Lớp bồi dưỡng quy tụ khoảng 50 học viên là đại diện lãnh đạo và chuyên viên phụ trách lĩnh vực Công viên địa chất từ Ủy ban nhân dân các xã vùng Công viên địa chất, cùng đại diện Ban quản lý các Công viên địa chất thuộc Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu Việt Nam.
Chương trình tập huấn tập trung vào việc nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Công viên địa chất; đồng thời cập nhật các định hướng vận hành theo tinh thần của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO tại Việt Nam và Mạng lưới Công viên địa chất châu Á-Thái Bình Dương.
Phát biểu khai mạc chương trình, ông Nông Văn Hưng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang nhận định: Công viên địa chất là lĩnh vực còn mới mẻ, đòi hỏi đội ngũ cán bộ cấp cơ sở trực tiếp vận hành phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm. Đáp ứng đòi hỏi ấy, mục tiêu cốt lõi của chương trình tập huấn là tìm ra hướng phát triển du lịch bền vững, giúp đồng bào vùng cao nâng cao đời sống, xóa đói giảm nghèo gắn liền với bảo tồn di sản bền vững.
Chương trình tập huấn của Lớp bồi dưỡng được triển khai qua bốn chuyên đề, với sự tham gia của các báo cáo viên, chuyên gia trong lĩnh vực Công viên địa chất.
Chuyên đề 1 mang đến cái nhìn tổng quan về Công viên địa chất gắn với các khái niệm cơ bản, các tiêu chí, quy trình công nhận Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn, Thành viên Ban cố vấn Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu Khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nguyên Viện trưởng Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam trình bày.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn, Công viên địa chất không phải khu bảo tồn đóng kín, mà là không gian địa lý-hành chính cho phép phát triển kinh tế-xã hội theo đúng pháp luật. Đặc điểm phân biệt cốt lõi của danh hiệu này là phải luôn có sự hiện diện của cộng đồng địa phương với vai trò chủ thể trực tiếp tham gia bảo tồn và hưởng lợi. Đây cũng là mô hình thực tiễn thích hợp để hiện thực hóa 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.
Ở Chuyên đề 2, bà Đỗ Yến Ngọc, chuyên gia cố vấn của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn trình bày về các giá trị di sản địa chất, tự nhiên, văn hóa trên khu vực Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn đối với phát triển bền vững.
Bà Ngọc khẳng định, tại vùng di sản, các giá trị địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học và văn hóa luôn gắn bó chặt chẽ, tạo thành nền tảng cho sinh kế cộng đồng. Việc nhận diện đúng hệ thống di sản cùng các tri thức bản địa như kỹ thuật thổ canh hốc đá, xếp hàng rào đá hay luật tục bảo vệ rừng chính là chìa khóa để xây dựng câu chuyện du lịch có chiều sâu, tôn vinh bản sắc địa phương và thúc đẩy trách nhiệm bảo vệ môi trường.
Đi sâu hơn về góc độ quản lý, tại Chuyên đề 3, ông Nguyễn Đại Trung, Thành viên Ban thư ký Tiểu ban Công viên địa chất, Trưởng phòng Khoa học Đào tạo và Hợp tác quốc tế, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đưa ra những hướng dẫn về vận hành và phối hợp quản lý Công viên địa chất tại cấp cơ sở.
Ông Trung cho rằng, bốn lĩnh vực mà các Công viên địa chất toàn quốc đang thiếu hụt chuyên gia trầm trọng nhất hiện nay là kinh tế sinh thái, quản lý di sản địa chất, quy hoạch đất đai, và ứng phó biến đổi khí hậu. Để vận hành bền vững, cấp tỉnh cần có cơ chế đặc thù để tuyển dụng, giữ chân các chuyên gia chuyên sâu, đồng thời chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn về tổ chức bộ máy và nhân sự tại cấp cơ sở.
Đáng chú ý, tại Chuyên đề 4, bà Vashna Thiên Kim, nhà nghiên cứu độc lập về công nghệ sức khỏe nội sinh, nhà hoạt động vì môi trường đã chia sẻ về nội dung "Con người trong quản lý và vận hành Công viên địa chất: Năng lực phục hồi, tự điều hòa và khả năng thích ứng trong môi trường áp lực cao".
Theo bà Vashna Thiên Kim, đội ngũ cán bộ quản lý, hướng dẫn viên, lực lượng truyền thông, bảo tồn và hỗ trợ cộng đồng thường xuyên làm việc trong điều kiện địa hình phức tạp, thời tiết biến động, áp lực phối hợp liên ngành và yêu cầu phục vụ du khách ngày càng cao. Vì thế, năng lực phục hồi của đội ngũ vận hành có thể được xem như một yếu tố bổ trợ cho năng lực quản lý.
Trong phần thực hành, học viên được giới thiệu Haama Breath, một phương pháp thở có cấu trúc do người Việt Nam nghiên cứu, phát triển, nằm trong hướng tiếp cận công nghệ sức khỏe nội sinh. Nội dung thực hành tập trung vào khả năng tự điều hòa căng thẳng, phục hồi trạng thái làm việc, duy trì sự bình tĩnh khi phối hợp nhiệm vụ, giữ sự tỉnh táo trong các chuyến thực địa, khảo sát hoặc hướng dẫn du khách tại địa hình vùng cao.
Trên cơ sở này, bà Vashna Thiên Kim đề xuất hướng tiếp cận mới mang tên “Human-Nature Coupling - Tương tác hữu cơ giữa con người và thiên nhiên”. Tại các vùng di sản, thay vì chỉ làm giáo dục môi trường một chiều bằng thông tin, có thể xây dựng các không gian văn hóa để du khách thực hành hơi thở, cảm nhận thiên nhiên. Nếu được thí điểm bài bản, đây sẽ là bước đi tiên phong tạo nên mạng lưới “Công viên địa chất phục hồi” tại Việt Nam, góp phần nâng tầm giá trị điểm đến theo định hướng bền vững của UNESCO, đồng thời thúc đẩy tiêu thụ các sản phẩm nông sản, trà, thảo mộc đặc trưng, tạo ra chuỗi giá trị kép: Giáo dục môi trường-Phục hồi con người-Kinh tế sinh kế địa phương.
Phát biểu bế mạc Lớp bồi dưỡng, ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn cho rằng, du lịch sức khỏe là một hướng đáng quan tâm trong thời gian tới. Du lịch sức khỏe có thể bao gồm nhiều hình thức như hít thở, yoga, đi bộ, đạp xe, tắm khoáng, thiền định hoặc các phương pháp phục hồi có cấu trúc khác, trong đó có phương pháp Haama Breath vừa được giới thiệu tại lớp tập huấn. Các địa phương có thể nghiên cứu, tính toán phương án phù hợp với tài nguyên và điều kiện thực tế.
Cùng với bảo tồn di sản, phát triển du lịch và giáo dục cộng đồng, năng lực vận hành của chính con người trong vùng di sản cũng cần được quan tâm như một nền tảng quan trọng cho phát triển bền vững.
