Theo thống kê, hằng năm tỉnh Sơn La cung ứng hơn 360.000 tấn ngô hạt phục vụ cho ngành thức ăn chăn nuôi cả nước. Cũng nhờ cây ngô, nhiều người nông dân có thu nhập ổn định, vươn lên thoát nghèo, làm giàu. Năm nay, tỉnh Sơn La gieo trồng hơn 71.000 ha ngô với cơ cấu giống ngô NK 6253 của Công ty TNHH Syngenta Việt Nam, chiếm khoảng 40% diện tích đất canh tác ngô. Tuy nhiên, ngô vụ Xuân Hè năm nay tại Sơn La thay vì bội thu thì nhiều diện tích trồng ngô của hàng nghìn hộ dân đã xảy ra hiện tượng mất mùa, cây bé, bắp kết hạt kém. Để tìm hiểu về hiện tượng này, chúng tôi có mặt tại các xã, bản thuộc huyện Sông Mã, Bắc Yên, Yên Châu và Mai Sơn…, những huyện có diện tích trồng ngô lớn của tỉnh Sơn La.
Mùa vụ thất thu
Khác với niềm vui được mùa như các năm trước, hàng nghìn hộ dân tỉnh Sơn La có diện tích trồng giống ngô NK 6253 bị thiệt hại lớn về kinh tế. Theo phản ánh của người dân, chúng tôi đến xã Phiêng Pằn, huyện Mai Sơn, những nương ngô hút tầm mắt đã ngả thân vàng nhưng người nông dân lại không mặn mà thu hoạch. Anh Lò Văn Pâng, bản Ta Vắt, xã Phiêng Pằn, huyện Mai Sơn nói: Gia đình tôi và nhiều hộ dân trong bản cũng đều trồng giống ngô NK 6253. Vụ này gia đình tôi đầu tư mua 80 kg ngô giống với giá 130 nghìn đồng/kg.
Như các năm, các hộ trồng ngô đều nợ tiền giống, phân bón, thu hoạch xong mới thanh toán. Như gia đình tôi đang nợ hơn 60 triệu đồng. Ngô như thế này thì lấy đâu ra tiền mà trả tiền phân, tiền giống. Cùng chung tâm trạng, chị Tòng Thị Diêu, bản Hua Bó, xã Phiêng Pằn buồn rầu nói: Gia đình tôi trồng 27 kg ngô giống, trên diện tích hơn một héc-ta bằng giống ngô NK 6253. Đây là năm thứ tư gia đình tôi trồng giống ngô này. Những năm trước, ngô bắp to, hạt chắc, năng suất đạt từ 9 tấn đến 10 tấn mỗi héc-ta, thu khoảng 60 triệu đồng. Vụ ngô năm nay, gia đình đầu tư mua 130 nghìn đồng/kg ngô giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tổng cộng hơn 20 triệu đồng. Năm nay trên cùng diện tích đó, chỉ thu được hơn ba tấn ngô, chưa đủ chi phí đầu tư, chưa kể công chăm sóc. Nhiều hộ sau khi lên nương bẻ ngô được một ít đã bỏ không muốn thu hoạch nữa…
Tại xã biên giới Chiềng On, huyện Yên Châu, nơi có gần 600 hộ dân tại các bản cũng đang lao đao bởi ngô đến vụ thu hoạch nhưng không có hạt hoặc bắp ngô bé ít hạt. Qua con số thống kê của xã Chiềng On, đến nay hơn 780 ha trồng ngô của các hộ nơi đây đều bị thất thu bởi chung lý do nói trên. Thậm chí đến nay đã quá thời hạn thu hoạch ngô, nhưng nhiều nương ngô của các gia đình vẫn để đó không thu hoạch. Ông Vì Văn Chung, bản A La, xã Chiềng On, thông tin: Giống ngô NK 6253 đã được gia đình tin tưởng trồng từ 5 năm nay, trung bình mỗi năm đều gieo 70 kg ngô giống. Mặc dù thời tiết thuận lợi, ngô chăm bón đúng quy trình như các năm trước, nhưng lại ít hạt.
Đâu là nguyên nhân?
Theo báo cáo mới nhất từ Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Mai Sơn: Riêng tại địa bàn xã Phiêng Pằn, diện tích ngô NK 6253 bị mất mùa khoảng 750 ha. Số giống ngô NK 6253 người dân mua về trồng là hơn 15 tấn. Tuy nhiên, đến thời điểm này vẫn chưa có câu trả lời cụ thể về thực trạng vì sao giống ngô NK 6253 lại bị mất mùa khi ít hạt. Chỉ biết rằng, thời điểm này hơn 400 hộ dân tại các bản trồng ngô của xã Phiêng Pằn như đang ngồi trên đống lửa vì những khoản nợ giống, phân bón chưa trả và vụ tới sẽ dùng giống ngô nào. Ông Sùng A May, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phiêng Pằn, huyện Mai Sơn, cho biết: Hằng năm, các hộ dân vẫn canh tác như vậy. Thậm chí nhiều người dân canh tác loại giống ngô khác thì không bị sao. Phía công ty nói, trước khi xuất lô hàng lên đã có kiểm định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để đưa giống ra thị trường. Chúng tôi chỉ yêu cầu làm biên bản nhưng phía công ty không chịu. Người dân cần có những giải thích chuyên môn thuyết phục.
Trước thực trạng ngô không có bắp, có bắp nhưng không kết hạt hoặc ít hạt chưa rõ nguyên nhân, các địa phương đã có báo cáo gửi các sở, ngành liên quan của tỉnh và Công ty TNHH Syngenta Việt Nam. Trước đó, đoàn công tác gồm đại diện Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các huyện Mai Sơn, Công ty TNHH Syngenta Việt Nam và chuyên gia nông học đã đến xác minh, tìm hiểu nguyên nhân tại địa bàn các xã. Qua kiểm tra thực địa, khẳng định giống ngô mà các hộ dân sử dụng là giống NK 6253. Các nương ngô, cây sinh trưởng phát triển bình thường, nhưng bắp ngô lại có rất ít hạt. Điều đáng chú ý tại các vùng trồng ngô này, ngoài giống ngô NK 6253, bà con còn trồng các giống ngô khác cùng thời vụ, điều kiện chăm sóc như nhau lại cho năng suất bình thường. Trả lời về câu hỏi này, các thành viên đoàn công tác lại đưa ra ý kiến chung chung “... có thể do giống, thời tiết hoặc do kỹ thuật trồng, chăm sóc…”.
Ông Phan Xuân Hào, nguyên Phó Viện trưởng Viện ngô Việt Nam cũng tham gia đoàn công tác kiểm tra tại xã Phiêng Pằn, huyện Mai Sơn cho rằng: Nguyên nhân năng suất ngô giảm hoàn toàn không phải do giống, việc giảm năng suất do ba nhóm yếu tố: Chăm sóc không bảo đảm dẫn đến bắp nhỏ; nhiệt độ; mưa kéo dài từ cuối tháng 7 và đầu tháng 8 vào thời điểm thụ phấn dẫn đến bắp không hạt. Còn ông Nguyễn Công Biên, Giám đốc thị trường phía bắc Công ty TNHH Syngenta Việt Nam khẳng định: Chúng tôi cam kết sẽ xây dựng mô hình trình diễn giống NK 6253 để người dân đối chứng, đánh giá về năng suất; phối hợp với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp các huyện tập huấn, tuyên truyền chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân trong canh tác cây ngô. Đồng thời, sẽ tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương tìm ra nguyên nhân gây ra giảm năng suất giống ngô NK 6253.
Tại huyện Yên Châu, trước tình trạng nói trên, Ủy ban nhân dân huyện đã chỉ đạo Ủy ban nhân dân xã Chiềng On phối hợp với đại diện Công ty TNHH Syngenta, các đại lý trực tiếp phân phối giống tổ chức họp với các hộ bị ảnh hưởng, thống nhất phương án giải quyết để có câu trả lời rõ ràng cho người trồng ngô. Ông Lê Huy Phong, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Yên Châu, cho biết: Huyện đã có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các sở, ngành chức năng tăng cường quản lý, kiểm tra chất lượng giống cây trồng cũng như kiểm tra chất lượng các lô giống ngô NK 6253 của Công ty TNHH Syngenta đã phân phối trong năm 2023.
Đồng thời, đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chỉ đạo các phòng chuyên môn hỗ trợ huyện đề xuất phương án giải quyết giữa các hộ bị ảnh hưởng với đơn vị sản xuất giống ngô NK 6253, giảm bớt thiệt hại, khó khăn cho bà con. Tuy nhiên, đến nay, các bên vẫn chưa thống nhất được phương án tháo gỡ. Về nội dung này, lãnh đạo Phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Sơn La cho rằng: Để tìm ra nguyên nhân chính xác dẫn đến mất mùa đối với cây ngô giống NK 6253 cần một quá trình. Thời điểm này, chúng tôi cũng đề nghị nông dân thu thập lại những bao bì có số lô 75.F1.NK22.004.6 trồng trong vụ Xuân Hè năm 2023 để tìm ra nguyên nhân, giúp người trồng ngô sớm có câu trả lời rõ ràng để tiếp tục cho vụ ngô sau được hiệu quả hơn.
Hiện phía người trồng ngô tại các huyện khẳng định ngô không hạt là do giống, phía nhà sản xuất và phân phối giống lại cho rằng do thời tiết, đất đai và cách chăm sóc của người trồng ngô. Còn về phía các cơ quan chuyên môn cũng chưa có một câu trả lời rõ ràng về nguyên nhân vì sao giống ngô NK 6253 không có bắp, không ra hạt hoặc ra bắp nhưng ít hạt…
