Nghệ thuật số mở hướng sáng tạo văn hóa đương đại

Công nghệ không chỉ là phương tiện hỗ trợ mà giờ đây trở thành “chất liệu” sáng tạo của nền nghệ thuật số non trẻ. Để tận dụng tối đa tiềm năng này, nghệ sĩ cần vừa làm chủ công nghệ, vừa vận dụng tư duy sáng tạo nhạy bén, góp phần xây dựng nền văn hóa số.

Tọa đàm về ứng dụng công nghệ số trong phục dựng di sản.
Tọa đàm về ứng dụng công nghệ số trong phục dựng di sản.

Chính phủ vừa phê duyệt Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Đề án đặt mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hệ sinh thái văn hóa số quốc gia, đưa văn hóa số trở thành nguồn lực mới cho phát triển bền vững... Tất cả các lĩnh vực văn hóa có nền tảng số dùng chung; toàn bộ các loại hình di sản văn hóa đã số hóa được chuẩn hóa dữ liệu theo khung chuẩn quốc gia; 80% số di sản văn hóa số có mã định danh.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa được khởi động từ nhiều năm trước với các thử nghiệm ban đầu. Năm 2019, triển lãm đa phương tiện “Bùi Xuân Phái với Hà Nội” tại Bảo tàng Hà Nội lần đầu ứng dụng công nghệ trình chiếu 3D mapping.

Chính phủ vừa phê duyệt Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Đề án đặt mục tiêu hiện đại hóa toàn diện hệ sinh thái văn hóa số quốc gia, đưa văn hóa số trở thành nguồn lực mới cho phát triển bền vững...

Theo giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội Nguyễn Thị Ngọc Hòa, trước đây các hoạt động trưng bày chủ yếu mang yếu tố tĩnh với máy chiếu và màn hình.

Từ năm 2019, công nghệ 3D mapping và trình chiếu đa phương tiện giúp dữ liệu tĩnh trở nên linh hoạt, nâng cao trải nghiệm và thu hút công chúng đến bảo tàng. Các thử nghiệm sớm với trí tuệ nhân tạo (AI) cũng mở hướng tiếp cận mới cho lĩnh vực di sản. Công nghệ 3D mapping, trình chiếu tương tác và thực tế đa giác quan đã “đánh thức” nhiều không gian di sản.

Tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2024, triển lãm “Cảm thức Đông Dương” tại giảng đường Đại học Quốc gia Hà Nội (số 19 Lê Thánh Tông) mang lại trải nghiệm mới mẻ cho công chúng. Sự kết hợp 3D mapping, AI cùng ánh sáng và âm thanh giúp di sản kiến trúc hòa quyện nghệ thuật hiện đại, làm sống lại giá trị công trình hơn trăm năm tuổi.

Công nghệ số còn hỗ trợ nghiên cứu và giải mã di sản. Trong khảo cổ học, công nghệ dựng mô hình 3D giúp tái tạo nền móng, cấu trúc nhiều công trình kiến trúc cổ từ nguồn tư liệu hiện vật.

Kiến trúc sư Đinh Việt Phương cùng nhóm 3DART đã thực hiện nhiều dự án số hóa, như: phục dựng phố cổ Hà Nội, tái hiện kiến trúc di tích thời Pháp, pho tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn tại chùa Báo Ân, cột đá chùa Dạm (Bắc Ninh), bảo tồn chi tiết kiến trúc và họa tiết rồng thời Lý.

Về du lịch, nhiều địa phương như Quảng Ninh, Ninh Bình đã triển khai các sản phẩm trải nghiệm sử dụng trình chiếu ánh sáng, âm thanh và hình ảnh số, tạo trải nghiệm đa giác quan vượt ra ngoài giới hạn không gian vật lý.

Họa sĩ Phạm Trung Hưng, Giám đốc Công ty CMYK Việt Nam nhận định: Thành tựu công nghệ số mang lại thuận lợi cho nghệ sĩ và công chúng. Một tác phẩm mỹ thuật có thể tạo nên trải nghiệm đa giác quan, tương tác hai chiều giữa tác phẩm và công chúng.

Công nghệ đã biến đổi quá trình sáng tạo, khi kỹ thuật số trở thành chất liệu xây dựng tác phẩm và hình thành các loại hình nghệ thuật tổng hợp. Từ xây dựng website, lưu trữ theo định dạng số, đồ họa 3D đến công nghệ thực tế ảo - tất cả đều là những bước số hóa di sản văn hóa nghệ thuật, cập nhật theo từng giai đoạn phát triển của xã hội.

Tuy nhiên, nền nghệ thuật số đang đối mặt thách thức từ khối lượng dữ liệu khổng lồ, khi lưu lượng thu thập và xử lý tăng với tốc độ cao. Nghệ sĩ phải liên tục đổi mới và tái cấu trúc phong cách biểu đạt để bảo đảm tính hiện đại và hấp dẫn.

Phát triển nguồn nhân lực am hiểu công nghệ là yếu tố then chốt để chuyển từ lưu trữ tĩnh sang hệ sinh thái sáng tạo. Tuy nhiên, trong môi trường văn hóa số, khoảng cách giữa người làm văn hóa và chuyên gia công nghệ vẫn còn lớn.

Nghệ sĩ Trần Hậu Yên Thế chia sẻ: Phần lớn chuyên gia làm việc trong lĩnh vực di sản, mỹ thuật và bảo tàng được đào tạo theo phương thức truyền thống, trong khi yêu cầu hiện nay đòi hỏi kết hợp tư duy nghệ thuật với năng lực kỹ thuật số.

Phát triển nguồn nhân lực số cho ngành văn hóa là một trong năm trụ cột chiến lược của Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”. Xây dựng và bồi dưỡng thế hệ nghệ sĩ vừa am hiểu văn hóa vừa thành thạo công nghệ là nhiệm vụ cấp thiết, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên số.

Có thể bạn quan tâm

Guitar Custom Showroom của Trần Quang Vũ tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Guitar Custom Việt Nam và câu chuyện đưa tinh hoa thủ công Việt vươn tầm thế giới

Trong bối cảnh nhu cầu cá nhân hóa nhạc cụ ngày càng gia tăng, Guitar Custom Việt Nam tạo dấu ấn bằng những cây đàn được chế tác thủ công, đáp ứng nhu cầu riêng của từng khách hàng. Nhờ chú trọng chất lượng và trải nghiệm người dùng, thương hiệu ngày càng được cộng đồng yêu nhạc tin tưởng lựa chọn.

Bên dòng Đà giang ở xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên), bao đời nay cuộc sống của người dân tộc Dao cứ nối tiếp trong lặng lẽ yên bình. (Ảnh: TIỂU DŨNG)

Bình yên giữa đại ngàn Tây Bắc

Tại xã Tủa Thàng (tỉnh Điện Biên) có bốn thôn có đồng bào dân tộc Dao sinh sống. Trong đó Nậm Bành, Huổi Lóng là hai thôn của người Dao ở bên dòng Đà giang thơ mộng - nơi nhịp sống là một vòng tuần hoàn yên bình giữa đại ngàn Tây Bắc.

Cuộc thi có sự tham gia của giới chuyên môn và đông đảo sinh viên ngành báo chí.

Gắn đào tạo báo chí với thực tiễn nghề nghiệp

Đào tạo báo chí bên cạnh việc trang bị kiến thức trên giảng đường còn cần tới sự gắn kết chặt chẽ với thực tiễn nghề nghiệp. Thông qua Cuộc thi "Phóng viên tập sự-Nhà báo tương lai", sinh viên có thêm cơ hội trải nghiệm quy trình tác nghiệp, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp trước khi bước vào môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Toàn cảnh hội thảo khoa học quốc tế.

Hội thảo khoa học quốc tế "Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng di sản”

Trong thế kỷ XX, ảnh EFEO được sử dụng cho công tác khảo cổ học, bảo tồn di sản, biên soạn tư liệu, nghiên cứu dân tộc học và kiến trúc học như nguồn tư liệu đối chứng quan trọng. Trên phạm vi rộng hơn, bộ tư liệu ảnh EFEO còn góp phần hình thành nền tảng tri thức phục vụ các hồ sơ đề cử di sản thế giới tại Việt Nam về sau.

Công chúng thưởng thức các tác phẩm tại triển lãm "Sắc hợp". (Ảnh: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam)

Cuộc đối thoại nghệ thuật trong "Sắc hợp"

"Sắc hợp" không chỉ là một buổi triển lãm nghệ thuật đơn thuần. Đó còn là cuộc hội ngộ của những người tâm hồn yêu hội họa. 55 tác phẩm được trưng bày với đa dạng chất liệu, thể hiện cá tính sáng tạo đầy màu sắc, phản ánh những góc nhìn đa chiều về đời sống và thế giới nội tâm của người nghệ sĩ.

Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh trong một buổi thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Mối nhân duyên và hành trình gắn kết di sản của một nghệ nhân

“Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ” được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có thể được hiểu như một “bảo tàng sống” lưu giữ các giá trị nhân văn sâu sắc. Trong dòng chảy ấy, Nghệ nhân Ưu tú Đặng Ngọc Anh đã có một hành trình 40 năm bảo tồn, phát huy và lan tỏa các giá trị di sản.

Cầu Nguyễn Hoàng trên sông Hương.

Huế cần một cơ chế đặc thù thế hệ mới

Hiện thực hóa Nghị quyết số 38/2021/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế), có thể thấy Huế đã làm được nhiều điều, nhưng cũng còn không ít dang dở trong hành trình tìm kiếm mô hình phát triển phù hợp cho một đô thị di sản đặc biệt của Việt Nam.

Trình chiếu 3D mapping tại Hoàng thành Thăng Long.

Nghệ thuật số trước làn sóng AI

Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ đang tham gia sâu vào quy trình sáng tác, sản xuất và phổ biến tác phẩm nghệ thuật. Các công cụ AI trở thành cộng sự, hỗ trợ nghệ sĩ từ khâu xử lý dữ liệu đến hoàn thiện sản phẩm và mở ra không gian phát triển mới cho nghệ thuật số.

Triển lãm “Những cánh cửa di sản Huế” khai mạc chiều 14/6 tại không gian điện Kiến Trung - Đại nội Huế.

Mở những cánh cửa ký ức từ di sản Huế

Triển lãm “Những cánh cửa di sản Huế” vừa diễn ra tại Đại Nội Huế, giới thiệu đến công chúng và du khách các tác phẩm hội họa lấy cảm hứng từ di sản cố đô, mở ra cuộc đối thoại giàu cảm xúc giữa nghệ thuật đương đại với chiều sâu văn hóa, lịch sử và ký ức của một vùng đất di sản, góp phần lan tỏa tình yêu di sản đến cộng đồng.

Liên hoan tiếng hát chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cựu chiến binh Việt Nam lần thứ VIII.

Liên hoan tiếng hát chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Chiều 14/6, tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ (Hà Nội), Báo Cựu chiến binh Việt Nam phối hợp  Công ty Cổ phần Tập đoàn Truyền thông Tri Thức Số tổ chức Liên hoan tiếng hát chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cựu chiến binh Việt Nam lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2026-2031 với chủ đề "Cựu chiến binh - Vang mãi bản hùng ca".