Luật Xây dựng năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 (một số khoản của 3 điều luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2026), thay thế toàn bộ Luật Xây dựngnăm 2014 (đã được sửa đổi, bổ sung). Luật mới được đánh giá có nhiều điểm đổi mới quan trọng theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường quản lý chất lượng và an toàn công trình.
Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định về các trường hợp được miễn giấy phép xây dựng. Theo khoản 2, Điều 43, có 8 nhóm công trình thuộc diện miễn giấy phép xây dựng, trong đó có công trình xây dựng cấp 4; nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m², điểm mới so với quy định hiện hành vốn chưa đề cập tiêu chí diện tích sàn.
Tuy nhiên, các công trình này chỉ được miễn giấy phép xây dựng khi không thuộc các khu chức năng, khu vực phát triển đô thị theo quy hoạch chung của thành phố; quy hoạch khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; hoặc khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc.
Đối với công trình sửa chữa, cải tạo, Luật Xây dựng 2025 cũng nới lỏng điều kiện cấp phép. Cụ thể, các công trình sửa chữa, cải tạo bên trong hoặc sửa chữa mặt ngoài không tiếp giáp với đường đô thị có yêu cầu về quản lý kiến trúc sẽ được miễn giấy phép xây dựng nếu không làm thay đổi mục đích sử dụng, không ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực, bảo đảm yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường và kết nối hạ tầng kỹ thuật. Đáng chú ý, luật mới không còn yêu cầu các công trình này phải phù hợp với quy hoạch đã được phê duyệt như trước đây.
Dù được miễn giấy phép xây dựng, trước khi khởi công, chủ đầu tư vẫn phải gửi thông báo khởi công xây dựng đến cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng tại địa phương (trừ một số trường hợp đặc thù). Hồ sơ gửi kèm tương đương hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng nhưng không bao gồm đơn đề nghị cấp phép. Công tác quản lý trật tự xây dựng sẽ được thực hiện ngay từ thời điểm tiếp nhận thông báo khởi công.
Đi đôi với việc nới lỏng thủ tục, Luật Xây dựng 2025 tăng cường yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, nhất là trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy. Theo khoản 5, Điều 26, các công trình thuộc dự án đầu tư xây dựng, nhất là công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp hoặc ảnh hưởng lớn đến cộng đồng, bắt buộc phải được thẩm tra thiết kế xây dựng. Đối với công trình thuộc diện thẩm định về phòng cháy, chữa cháy, việc thẩm tra phải bảo đảm đầy đủ các yêu cầu theo quy định pháp luật liên quan.
Luật mới cũng dành một điều riêng (Điều 47) quy định về quản lý trật tự xây dựng, yêu cầu việc quản lý phải được thực hiện xuyên suốt từ khi tiếp nhận thông báo khởi công đến khi nghiệm thu, bàn giao đưa công trình vào sử dụng, nhằm kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn; Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện theo phân cấp.
Về thời gian cấp giấy phép xây dựng, Luật Xây dựng 2025 không quy định cụ thể như trước (15 ngày đối với nhà ở riêng lẻ, 20 ngày đối với công trình khác) mà giao Chính phủ quy định chi tiết. Theo dự tính của Bộ Xây dựng trong quá trình xây dựng luật, thời gian cấp phép sẽ được rút ngắn đáng kể, có thể chỉ còn khoảng 7 ngày, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.