Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp

Ngày 26/8, tại Hà Nội, Viện Công nghệ và đổi mới sáng tạo doanh nghiệp (Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI) phối hợp Công ty Cổ phần 247Express tổ chức hội thảo “Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu - Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp”.

Hội thảo tập trung nêu bật những yêu cầu mới của thị trường, đồng thời đề xuất các giải pháp về quản trị ESG, dữ liệu carbon, chuyển đổi số, năng lượng tái tạo và phát triển mô hình khu công nghiệp xanh.

Chuyển đổi xanh trở thành yêu cầu cạnh tranh

Phát biểu khai mạc, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, nhấn mạnh, chuyển đổi xanh đang tác động trực tiếp đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng và tiếp cận thị trường của doanh nghiệp. Khi các tiêu chuẩn về phát thải, môi trường và quản trị ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp không chỉ cần thực hiện các giải pháp giảm phát thải mà còn phải chủ động xây dựng năng lực đo lường, quản trị và chứng minh kết quả chuyển đổi.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò kết nối doanh nghiệp với cơ quan quản lý, chuyên gia, tổ chức tài chính và các đơn vị công nghệ, qua đó góp phần hình thành những lộ trình hành động phù hợp, khả thi và có thể đo lường.

Từ góc độ xúc tiến thương mại, ông Nguyễn Bá Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương), đề xuất tăng cường thông tin và cảnh báo sớm cho doanh nghiệp; đào tạo năng lực thực hành; xúc tiến xuất khẩu gắn với thương hiệu xanh; kết nối tài chính, công nghệ xanh, đồng thời thúc đẩy phối hợp liên ngành và hợp tác công-tư.

Doanh nghiệp cũng được khuyến nghị chủ động kiểm kê phát thải, tận dụng các chương trình hỗ trợ, tăng cường liên kết theo chuỗi cung ứng và phản ánh kịp thời những vướng mắc trong quá trình thực thi chính sách. Đây là những yêu cầu cho thấy chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ tuân thủ, mà phải trở thành một bộ phận trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Halcom Việt Nam, chỉ ra bốn khoảng trống chính trong thực hiện ESG gồm: chưa có khung thể chế thống nhất; thiếu tiêu chí phù hợp với từng ngành; hệ thống đo lường, kiểm chứng và giám sát dữ liệu chưa đồng bộ; hệ sinh thái hỗ trợ về nhân lực, công nghệ, tư vấn và nguồn vốn còn hạn chế. Từ đó, ESG cần được tích hợp vào chiến lược và hoạt động quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ thực hiện để đáp ứng yêu cầu hồ sơ hoặc những đòi hỏi ngắn hạn từ đối tác.

Một trong những vấn đề được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại hội thảo là dữ liệu. Không có dữ liệu đầy đủ, chính xác và có khả năng kiểm chứng, doanh nghiệp khó có thể xác định đúng hiện trạng phát thải, lựa chọn giải pháp giảm phát thải hiệu quả cũng như chứng minh kết quả chuyển đổi với các đối tác.

Theo ông Hoàng Anh Dũng, Tổng Giám đốc Công ty Intraco, kiểm kê khí nhà kính là bước khởi đầu để doanh nghiệp vừa đáp ứng yêu cầu tuân thủ, vừa quản trị carbon hiệu quả. Về lộ trình, doanh nghiệp có thể triển khai theo ba giai đoạn. Trong ngắn hạn, tập trung vào hiệu quả vận hành và đào tạo; trung hạn xây dựng dấu chân carbon sản phẩm và chuyển đổi nhiên liệu; dài hạn đẩy mạnh giảm phát thải chuyên sâu và đổi mới công nghệ.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên cập nhật các chính sách xanh liên quan đến sản phẩm, chuẩn bị và hành động sớm; đồng thời nâng cao năng lực về vốn, công nghệ, kỹ thuật, nhân lực và quản trị. Về dài hạn, doanh nghiệp cần quản lý phát thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, phát triển năng lượng sạch, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp và thực hành báo cáo ESG.

Những yêu cầu này đặt ra đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ cách tiếp cận ứng phó sang chủ động. Thay vì chờ đến khi đối tác yêu cầu mới bổ sung dữ liệu hoặc thực hiện các tiêu chuẩn xanh, doanh nghiệp cần xây dựng lộ trình từ sớm, phù hợp với quy mô, nguồn lực và đặc thù ngành nghề.

Số hóa để quản trị chuyển đổi xanh

Chuyển đổi số được xác định là một trong những nền tảng quan trọng để doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh thực chất. Tiến sĩ Đào Đình Khả, chuyên gia tư vấn độc lập về chuyển đổi số và công nghệ thông tin, nhấn mạnh dữ liệu CBAM cần được kết nối với dữ liệu sản xuất, năng lượng, nguyên liệu, mua hàng và tài chính. Theo đó, chuyển đổi số không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thu thập dữ liệu mà còn giúp đo lường, quản trị và chứng minh kết quả xanh. Đây là cơ sở để doanh nghiệp từng bước tiến tới mô hình nhà máy thông minh, tối ưu chi phí và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Với ngành logistics, bà Phạm Thị Vân Anh, Giám đốc Kinh doanh miền bắc, Công ty Cổ phần Hai Bốn Bảy (247Express), cho rằng chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện bên trong nhà máy mà cần được triển khai xuyên suốt chuỗi cung ứng. Các hướng đi trọng tâm của logistics gồm nâng cao hiệu suất phương tiện, tối ưu tuyến vận chuyển và số hóa dữ liệu để đo lường, minh bạch hóa phát thải. Đây cũng là định hướng 247Express đang từng bước xây dựng lộ trình triển khai, đồng hành cùng các khu công nghiệp phía bắc hướng tới chuỗi cung ứng xanh và bền vững hơn.

Cùng với dữ liệu và công nghệ, năng lượng tái tạo là một phần quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp công nghiệp. Ông Vũ Văn Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần công nghệ xanh Hùng Việt, nhận định xu hướng đầu tư vào điện mặt trời áp mái, hệ thống lưu trữ năng lượng và quản trị năng lượng thông minh đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp công nghiệp. Các giải pháp này hướng tới nâng cao độ ổn định nguồn điện, tối ưu hiệu quả đầu tư và giảm phát thải trong vận hành.

Từ thực tiễn Khu công nghiệp DEEP C, bà Nguyễn Như Thanh Thư, Trưởng bộ phận Năng lượng tái tạo, phân tích ba phương thức tiếp cận điện tái tạo gồm tự sản xuất, tự tiêu thụ; mua bán điện trực tiếp qua đường dây riêng; và mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia. Những điều chỉnh chính sách mới tạo thêm cơ sở để khu công nghiệp phát huy vai trò kết nối, tổng hợp nhu cầu sử dụng điện xanh của doanh nghiệp.

Qua các ý kiến tham luận cho thấy, bài toán chuyển đổi xanh của doanh nghiệp khu công nghiệp cần bắt đầu từ đánh giá hiện trạng, xác định những yêu cầu thị trường có tác động trực tiếp, tổ chức kiểm kê phát thải và chuẩn hóa dữ liệu. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp lựa chọn những giải pháp ưu tiên có hiệu quả rõ ràng, phân công trách nhiệm và thiết lập hệ thống theo dõi kết quả. Đồng thời, việc tăng cường kết nối với khu công nghiệp, tổ chức tài chính, đơn vị công nghệ và các đối tác trong chuỗi cung ứng sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để thực hiện chuyển đổi xanh.