Đông, ngựa còn là linh vật thuộc "tứ trấn" của kinh thành Thăng Long xưa, gắn với quan niệm "Mã đáo thành công", biểu trưng cho may mắn và thành đạt.

Hình tượng ngựa trong các tác phẩm gốm tại triển lãm được khai thác đa dạng về tạo hình, phong cách và cảm xúc, từ hiện thực đến cách điệu, từ mềm mại, bay bổng đến khỏe khoắn, căng tràn sức sống.

Ngoài ra, một mảng đề tài đáng chú ý khác là lực lượng vũ trang, hướng tới kỷ niệm những ngày lễ lớn của đất nước. Các tác phẩm thuộc mảng này thể hiện tinh thần tri ân, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm xã hội của người nghệ sĩ trước lịch sử và hiện tại.

Về mặt tạo hình, "Dáng Xuân 2026" cho thấy sự phong phú trong cách tiếp cận chất liệu và hình thức biểu đạt. Tranh gốm nổi bật với việc khai thác màu men rực rỡ, giàu sắc độ, phản ánh không khí tươi mới, tràn đầy sinh khí của mùa xuân và cuộc sống đương đại.

Bên cạnh đó, các tác phẩm điêu khắc gốm lại thiên về hình khối chắc khỏe, cô đọng, sử dụng những gam men trầm, sâu, tạo cảm giác suy tư, lắng đọng. Chính sự tương phản này đã tạo nên nhịp điệu thị giác thú vị trong không gian trưng bày.

Các nghệ sĩ đã vận dụng linh hoạt nhiều kỹ thuật, như: khắc chìm, đắp nổi, vẽ men bằng bút lông, phun men, đập màu men, tạo dáng bình-lọ, tạo dáng khối-tượng… Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa điêu khắc, hội họa và đồ họa đã góp phần xóa nhòa ranh giới giữa các loại hình tạo hình truyền thống, mở ra những khả năng biểu đạt mới cho nghệ thuật gốm.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của triển lãm là các thể nghiệm về men gốm. Tại Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, các nghệ sĩ Câu lạc bộ Gốm Nghệ thuật đã có điều kiện làm việc, sáng tác và thử nghiệm kỹ thuật dưới sự hướng dẫn, tư vấn của kỹ sư Lê Ngọc Thạch - người có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu, pha chế men và phối liệu.

Nhiều tác phẩm của các nhà điêu khắc, như: Nguyễn Kim Xuân, Đỗ Bá Quang, Phạm Quốc Anh, Nguyễn Thăng Long... hay các họa sĩ: Nguyễn Thu Thủy, Hoàng Thanh Như, Hoàng Thanh Giao, Vũ Thế Kim, Nguyễn Thị Thu Trang, Nguyễn Thị Hải Yến… cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về bề mặt men, màu sắc và hiệu ứng thị giác, bước đầu hình thành những dấu ấn cá nhân khác biệt.

Chỉ với đất-lửa-men do chính nghệ sĩ tự nghiên cứu và pha chế, các tác phẩm đã tạo ra những biến ảo phong phú, cho thấy tinh thần dấn thân và lao động nghiêm túc với nghề.

Dù mạnh dạn thể nghiệm và đổi mới, các nghệ sĩ vẫn chú trọng bảo tồn những giá trị truyền thống của nghề gốm Việt Nam. Từ tinh thần tạo hình, cảm quan thẩm mỹ đến kỹ thuật thủ công, dấu ấn của các làng nghề cổ truyền, đặc biệt là Bát Tràng, vẫn hiện diện rõ nét trong nhiều tác phẩm.

Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, giữa kinh nghiệm nghề và tư duy sáng tạo mới chính là nền tảng giúp nghệ thuật gốm Việt Nam phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập.

Nhà điêu khắc Nguyễn Kim Xuân bày tỏ: "Gốm, suy cho cùng, là một nghề đòi hỏi sự nhẫn nại và chân thành. Tham gia triển lãm năm nay, tôi thấy vui khi vẫn tiếp tục được hòa mình không gian sáng tạo chung với nhiều thế hệ nghệ sĩ. Ở đó, mỗi người một cách làm, cách nghĩ, nhưng đều gặp nhau ở sự trân trọng nghề và ý thức gìn giữ những giá trị cốt lõi của gốm Việt".

"Với tôi, đó là điều đáng quý nhất. Sau nhiều năm gắn bó, tôi nhận ra rằng cái đẹp của gốm không hoàn toàn nằm ở sự hoàn hảo, mà ở dấu vết lao động, thời gian và những giới hạn con người. Đó là giá trị làm nên hồn cốt của tác phẩm. Xuân đến rồi đi, con người cũng vậy. Chỉ có đất là còn ở lại. Nếu mỗi tác phẩm gốm có thể giữ được chút hơi ấm của bàn tay người thợ, sự chân thành, mộc mạc trong cảm xúc thì như thế đã là đủ", ông nói.

Có tác phẩm tham gia triển lãm, nghệ sĩ Nguyễn Thị Thu Trang, chia sẻ: "Với tôi, mỗi lần chạm tay vào đất là thêm lần trở về với những gì nguyên sơ nhất và nhiều nguồn cảm xúc chưa kịp gọi tên đã được gửi gắm vào hình khối. Tham gia triển lãm, tôi cảm nhận rõ nhịp thở mùa xuân ở dòng chảy âm thầm trong lao động, sáng tạo bền bỉ. Những tác phẩm đều mang trong mình dấu vết thời gian, thử nghiệm và cả những lần thất bại và kiên nhẫn chinh phục".

Nhìn lại chặng đường 6 năm hoạt động của Câu lạc bộ Gốm Nghệ thuật - Hội Mỹ thuật Việt Nam, có thể nói đó là cơ duyên lành, được nuôi dưỡng bằng tâm huyết, đam mê và sự đồng hành của nhiều cá nhân, tổ chức. Và không thể không nhắc tới sự quan tâm, ủng hộ bền bỉ của nghệ nhân Hà Thị Vinh - người đã đồng hành cùng các nghệ sĩ suốt từ những ngày đầu thành lập câu lạc bộ, góp phần tạo dựng không gian sáng tác, triển lãm và giao lưu nghề nghiệp tại Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt.

Triển lãm mang đến thông điệp văn hóa, thể hiện sức sống của nghệ thuật gốm Việt với nền tảng truyền thống vững chắc, đang từng bước khẳng định vị thế trong dòng chảy nghệ thuật đương đại, hướng tới những bứt phá mới, góp phần làm phong phú diện mạo mỹ thuật nước nhà.