Từ một loại cây từng bị xem là “phụ”, nha đam giờ đây đã phủ xanh những vùng đất cát khô hạn, mang lại diện mạo mới cho nông thôn Ninh Thuận. Và mô hình liên kết đang tiếp tục chứng minh: khi nông dân không đơn độc, khi có doanh nghiệp và khoa học đồng hành, thì ngay cả vùng đất khắc nghiệt nhất cũng có thể phát triển nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và nhân văn.
Theo quy hoạch của tỉnh Ninh Thuận đến năm 2030, diện tích cây nha đam của cả tỉnh sẽ đạt trên 500 ha. Bên cạnh việc mở rộng diện tích, ngành nông nghiệp địa phương còn phối hợp với các ngành liên quan và các doanh nghiệp hỗ trợ nông dân nâng cao kỹ thuật tăng năng suất, đồng thời đẩy mạnh hoạt động liên kết tiêu thụ sản phẩm.
Từ cây trồng bấp bênh đến vùng nguyên liệu bền vững
Gắn bó hơn 20 năm với cây nha đam, bà Trương Thị Phượng, người dân phường Văn Hải, thành phố Phan Rang, Tháp Chàm từng không ít lần lao đao vì giá cả lên xuống thất thường. Khi thị trường tiêu thụ hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái, gia đình bà không thể chủ động trong sản xuất, thu nhập vì thế cũng bấp bênh.
Tuy nhiên, mọi chuyện đã thay đổi khi bà là một trong những hộ tiên phong tham gia mô hình liên kết với doanh nghiệp. Trên diện tích 5.000 m2, bà Phượng duy trì sản xuất ổn định, đồng thời vận động các hộ lân cận cùng trồng nha đam, hình thành tổ liên kết cung ứng nguyên liệu cho nhà máy chế biến. Đến nay, tổ liên kết do bà đứng đầu đã mở rộng lên hơn 8 ha, sản lượng thu hoạch mỗi tháng đạt từ 250 đến 300 tấn lá nha đam.
Thực tế cho thấy, mô hình liên kết giúp người dân yên tâm đầu tư, nâng cao chất lượng sản phẩm và dần hình thành vùng nguyên liệu ổn định cho địa phương.
Thay đổi tập quán, mở ra hướng đi mới
Không chỉ riêng thành phố Phan Rang, Tháp Chàm, nhiều hộ nông dân tại các huyện khác cũng đã chuyển đổi cây trồng để tham gia chuỗi sản xuất nha đam. Đơn cử như chị Hoàng Thị Dung, nông dân xã Mỹ Sơn, huyện Ninh Sơn, người đã mạnh dạn chuyển đổi từ trồng nho và hành tím sang cây nha đam.
Chị Dung chia sẻ: “Nhờ có mô hình liên kết, đầu ra ổn định, giá bán hợp lý, không lo bị ép giá. Chúng tôi còn được hướng dẫn kỹ thuật tận nơi nên năng suất và chất lượng đều cải thiện. Thu nhập ổn định hơn, cuộc sống cũng khấm khá dần lên.”
Từ khi tham gia liên kết sản xuất nha đam theo chuỗi, nhiều hộ nông dân tại Ninh Thuận đã chủ động chuyển đổi cây trồng, tiếp cận giống sạch, ứng dụng kỹ thuật VietGAP/GlobalGAP và yên tâm với đầu ra thông qua hợp tác xã và doanh nghiệp.
Doanh nghiệp làm “trục xoay” kết nối
Dấu mốc quan trọng trong chuỗi liên kết nha đam tại Ninh Thuận là sự ra đời của Nhà máy chế biến nha đam lớn nhất cả nước do Công ty Cổ phần Thực phẩm Cánh Đồng Việt (VietFarm) đầu tư tại Khu công nghiệp Thành Hải, thành phố Phan Rang, Tháp Chàm. Bắt đầu hoạt động từ năm 2025, đến nay, nhà máy đã liên kết với hơn 500 hộ dân, hình thành vùng nguyên liệu khoảng 250 ha tại các khu vực trọng điểm.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc VietFarm cho biết, doanh nghiệp không chỉ bao tiêu toàn bộ sản lượng nguyên liệu, mà còn chủ động cung cấp giống cấy mô, hỗ trợ vốn và chuyển giao kỹ thuật. Bên cạnh đó, VietFarm phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Sở Khoa học và Công nghệ triển khai nhiều đề tài nghiên cứu chuyên sâu nhằm nâng cao chất lượng giống và sản phẩm nha đam.
“Chúng tôi đặt mục tiêu mở rộng vùng nguyên liệu lên 1.000 ha, ưu tiên các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi có đồng bào dân tộc sinh sống để vừa phát triển cây trồng phù hợp khí hậu-đất đai, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân,” ông Thuận chia sẻ.
Hiện tại, với công suất chế biến đạt trên 30.000 tấn thành phẩm/năm, VietFarm cam kết thu mua khoảng 80.000 tấn nguyên liệu/năm, với giá thu mua ổn định khoảng 2.500 đồng/kg. Doanh nghiệp này cũng đang sở hữu vùng nguyên liệu hơn 200 ha đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP, đây là nền tảng quan trọng để mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị cây nha đam Việt.
Khoa học tiếp sức - Mở rộng thị trường
Theo đánh giá từ Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Thuận, mô hình liên kết nha đam đang tạo ra những chuyển biến tích cực rõ nét cho nông nghiệp địa phương. Sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp-nông dân-hợp tác xã không chỉ đảm bảo đầu ra, mà còn thúc đẩy ứng dụng kỹ thuật tiên tiến, chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng vùng trồng tập trung.
Ông Nguyễn Tấn Quang, Phó giám đốc Khoa học và Công nghệ tỉnh Ninh Thuận nhận định: Chuỗi liên kết nha đam đã giúp nông dân an tâm đầu tư, doanh nghiệp chủ động nguyên liệu chế biến, từ đó tạo ra giá trị bền vững cho cả hệ sinh thái sản xuất. Đây là hướng đi hiệu quả giúp vùng nông thôn, miền núi từng bước thoát nghèo, phát triển kinh tế dựa trên tiềm năng địa phương.
Thực tế hiện nay, nhu cầu tiêu thụ nha đam ngày càng tăng mạnh cả ở thị trường nội địa và quốc tế. Sản phẩm nha đam chế biến từ Ninh Thuận hiện đã có mặt tại hơn 20 quốc gia, góp phần khẳng định chất lượng và vị thế của nông sản Việt trên bản đồ nông nghiệp toàn cầu.
