Nhiều năm qua, cứ vào thời điểm này, không ít bậc cha mẹ có con học cuối cấp mầm non lại tất bật tìm lớp luyện chữ, làm toán cho con với tâm lý “đi trước một bước sẽ đỡ vất vả hơn khi vào lớp 1”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia giáo dục, đây chưa phải hướng chuẩn bị phù hợp cho trẻ ở giai đoạn chuyển tiếp quan trọng này. Đồng chí Vũ Chí Quang, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hải Phòng khẳng định: “Chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 không cần thiết phải dạy trước chương trình tiểu học, mà cần chuẩn bị cho trẻ các năng lực nền tảng về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, kỹ năng xã hội cùng tâm lý sẵn sàng học tập”.
Nếu cha mẹ quá nóng vội cho con học trước kiến thức lớp 1, trẻ có thể hình thành tâm lý chán học, áp lực sớm, mất hứng thú khám phá và tư duy sáng tạo. Ngành giáo dục thành phố kiên định quan điểm phát triển toàn diện, giúp trẻ bước vào lớp 1 với tâm thế vui vẻ, mạnh dạn, biết hợp tác, có khả năng tự phục vụ bản thân. Thực tế cho thấy, hành trang quan trọng nhất đối với trẻ trước ngày vào lớp 1 không phải là cặp sách mới hay những trang vở đã được luyện kín chữ, mà chính là tâm thế tích cực cùng sự tự tin.
Tại nhiều trường mầm non ở Hải Phòng, công tác chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi vào tiểu học được triển khai từ sớm thông qua các hoạt động trải nghiệm như làm quen trường tiểu học, rèn nền nếp ngồi học, tăng cường kỹ năng giao tiếp, hướng dẫn trẻ tự cất đồ dùng, tự vệ sinh cá nhân, biết chào hỏi lễ phép… Cô Nguyễn Thị Lý, Phó Hiệu trưởng Trường mầm non Thanh Bình chia sẻ: “Chúng tôi xác định điều quan trọng nhất là giúp trẻ tự tin khi bước vào môi trường mới.
Những kỹ năng tưởng như nhỏ nhặt như tự mặc quần áo, đi giày dép, xếp cặp sách hay giữ gìn đồ dùng cá nhân lại giúp trẻ tăng tính tự lập và tự tin hơn. Khi trẻ mạnh dạn, biết lắng nghe, biết hợp tác, thích đến trường thì việc học sau này sẽ thuận lợi hơn rất nhiều”. Cũng theo cô Lý, tại trường, trẻ được rèn sự tập trung qua những giờ học ngắn, phát triển ngôn ngữ thông qua kể chuyện, trò chuyện; hình thành tính tự lập qua các hoạt động tự phục vụ; đồng thời được nuôi dưỡng cảm xúc tích cực thông qua vui chơi cùng bạn bè.
Có những em đầu năm còn nhút nhát, nép sau lưng cô, nhưng đến cuối năm đã tự tin phát biểu, mạnh dạn giao tiếp… Đó chính là hành trang lớn chuẩn bị cho các bé trước ngưỡng cửa lớp 1. Gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi trẻ bước vào lớp 1, bởi đây là nơi tạo nền tảng đầu tiên về tâm lý, thói quen và cảm xúc cho trẻ. Nếu nhà trường giúp trẻ hình thành nền nếp học tập thì gia đình chính là cầu nối giúp trẻ tự tin thích nghi với môi trường mới.
Chị Trần Thị Thúy, có con học lớp 5 tuổi A2 Trường mầm non Trần Phú tâm sự: Trước đây, chị định cho con đi học viết chữ trong hè vì sợ vào lớp 1 không theo kịp bạn. Nhưng sau khi nghe các thầy cô phân tích, chị hiểu rằng điều con cần hơn là biết tự xúc ăn, tự mặc quần áo, ngủ đúng giờ, biết chào hỏi và có tâm lý hứng khởi khi đến trường.
Thay vì tạo áp lực học trước, gia đình sẽ dành thời gian trò chuyện với con nhiều hơn, kể cho con nghe những điều thú vị về trường tiểu học, Theo Tiến sĩ Đồng Thị Yến, giảng viên tâm lý Trường đại học Hải Dương, từ thực tiễn giáo dục có thể thấy những nền tảng quan trọng nhất giúp trẻ vào lớp 1 thuận lợi chính là hình thành nền nếp sinh hoạt khoa học, khả năng tự phục vụ, kỹ năng giao tiếp và tâm lý tích cực.
Trẻ cần được ngủ sớm, dậy đúng giờ, ăn uống điều độ, biết ngồi vào bàn đúng thời gian để dần thích nghi với thời khóa biểu ở tiểu học. Bên cạnh đó, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ cũng rất quan trọng. Cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện, đọc sách cùng con, khuyến khích con kể chuyện, đặt câu hỏi để trẻ có vốn từ tốt, khả năng diễn đạt tự nhiên... giúp trẻ tiếp nhận bài học thuận lợi hơn khi bước vào môi trường tiểu học.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh không nên tạo tâm lý sợ hãi cho trẻ bằng những câu nói như “vào lớp 1 cô giáo nghiêm lắm”, “không học sẽ bị phạt”. Thay vào đó, hãy kể cho con nghe về những người bạn mới, sân trường mới cùng những điều thú vị khác. Trẻ có thể được tiếp cận với chữ cái, số đếm thông qua trò chơi, nhưng không nên ép luyện viết hay học trước chương trình.