Nâng chế tài để bảo đảm an ninh thông tin mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân

Vi phạm pháp luật trên không gian mạng diễn biến phức tạp

Thời gian qua, hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng tiếp tục diễn biến phức tạp: Hệ thống mạng thông tin Việt Nam tiếp tục đối mặt với hoạt động tấn công mạng, một số vụ việc ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, để lại hậu quả lớn. Đối với hành vi chưa tới mức xử lý hình sự, mức xử phạt hiện nay chưa đủ sức răn đe vì lợi nhuận cao hơn rất nhiều lần với mức xử phạt.

Hoạt động tán phát thông tin xấu, độc, vi phạm pháp luật vẫn diễn ra thường xuyên trên các nền tảng dịch vụ mạng xã hội. Cùng với đó, tình trạng dữ liệu cá nhân bị sử dụng, đánh cắp, trao đổi, rao bán nhằm trục lợi vẫn diễn biến phức tạp.

Thông tin cá nhân người sử dụng các ứng dụng, dịch vụ trên không gian mạng đang bị thu thập, khai thác, sử dụng công khai bởi các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung số, thương mại điện tử, nhiều ứng dụng lưu trữ dữ liệu tại nước ngoài.

Hoạt động sử dụng không gian mạng lừa đảo, chiếm đoạt tài sản diễn ra phức tạp với nhiều thủ đoạn mới, tinh vi, xảy ra ở nhiều địa phương trong cả nước, rất nhiều cá nhân đã bị lừa đảo với số tiền rất lớn.

Một số đối tượng sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền lối sống, văn hóa đi ngược lại đạo đức xã hội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận thức, lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên.

Hoạt động mua bán giấy tờ, bằng cấp giả trên không gian mạng, rao bán ma túy, chất gây nghiện, ảo giác trên mạng Internet vẫn tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, dẫn đến nguy cơ về an ninh trật tự.

Tình trạng sàn thương mại điện tử có dấu hiệu vi phạm pháp luật về buôn lậu, trốn thuế, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, lừa đảo trong hoạt động mua bán, giao nhận hàng hóa qua sàn thương mại điện tử... gây bức xúc dư luận xã hội.

Chị Vũ Mai Anh, phường Láng Hạ, thành phố Hà Nội bức xúc: "Tôi thấy hiện nay, người tiêu dùng mua bán hàng hóa trên các sàn thương mại điện tử rất nhiều, nhất là chị em dân văn phòng. Tuy nhiên, hàng kém chất lượng nhiều mà hàng kém chất lượng khó kiểm soát. Nhiều khi nhận xong phải trả hàng rất mất thời gian, có khi dùng hàng giả, nhất là thực phẩm chức năng thì ảnh hưởng đến sức khỏe gia đình".

Trong khi đó, việc triển khai pháp luật liên quan tới xử phạt vi phạm hành chính về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân lại vấp phải không ít khó khăn, vướng mắc. Các hành vi xử phạt vi phạm hành chính về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân chưa được xác định cụ thể; nhiều hành vi được quy định rải rác trong các văn bản xử phạt vi phạm hành chính trên các lĩnh vực khác nhau, một số chưa có cách áp dụng thống nhất hoặc chưa được đồng thuận trong thực tiễn.

Nhiều hành vi vi phạm pháp luật được quy định trong Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và một số văn bản hướng dẫn thi hành nhưng chưa có chế tài xử phạt.

Quy định mức phạt tiền không đủ sức răn đe, chưa tương xứng với hậu quả thiệt hại gây ra, chưa phù hợp với tình hình kinh tế xã hội, dẫn đến tình trạng tuy không phổ biến nhưng nhiều cá nhân, tổ chức hiện đang tồn tại tâm lý chung chấp nhận nộp phạt vi phạm hành chính vẫn có lợi hơn so với phải chấp hành đúng quy định của pháp luật.

Theo Bộ Công an, hệ thống pháp luật về an ninh mạng bước đầu được xây dựng, triển khai nhưng chưa hoàn thiện, thiếu mảnh ghép quan trọng là văn bản xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân nên chưa đáp ứng được yêu cầu bảo vệ an ninh mạng và trật tự an toàn xã hội trong tình hình hiện nay.

Mức xử phạt tối đa với tổ chức trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân lên đến 3 tỷ đồng

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Trường Giang cho rằng, việc quy định về mức phạt tối đa cho lĩnh vực an ninh mạng không nên chỉ căn cứ vào hành vi vi phạm mà quy định theo hướng: Đối với một số loại hành vi vi phạm mang tính phổ biến, cần căn cứ vào hành vi để xử phạt; đối với những hành vi mang tính vì lợi ích trước mắt của doanh nghiệp thì lại phải căn cứ vào thu lợi bất chính để xử phạt.

Theo dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực an ninh mạng đối với cá nhân là 100 triệu đồng, đối với tổ chức là 200 triệu đồng. Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân là 10 lần khoản thu có được từ hành vi vi phạm; Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm khác trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân đối với cá nhân là 1,5 tỷ đồng, đối với tổ chức là 3 tỷ đồng.

Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức có hành vi vi phạm quy định chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới là 5% doanh thu của năm trước liền kề của tổ chức đó; trường hợp không có doanh thu của năm trước liền kề hoặc mức phạt tính theo doanh thu thấp hơn mức phạt tiền tối đa theo quy định thì áp dụng mức phạt tiền là 3 tỷ đồng.

Cũng theo dự thảo, hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, tặng cho, công khai trái phép dữ liệu, thông tin tài khoản số của người khác, gồm: tài khoản ngân hàng, thẻ ngân hàng, tài khoản ví điện tử, tài khoản tiền di động, tài khoản chứng khoán, tài khoản giao dịch tài sản số, tài khoản bảo hiểm, tài khoản thuế và tài khoản số khác có chức năng giao dịch tài chính sẽ bị phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng.

Phạt tiền từ 25 đến 50 triệu đồng đối với hành vi bẻ khóa, trộm cắp, sử dụng mật khẩu, khóa mật mã và thông tin của tổ chức, cá nhân khác trên môi trường mạng.

Phạt tiền từ 75 đến 100 triệu đồng đối với các hành vi như: Không xác thực thông tin khi người dùng đăng ký tài khoản số; không bảo mật thông tin, tài khoản của người dùng; không ngăn chặn hoặc áp dụng biện pháp không phù hợp để ngăn chặn việc chia sẻ, xóa bỏ thông tin có nội dung vi phạm theo quy định của Luật An ninh mạng trong thời hạn chậm nhất 24 giờ kể từ khi có yêu cầu của lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng thuộc Bộ Công an hoặc cơ quan có thẩm quyền.

Phạt tiền từ 50 đến 70 triệu đồng đối với hành vi thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân không đúng phạm vi, mục đích cụ thể, rõ ràng; không thực hiện hiệu quả các biện pháp bảo vệ dữ liệu; không xóa dữ liệu thuộc diện phải xóa; dữ liệu không bảo đảm độ chính xác, không được cập nhật, chỉnh sửa khi cần thiết.

Mức phạt từ 70 đến 100 triệu đồng được áp dụng đối với các hành vi xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật; sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác hoặc cho người khác sử dụng dữ liệu cá nhân của mình để thực hiện hành vi vi phạm; cố ý làm lộ dữ liệu cá nhân.

Dự thảo lần đầu phân tách rõ việc xử phạt các hành vi liên quan đến tin giả theo mức độ. Người chỉ phát tán thông tin sai sự thật có thể bị phạt 10 đến 20 triệu đồng. Trong khi đó, người trực tiếp tạo ra nội dung bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân, ảnh hưởng tới trật tự xã hội sẽ chịu mức phạt cao hơn, từ 20 đến 30 triệu đồng.

Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân là một năm.