Đây được xem là giải pháp thiết thực để giảm chênh lệch chất lượng dạy và học giữa các vùng miền, đồng thời tạo nền tảng cho đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông trong giai đoạn tới.
Nền tảng đồng bộ, bảo đảm công bằng
Từ năm học 2020-2021, khi chương trình giáo dục phổ thông mới được triển khai, học sinh trên cả nước bắt đầu học theo nhiều bộ SGK khác nhau, chủ yếu là ba bộ lớn do các nhà xuất bản khác nhau biên soạn. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, việc duy trì nhiều bộ SGK thời gian qua gây ra những vướng mắc, cần điều chỉnh. Mục tiêu là đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh, không tạo sự chênh lệch trong tiếp cận tri thức đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống chuẩn kiến thức...
Việc xây dựng một bộ SGK thống nhất như tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị sẽ kịp thời giải quyết những vấn đề này. “Nghị quyết thể hiện rõ quan điểm của Đảng: Giáo dục phải góp phần củng cố sự đồng thuận xã hội, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, công bằng giữa các vùng miền, địa phương”, bà Nga nói.
TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng khẳng định, việc có một bộ SGK thống nhất sẽ tạo sự đồng bộ trong dạy và học trên phạm vi cả nước, giúp kết quả học tập của học sinh được đo lường khách quan và công bằng. “SGK thống nhất sẽ giảm gánh nặng cho giáo viên trong việc lựa chọn tài liệu, phụ huynh không còn băn khoăn chọn sách, còn học sinh ở mọi miền đều có cơ hội tiếp cận chất lượng tri thức như nhau”, ông Vinh phân tích.
Không chỉ vậy, một bộ SGK chuẩn còn giúp cho việc kiểm tra, đánh giá được tiến hành trên cùng nền tảng kiến thức, tránh tình trạng chênh lệch trong thi cử giữa các vùng miền. Đây là tiền đề quan trọng để hướng tới mục tiêu đổi mới kiểm tra, đánh giá năng lực người học, gắn thi cử với thực tiễn, thay vì thiên về học thuộc lòng như trước. Sự đồng bộ về SGK cũng tạo điều kiện để xây dựng kho học liệu số thống nhất, ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong giáo dục.
Nhấn mạnh sự cần thiết có một bộ SGK dùng chung, đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội bày tỏ: “Việt Nam đang hướng tới mục tiêu phát miễn phí SGK vào năm 2030 và phổ cập THPT vào năm 2035, do đó, việc xây dựng một bộ SGK chung là rất quan trọng”.
Một khía cạnh khác cũng được nhiều chuyên gia nhấn mạnh, đó là ý nghĩa xã hội của bộ SGK thống nhất. Khi trẻ em ở miền núi, vùng sâu, vùng xa được học trên cùng một nền tảng kiến thức với học sinh thành phố, các em sẽ có thêm niềm tin, động lực để vươn lên. Giáo dục phổ thông khi đó không chỉ là truyền thụ tri thức, mà còn góp phần củng cố sự bình đẳng, gắn kết toàn xã hội.
GS Lê Anh Vinh: “Tôi hoàn toàn tin tưởng nhóm tác giả được lựa chọn có thể biên soạn một bộ SGK tốt. Điều quyết định không nằm ở việc có bao nhiêu bộ sách, mà là tất cả các vùng miền đều được cung cấp bộ SGK thống nhất để triển khai thuận lợi. Đồng thời, giáo viên cần được hỗ trợ để biến nội dung trong sách thành bài học sống động, hiệu quả, phù hợp học sinh của mình”.
SGK phải mang tính gợi mở
Liên quan đến công tác biên soạn bộ SGK thống nhất, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng cần huy động đội ngũ chuyên gia hàng đầu, kết hợp sự phản biện rộng rãi của nhà khoa học, nhà giáo và sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý. Việc biên soạn SGK phải có sự tham gia trực tiếp của giáo viên nhiều kinh nghiệm, bởi họ là những người hiểu rõ tâm lý, năng lực tiếp thu của từng lứa tuổi học sinh. Đồng thời, sách cần có tính mở, để các địa phương và nhà trường có thể bổ sung những nội dung gắn với đặc thù văn hóa, lịch sử, kinh tế-xã hội địa phương.
Để Nghị quyết 71 đi vào thực tiễn, bà Nga đề nghị bảo đảm 3 yếu tố then chốt. Thứ nhất, quá trình biên soạn phải công khai, minh bạch và có sự tham gia rộng rãi của giới khoa học, giáo dục, cũng như phản biện xã hội. Thứ hai, cần xây dựng cơ chế thẩm định độc lập, khách quan để bảo đảm chất lượng. Thứ ba, khi đưa vào triển khai phải đồng bộ từ tập huấn giáo viên, trang bị cơ sở vật chất đến việc hỗ trợ cho các địa phương còn khó khăn.
Là người đã trực tiếp tham gia biên soạn SGK, GS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Khoa học giáo dục Việt Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) nêu quan điểm: Một bộ SGK chỉ là công cụ, hiệu quả dạy học phụ thuộc vào tay nghề và sự chủ động của người thầy. Giáo viên cần biết cách biến nội dung sách thành trải nghiệm gắn với đời sống học sinh, khơi gợi hứng thú học tập.
