Xuân đã gõ cửa, mang lại nhiều mỹ cảm tươi mới cho xã hội, và sự háo hức đặc biệt cho các cửa hàng vàng. Như một trào lưu khoảng hơn chục năm nay, ngày 10 tháng Giêng (âm lịch) bỗng dưng gây sốt với tên gọi ngày “vía Thần Tài”. Người người, nhà nhà đổ xô đi mua vàng. Dù giá vàng luôn bị đội lên cao “do nhu cầu thị trường”, nhưng ai cũng phấn khởi với sự thỏa mãn về niềm tin: Mua được vàng, năm nay sẽ làm ăn khấm khá.
Nhưng câu chuyện không phải lúc nào cũng vui cả đôi bên. Trước “vũ điệu” khôn lường của giá vàng, nhiều khi khách hàng không còn là thượng đế.
Hàng trăm người xếp hàng thâu đêm suốt sáng trước hàng vàng để “bắt đáy” hay “chốt lời” có thể phải về tay không vì những lý do rất khó tin như “cửa hàng hết vàng, hết tiền, quá tải khả năng phục vụ” hoặc thông báo dừng giao dịch.
Không có quy định nào bắt buộc doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc phải mua hoặc bán sản phẩm khi khách hàng có nhu cầu. Họ có toàn quyền điều tiết lượng hàng hóa dựa trên biến động thị trường, thậm chí đóng cửa chờ thời. Họ là những người đặt luật chơi, trong cuộc chơi mà mình chắc chắn giành chiến thắng.
Theo TS Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Viện trưởng Tư vấn phát triển, mỗi năm, Việt Nam chi tới khoảng 11 tỷ USD để nhập khẩu xì-gà, rượu ngoại hay mỹ phẩm, nhưng luôn coi vàng là mặt hàng “nhạy cảm”, dẫn tới cách tiếp cận quản lý dè dặt.
Đó là lý do tạo ra một thị trường “méo mó”, nơi vàng nhập lậu tung hoành và tồn tại phổ biến tình trạng thao túng, găm hàng, thổi giá. Chính việc thiếu nguồn cung hợp pháp đã đẩy người dân và doanh nghiệp vào các kênh phi chính thức mà cơ quan quản lý khó kiểm soát. Chuyện đội giá so giá vàng thế giới; chênh lệch lớn giá mua vào - bán ra; giá niêm yết một đằng, giá giao dịch thực tế một nẻo… là những bất cập ai cũng thấy. Và cuối cùng, “nạn nhân” của sự thiếu minh bạch bao giờ cũng là người dân, những khách hàng nhỏ lẻ.
Lành mạnh hóa thị trường vàng theo hướng vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý, điều tiết chặt chẽ là vấn đề quan trọng được Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Nghị định 232/2025/NĐ-CP ngày 28/8/2025 của Chính phủ đã mở ra giải pháp: Chấm dứt độc quyền sản xuất vàng miếng SJC. Việc cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu cho các doanh nghiệp đủ năng lực sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giá trong nước và thế giới. Thủ tướng Chính phủ cũng quyết liệt chỉ đạo việc sớm đưa vào vận hành Sàn giao dịch vàng quốc gia. Khi nguồn cung dồi dào, các cửa hàng vàng sẽ không còn thế độc tôn theo kiểu “thích thì bán, thích là dừng”.
Từ một phương tiện tích trữ, trú ẩn tài sản để phòng trượt giá, vàng bạc hiện đã được coi như kênh đầu tư sinh lời do biến động giá cả quá lớn, quá nhanh. Bối cảnh đó càng đặt ra sự cấp thiết về hiệu quả các giải pháp làm minh bạch thị trường. Đã đến lúc chấm dứt cảnh đồng tiền mồ hôi, nước mắt của người dân lao động bị tước đoạt một phần bởi thứ luật chơi một chiều.
