Nghiên cứu mã hóa kháng lượng tử bảo vệ an toàn dữ liệu quốc gia

Máy tính lượng tử có thể mang lại những lợi ích to lớn nhưng cũng đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với an ninh mạng toàn cầu. Việt Nam đang chủ động nghiên cứu mã hóa kháng lượng tử, đặt trong tổng thể chiến lược bảo đảm an ninh thông tin quốc gia để bảo vệ chủ quyền số, an toàn dữ liệu.

Máy tính lượng tử của IBM. (Ảnh minh họa: IBM)
Máy tính lượng tử của IBM. (Ảnh minh họa: IBM)

Sức mạnh của máy tính lượng tử

Máy tính lượng tử là thiết bị tính toán tận dụng trực tiếp các hiệu ứng của cơ học lượng tử. Thay vì sử dụng bit cổ điển (chỉ có 0 hoặc 1), máy tính lượng tử dùng qubit có thể tồn tại ở trạng thái chồng chập của cả 0 và 1 đồng thời, giúp xử lý các phép tính song song, mang lại tốc độ tính toán vượt trội.

Với tốc độ phát triển hiện nay, máy tính lượng tử đang từng bước vượt ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm, được kỳ vọng sẽ giải quyết những vấn đề vượt quá khả năng của máy tính hiện có, trong các lĩnh vực như khoa học vật liệu, trí tuệ nhân tạo (AI)…

Theo Chuyên gia an ninh mạng Phan Phú Thuận, FPT Smart Cloud, Tập đoàn FPT, sự kết hợp giữa công nghệ lượng tử, AI và blockchain đang mở ra hướng phát triển mới cho hạ tầng kỹ thuật số. AI được ứng dụng để tối ưu hóa các hệ thống lượng tử, từ hiệu chỉnh lỗi qubit đến thiết kế thuật toán, giúp đẩy nhanh quá trình phát triển công nghệ này. Trong khi đó, blockchain đang chuyển sang các cơ chế mã hóa hậu lượng tử nhằm bảo đảm tính bảo mật trong tương lai.

Tuy nhiên, máy tính lượng tử cũng có thể khiến các phương pháp mã hóa truyền thống bị phá vỡ. Từ đây các thông tin bí mật, từ tin nhắn, email, dữ liệu cá nhân đến hồ sơ của tổ chức, báo cáo tài chính… không còn được bảo vệ trước những người xem trái phép.

Thượng tá, Thạc sĩ Phạm Đình Hưng, Phòng Quản lý công nghệ chiến lược, Cục Khoa học quân sự, Bộ Quốc phòng phân tích: “Xét theo dòng chảy của thời gian, hệ mật mã của nhân loại phân thành hai nhánh lớn: mật mã cổ điển và mật mã hiện đại. Nhánh hiện đại, hình thành hai trụ cột: mã hóa lượng tử và mã hóa hậu lượng tử. Mã hóa lượng tử gồm hai cấu phần: QKD và QRNG. Đây là loại mã hóa dựa tuyệt đối vào quy luật vật lý, nó không thể bị bẻ gãy bằng phương pháp tính toán.

Muốn tấn công phải phá vỡ chính định luật tự nhiên, điều gần như bất khả thi. Trong khi đó, mã hóa hậu lượng tử PQC (Post Quantum Cryptography), về bản chất vẫn là mã hóa cổ điển chạy trên máy tính nhị phân, nhưng được thiết kế để kháng cự máy tính lượng tử trong tương lai. Hệ mã này cần được liên tục củng cố, cập nhật, bảo đảm khả năng đề kháng trước tốc độ phát triển của năng lực lượng tử”.

Tập trung nghiên cứu mã hóa kháng lượng tử

Sau cuộc họp ngày 18/9/2025 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có kết luận nhấn mạnh một trong các nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện là nghiên cứu, phát triển mã hóa kháng lượng tử để bảo vệ bí mật nhà nước. Đây là chỉ đạo thể hiện định hướng chiến lược mang tầm nhìn dài hạn, tinh thần phòng thủ chủ động, bảo vệ an ninh mạng và an toàn dữ liệu quốc gia của người đứng đầu Đảng ta trước thách thức công nghệ mới.

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã phát triển mã hóa kháng lượng tử. Các thuật toán được thiết kế để bảo đảm an toàn ngay cả khi máy tính lượng tử ra đời. Thực tế việc làm chủ công nghệ mật mã lõi tại Việt Nam đang được thúc đẩy.

Tiến sĩ Hồ Văn Hương, Phó Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ chia sẻ công nghệ mật mã quốc gia MKV đã đưa Việt Nam vào nhóm ít quốc gia sở hữu thuật toán bảo mật tự chủ - nền tảng để bảo vệ dữ liệu trong kỷ nguyên hậu lượng tử.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều trụ cột trong phát triển và bảo vệ không gian mạng quốc gia. Trước hết, cần ưu tiên đầu tư, triển khai ngay mã hóa lượng tử (đã được phát triển và thương mại hóa trên thế giới) cho các hệ thống trọng yếu quốc gia như an ninh quốc phòng, tài chính ngân hàng.

Bên cạnh đó, phải chủ động kết hợp bổ sung với các biện pháp mã hóa do Việt Nam phát triển và làm chủ. Trong thời kỳ chuyển tiếp, Việt Nam có thể áp dụng mô hình mã hóa lai (Hybrid Encryption) - kết hợp đồng thời thuật toán cổ điển và thuật toán kháng lượng tử để bảo đảm an toàn dữ liệu.

Để củng cố năng lực tự chủ, Việt Nam cần đẩy mạnh đầu tư vào các phòng thí nghiệm lượng tử chuyên sâu. Tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành và kết nối với mạng lưới chuyên gia tin cậy về lượng tử trên toàn thế giới. Cùng với đó, cần hoàn thiện thể chế và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, tích hợp yêu cầu bảo mật kháng lượng tử vào các sản phẩm, dịch vụ công nghệ trong nước.

Có thể bạn quan tâm

Hoạt động tại phòng thí nghiệm Trường đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội. (Ảnh: Diệp Ngọc)

Chiến lược công nghệ lượng tử nhằm bảo vệ chủ quyền công nghệ, tích hợp không gian số toàn cầu

Sau 18 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, công nghệ lượng tử được đặt ở vị trí trung tâm, cụ thể hóa trong Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Nhiều hành vi thường xuất hiện trong các vụ lừa đảo công nghệ cao tăng mạnh mức xử phạt.

Tăng mức xử phạt hàng loạt thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao

Từ 1/7/2026, Nghị định 174/2026/NĐ-CP có hiệu lực, thay thế nhiều quy định của Nghị định 15/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử. Đáng chú ý, nhiều hành vi thường xuất hiện trong các vụ lừa đảo công nghệ cao... đã tăng mạnh mức xử phạt.

Một hội nghị của Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) trao đổi về công tác thanh tra xử lý vi phạm bản quyền về sở hữu công nghiệp.

Bước chuyển trong tư duy chính sách về sở hữu trí tuệ

Kết luận 51-KL/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế-xã hội trong tình hình mới đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách, đưa sở hữu trí tuệ từ công cụ bảo hộ quyền thành nguồn lực phát triển quốc gia, gắn với yêu cầu hoàn thiện thể chế và tổ chức thực thi đồng bộ.

Diễn đàn châu Âu-châu Phi nhằm tăng cường hợp tác trong kỷ nguyên số. (Ảnh: ACCORD)

Đối phó thách thức tin giả

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, song cũng tạo ra những thách thức lớn. Nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch gia tăng không chỉ ở những khu vực công nghệ chưa phát triển đồng đều như châu Phi mà ở cả những nơi đã phát triển mạnh mẽ như châu Âu. 

Tiến sĩ Hoàng Lương trao đổi với nhóm nghiên cứu về kết quả xử lý nước thải bằng công nghệ EBB (Ảnh: LƯƠNG HIẾU)

Ứng dụng “gạch sinh học” xử lý nước thải

Việc xử lý nước thải tại các khu dân cư, làng nghề, trang trại chăn nuôi ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn như chi phí đầu tư cao, công nghệ xử lý phức tạp do nhiều loại nước thải đan xen và khó vận hành ở quy mô nhỏ…

Hoạt động nghiên cứu, thực hành tại Trường đại học Phenikaa. (Ảnh: VŨ THƠM)

Mô hình hợp tác “3 nhà” trong phát triển khoa học, công nghệ

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là sự nghiệp của toàn dân, toàn hệ thống chính trị; trong đó, người dân và doanh nghiệp là trung tâm, chủ thể; nhà khoa học là nhân tố then chốt; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và thúc đẩy.

Xã Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Chuyển đổi số - “chìa khóa” vận hành hiệu quả chính quyền cơ sở

Thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị theo yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã từng bước góp phần tạo đột phá trong xây dựng và vận hành chính quyền nhân dân.

Nông dân tham gia dự án hỗ trợ kinh doanh nông hộ tại Cao Bằng (Ảnh: VIỆT HÀ)

Chuyển giao công nghệ, đổi mới tư duy sản xuất

Chuyển giao khoa học và công nghệ đang góp phần đổi mới tư duy sản xuất, hình thành nhiều mô hình kinh tế và nâng cao năng lực công nghệ tại địa phương. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả cao hơn, hoạt động này cần được đổi mới theo hướng gắn chặt với thị trường, doanh nghiệp và mục tiêu tăng trưởng.

Quang cảnh sự kiện Shopee Brands And Creators Summit 2026.

AI trở thành động lực tăng trưởng mới của thương mại điện tử

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của thương mại điện tử, không chỉ góp phần nâng cao trải nghiệm mua sắm, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu vận hành, mở rộng tiếp cận khách hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường số.

Nghiên cứu khoa học tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Triển khai Nghị quyết 57: Tạo đột phá trong phát triển và trọng dụng nhân tài khoa học

Sau 18 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhiều kết quả quan trọng đã tạo nền tảng cho phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để tạo đột phá tăng trưởng, yêu cầu cấp bách hiện nay là xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao đủ năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược.

Hội thảo “Kết nối 3 nhà - Huy động nguồn lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ phát triển kinh tế-xã hội thành phố Huế” diễn ra chiều 2/7 tại Huế.

Huế kích hoạt nền tảng số kết nối “3 nhà”: Biến bài toán thực tiễn thành động lực đổi mới sáng tạo

Từ quản lý đô thị thông minh, bảo tồn di sản đến phát triển kinh tế số, thành phố Huế đang đứng trước nhiều bài toán lớn cần lời giải. Nền tảng số kết nối “3 nhà” vừa được Huế ra mắt kỳ vọng sẽ tạo cơ chế liên kết thực chất giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp để thúc đẩy phát triển.

Hoạt động nghiên cứu tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. (Ảnh: MẠNH XUÂN)

Chú trọng công tác nghiên cứu khoa học cơ bản

Trong đột phá phát triển khoa học, công nghệ, nghiên cứu khoa học cơ bản được xác định là nền móng tri thức, vấn đề chiến lược, liên quan trực tiếp đến mô hình phát triển, năng lực tự chủ và vị thế quốc gia.