Tỉnh cũng đang triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản, xây dựng sản phẩm đặc trưng, huy động cộng đồng và mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới định vị Công viên địa chất như một “không gian di sản sống”, có bản sắc riêng trong mạng lưới công viên địa chất toàn cầu.
Với sự hội tụ của các giá trị tiêu biểu về địa chất, địa mạo, văn hóa, cũng như đa dạng sinh học đặc trưng của khu vực, Công viên địa chất Đắk Nông đã được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu vào tháng 7/2020, trở thành Công viên địa chất toàn cầu thứ ba tại Việt Nam, sau Cao nguyên đá Đồng Văn và Non nước Cao Bằng.
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông có tổng diện tích 4.760km2, nằm trải rộng trên hầu hết các địa phương phía tây tỉnh Lâm Đồng. Đây cũng là công viên địa chất toàn cầu duy nhất tại khu vực Tây Nguyên. Điểm khác biệt căn bản tạo nên bản sắc riêng của công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông là ở cấu trúc địa chất bazan hình thành từ quá trình phun trào của hệ thống núi lửa cổ xưa.
So với các công viên địa chất ở miền bắc, tỷ lệ đá vôi chiếm diện tích khoảng 60 đến 70%, thì Công viên địa chất Đắk Nông lại mang dấu ấn đặc trưng của hoạt động núi lửa phun trào, tạo nên hệ thống địa hình, địa mạo độc đáo hiếm có, với hơn một nửa diện tích là đá phun trào bazan, về sau phân hóa thành đất đỏ trù phú, mang lại nhiều lợi thế về phát triển nông nghiệp, cây ăn quả.
Với hệ thống năm miệng núi lửa, bao gồm cả núi lửa âm và núi lửa dương, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông đã tạo nên dấu ấn riêng có, kết cấu độc đáo, vẻ đẹp hoang sơ, là nơi lưu giữ lịch sử kiến tạo địa chất của lớp vỏ Trái Đất in dấu ngày nay. Điểm nhấn là hệ thống 50 hang động dung nham được tạo ra bên trong núi lửa Chư B’Luk, có tổng chiều dài hơn 10.000m. Với chiều dài được ghi nhận lên đến 1.266m, hang C7 được đánh giá có quy mô và giá trị khoa học mang tầm cỡ quốc tế, độc đáo bậc nhất Đông Nam Á.
Ngoài ra, so với công viên địa chất trên toàn thế giới, các nhà khoa học đã tìm ra những di chỉ khảo cổ của người tiền sử ở trong hang động núi lửa, trong đó có 1 bộ di cốt người tiền sử cách đây 6.000 đến 7.000 năm, thuộc Văn hóa Hòa Bình. Đây là điểm đặc biệt nhất, có giá trị toàn cầu về khảo cổ học, thu hút sự chú ý của rất nhiều nhà nghiên cứu, du khách trong nước và quốc tế.
Những giá trị này không chỉ mang tính khoa học, mà còn là nền tảng quan trọng, góp phần định vị Công viên địa chất như một “không gian di sản sống”, nơi hội tụ giữa lịch sử kiến tạo trái đất, dấu tích cư trú của con người và hệ sinh thái đặc trưng nơi đại ngàn Tây Nguyên.
Cùng với giá trị về mặt địa chất, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông nằm trọn trong Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, được UNESCO công nhận là Kiệt tác di sản văn hóa phi vật thể và truyền khẩu của nhân loại.
Đây là vùng đất có bề dày lịch sử và kho tàng văn hóa phong phú của hơn 40 dân tộc cùng sinh sống, với những lễ hội truyền thống, như lễ cúng bến nước, lễ mừng lúa mới, hay lễ hội cồng chiêng của người Mạ, Êđê, Mnông… mang đậm bản sắc văn hóa địa phương, trở thành điểm nhấn cho du lịch văn hóa. Các làng nghề thủ công như dệt thổ cẩm, làm rượu cần cũng là điểm đến hấp dẫn, giúp du khách tìm hiểu sâu hơn về cuộc sống và văn hóa bản địa.
Một trong những bước đi quan trọng trong quá trình định vị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông là xây dựng hệ thống sản phẩm du lịch đặc trưng.
Đến nay, tỉnh đã xây dựng được 3 tuyến du lịch Công viên địa chất mang âm điệu đầy quyến rũ: “Trường ca của Lửa và Nước”, “Bản giao hưởng của Làn gió mới” và “Âm vang từ Trái đất”, với 44 điểm di sản kết nối các giá trị địa chất, văn hóa và đa dạng sinh học. Ưu tiên phát triển các sản phẩm “độc bản” như khám phá hang động dài nhất Đông Nam Á, có dấu tích cư trú của người tiền sử duy nhất trên thế giới, kết hợp với trải nghiệm văn hóa bản địa và du lịch sinh thái.
Cùng với đó, tỉnh đã xác định khoảng 160 điểm di sản địa chất, tự nhiên để khoanh vùng bảo vệ; đồng thời xác định các khu vực là vùng lõi để bảo vệ nghiêm ngặt; vùng đệm, vùng chuyển tiếp để hạn chế tác động và vùng ngoài bảo vệ để thực hiện các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội, thu hút dự án đầu tư…
Theo lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng, để hiện thực hóa mục tiêu định vị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết, kế hoạch chuyên đề trong giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến năm 2030, trọng tâm là công tác khoanh vùng bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Tỉnh đặc biệt chú trọng huy động nguồn lực từ cộng đồng tham gia phát triển du lịch gắn với Công viên địa chất, nhằm tạo sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương; tập trung các chính sách hỗ trợ các hộ gia đình và người dân tộc thiểu số bảo tồn văn hóa truyền thống, xây dựng mô hình homestay; gắn phát triển du lịch với các giá trị đặc trưng của Công viên địa chất theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả, từng bước hoàn thiện hạ tầng thiết yếu phục vụ du lịch.
Cùng với phát triển nội lực, tỉnh chủ động mở rộng hợp tác quốc tế trong khuôn khổ mạng lưới công viên địa chất UNESCO. Thông qua các hoạt động hợp tác, trao đổi kinh nghiệm với các công viên địa chất trong nước và quốc tế để từng bước hoàn thiện mô hình quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời mở rộng không gian định vị “Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông - Xứ sở của những âm điệu” trong chuỗi điểm đến toàn cầu.
