Lê Văn Hưu-nhà sử học, danh nhân văn hóa

Xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa ngày nay là quê hương của Lê Văn Hưu, người vâng lệnh vua triều Trần biên soạn “Đại Việt sử ký”, bộ chính sử đầu tiên của quốc gia Đại Việt.

Ngôi trường mang tên Nhà sử học Lê Văn Hưu ở xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa.
Ngôi trường mang tên Nhà sử học Lê Văn Hưu ở xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa.

Nhiều năm qua, tỉnh Thanh Hóa quan tâm nghiên cứu làm sáng rõ sự nghiệp, di sản Lê Văn Hưu; tu bổ, tôn tạo nơi thờ tự nhằm tôn vinh, tri ân nhà sử học, danh nhân văn hóa dân tộc.

Lê Văn Hưu sinh năm 1230, ở làng Phủ Lý, nay là thôn Phủ Lý, xã Thiệu Trung. Thân phụ mất sớm nên Lê Văn Hưu nhận được sự bảo ban, dạy dỗ rất nhiều từ gia đình ngoại, họ Đỗ. Tiếp nối truyền thống trọng học, từ năm 1232 nhà Trần mở khoa thi đầu tiên và tiếp tục thực hiện chính sách khoa cử để phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo nhân tài đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ đất nước. Lê Văn Hưu tham dự kỳ thi vào năm Đinh Mùi (1247), đỗ bảng nhãn, một trong 3 người đỗ đầu của khoa thi “đại tỉ thủ sĩ” có ý nghĩa tranh tài quy mô lớn, để chọn ra tam khôi. Nghiên cứu về khoa cử thời Trần, các tác giả Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: Điểm đặc sắc của giáo dục và khoa cử thời Trần là bên cạnh xu hướng ngày càng đề cao, khẳng định vai trò của Nho học, triều đình vẫn khuyến khích học tập, tổ chức khoa thi lấy nội dung của Phật giáo, Nho giáo và Đạo giáo làm tiêu chí đánh giá nhân tài nhằm tuyển chọn những người có đủ năng lực bổ sung cho bộ máy quan lại các cấp, mong muốn xây dựng quốc gia tự chủ, hùng cường.

Được tuyển chọn thông qua kỳ thi “đại tỉ thủ sĩ”, Lê Văn Hưu được triều Trần trọng dụng. Thời kỳ Vua Trần Thánh Tông trị vì đất nước, chính sử chép: “Nhâm Thân, năm thứ 15 (1272), mùa xuân, tháng giêng, Hàn Lâm viện học sĩ kiêm Quốc sử viện giám tu là Lê Văn Hưu vâng chỉ soạn xong bộ Đại Việt sử ký, từ Triệu Vũ Đế đến Lý Chiêu Hoàng, cộng 30 quyển dâng lên, vua xuống chiếu khen ngợi”. Giới sử học đánh giá, Lê Văn Hưu là tác giả bộ chính sử đầu tiên của nước ta. Tiếp nối vị thế, bản lĩnh “Nam quốc sơn hà” - bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc Việt Nam, “Đại Việt sử ký” là hiện diện của lòng yêu nước, tràn đầy khí chất, tinh thần dân tộc. Theo nhóm nghiên cứu của Viện Sử học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam): “Tuy bộ Đại Việt sử ký đã bị thất truyền nhưng giá trị nhiều mặt của nó được thể hiện phần nào qua 30 lời bàn về các nhân vật, sự kiện, vua chúa ở các thời kỳ được Ngô Sĩ Liên thâu tóm lại trong bộ “Đại Việt sử ký toàn thư” biên soạn xong năm 1479. Thông qua lời bàn của Lê Văn Hưu, người đọc nhận thấy tư tưởng sử học của ông thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ, khát vọng giành độc lập, ý thức tự cường của dân tộc”. Cùng nghiên cứu “những mảnh vỡ gần như nguyên tác nhất của “Đại Việt sử ký” được lưu giữ lại trong “Đại Việt sử ký toàn thư”, các nhà nghiên cứu còn chỉ rõ, nhân cách sử học của Lê Văn Hưu là trung thực, khách quan, tôn trọng sự thật; là tinh thần dân tộc, tự hào về đất Việt đã sinh thành, rèn đúc nên những người con anh hùng, đứng lên giành độc lập tự do, khôi phục quốc thống; là lòng yêu nước gắn liền với thương dân, thấu hiểu tình cảm của Nhân dân. Từ “Đại Việt sử ký” đến “Đại Việt sử ký toàn thư”, bộ quốc sử quý giá nổi tiếng của Việt Nam triều Hậu Lê và các bộ quốc sử sau này tiếp tục kế thừa tinh thần chính sử trước đó.

Vùng đất cổ Kẻ Rỵ-làng Phủ Lý, nay là thôn Phủ Lý thuộc xã Thiệu Trung, tỉnh Thanh Hóa tự hào đã sinh thành, dưỡng dục nên nhà sử học Lê Văn Hưu. Các công trình nghiên cứu của nhiều tác giả cho biết, từ thời Đinh đến Lý-Trần-Lê, vùng đất này có 12 bậc tiên hiền, tính từ Lê Lương trở đi, được ghi chép trong gia phả của họ Đỗ ở làng Phủ Lý và được thờ ở Nghè Văn Thánh Phủ Lý. “Có người là tướng quốc, có người là quốc sư, có người là Trạng nguyên, tiến sĩ có chức danh lẫy lừng trong thế giới xã hội, quan trường, mà tiêu biểu là Lê Lương (thời Đinh-Tiền Lê) hay Lê Văn Hưu và Lê Bá Quát thời Trần...”. Nhà nghiên cứu lịch sử Phạm Tấn, Hội Khoa học lịch sử Thanh Hóa viện dẫn và phân tích, điều đó minh chứng cho nhận xét chung Kẻ Rỵ là vùng địa linh sinh nhân kiệt.

Tỉnh Thanh Hóa đã thực hiện dự án tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử đền thờ Lê Văn Hưu ở xã Thiệu Trung. Trên khuôn viên được mở rộng hơn 2.587 m², khu đền thờ chính, nhà từ đền, nhà bia, bình phong, tứ trụ, cổng sang chùa, giếng, sân được tôn tạo; đường nội bộ cùng các công trình phụ trợ, hạ tầng kỹ thuật được đầu tư đồng bộ. Công trình kế thừa kiến trúc truyền thống, có quy mô khang trang, được đưa vào khai thác đúng dịp kỷ niệm 700 năm Ngày mất nhà sử học Lê Văn Hưu (năm 2022).

Bí thư Đảng ủy xã Thiệu Trung Đỗ Thế Bằng cho biết, nhiệm kỳ 2025-2030, Đảng bộ xã xác định giữ gìn bản sắc, khơi dậy giá trị con người Thiệu Trung và văn hóa truyền thống, phát triển giáo dục với chất lượng tốp đầu tỉnh là một trong 3 nhiệm vụ trọng tâm. Đi đôi với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, di tích lịch sử và hệ thống thiết chế văn hóa cộng đồng, xã tích cực sưu tầm tư liệu, phối hợp củng cố hồ sơ để đề xuất công nhận nhà sử học Lê Văn Hưu là Danh nhân văn hóa thế giới...

Tại hội nghị tiếp xúc, gặp gỡ, diễn đàn tham vấn và đối thoại giữa lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa với đội ngũ trí thức gần đây, Hội Khoa học lịch sử tỉnh Thanh Hóa đề nghị lãnh đạo tỉnh xem xét, khẩn trương cho chủ trương xây dựng hồ sơ đề xuất Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh nhà sử học Lê Văn Hưu là nhà văn hóa kiệt xuất. Hiện Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa thống nhất về chủ trương, giao Ủy ban nhân dân tỉnh nghiên cứu, xây dựng kế hoạch và lộ trình thực hiện chặt chẽ, thiết thực, bảo đảm ý nghĩa lịch sử, văn hóa và giáo dục truyền thống.

Có thể bạn quan tâm

Bảo vệ vùng nuôi thủy sản mùa mưa bão

Bảo vệ vùng nuôi thủy sản mùa mưa bão

Trước diễn biến thời tiết khó lường trong những tháng cuối năm, người nuôi thủy sản tỉnh Quảng Trị đang chủ động thu hoạch và gia cố ao hồ, lồng bè. Ngành chuyên môn cũng tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, yêu cầu các địa phương triển khai sớm biện pháp bảo vệ sản xuất.

Ngôi nhà khang trang, kiên cố của bà Trần Thị Minh (áo xanh) ở thôn Thạch Mỹ, xã Mai Phụ đang dần được hoàn thiện.

Kịp dọn vào nhà mới trước mùa đông

Nhằm góp phần chia sẻ, xoa dịu nỗi đau cho các gia đình bị phơi nhiễm chất độc hóa học, tỉnh Hà Tĩnh đã chỉ đạo các đơn vị, địa phương tập trung hỗ trợ, làm nhà ở cho con đẻ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc dioxin.

Trên cánh đồng ven sông Con qua xã Nghĩa Đồng, những luống tía tô xanh mướt đang mở ra hướng đi mới cho người dân.

Đánh thức tiềm năng dược liệu

Với điều kiện tự nhiên đa dạng và nguồn cây thuốc phong phú, Nghệ An có nhiều lợi thế phát triển dược liệu. Gắn vùng nguyên liệu với chế biến và tiêu thụ đang là hướng đi để nâng cao giá trị cây dược liệu, tạo sinh kế bền vững cho người dân, từng bước hình thành ngành kinh tế xanh của tỉnh.

Nhiều người chăn nuôi khó tiếp cận được nguồn hỗ trợ từ Nghị quyết số 03/2025/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố Huế.

Người chăn nuôi khó tiếp cận chính sách hỗ trợ

Nghị quyết số 03/2025/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân thành phố Huế quy định hỗ trợ cơ sở chăn nuôi lợn hữu cơ 50% kinh phí xây dựng chuồng trại, mua máy móc, thiết bị; 100% kinh phí chứng nhận hữu cơ và 1 triệu đồng/con cho một lứa nuôi để hỗ trợ thức ăn hữu cơ. Mức hỗ trợ tối đa là 300 triệu đồng/cơ sở.

Hỗ trợ người dân biên giới vươn lên

Hỗ trợ người dân biên giới vươn lên

Cùng với việc huy động nguồn lực xây dựng, sửa chữa nhà cho các hộ dân có hoàn cảnh khó khăn, Bộ đội Biên phòng tỉnh Hà Tĩnh hỗ trợ xây dựng các mô hình sinh kế, giúp người dân từng bước thoát nghèo, vươn lên ổn định cuộc sống.

Vườn giống hồ tiêu của Hợp tác xã Ông Voi chuẩn bị cung cấp cho người trồng tiêu vụ mới.

Phục hồi, trồng mới cây hồ tiêu theo hướng hữu cơ

Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả Đề án phát triển các loại cây con chủ lực có thế mạnh của địa phương, tỉnh Quảng Trị đang phục hồi, trồng mới cây hồ tiêu hữu cơ tại các vùng chuyên canh nổi tiếng như Cồn Tiên, Cam Lộ, Gio Linh, Vĩnh Linh, Cửa Tùng.

Đồng chí Lê Trường Giang, Phó Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh ủy Nghệ An phát biểu tại Hội nghị tập huấn, bồi dưỡng công tác chuyển đổi số. (Ảnh: KL)

Ngành tổ chức xây dựng Đảng Nghệ An đẩy mạnh chuyển đổi số

Từ chuẩn hóa dữ liệu của 100% tổ chức đảng, đến chỉnh lý hơn 204 nghìn hồ sơ đảng viên, số hóa hơn 188 nghìn hồ sơ và đưa nhiều nghiệp vụ lên môi trường số, Chiến dịch 100 ngày thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số do Ban Tổ chức Tỉnh ủy triển khai tạo dấu ấn rõ nét trong chuyển đổi số ngành tổ chức xây dựng Đảng tỉnh Nghệ An.

Ngày hội “Văn hóa đọc trong thanh niên tại thành phố Huế” được tổ chức tại Trường trung học phổ thông chuyên Quốc Học Huế, hưởng ứng Tuần lễ học tập suốt đời. (Ảnh: Th. Trang)

Lan tỏa văn hóa đọc trong thanh niên tại Huế

Ngày hội “Văn hóa đọc trong thanh niên tại thành phố Huế”, do Thành đoàn Huế phối hợp Hội Xuất bản Việt Nam và Trường trung học phổ thông chuyên Quốc Học Huế tổ chức ngày 11/10, nhằm lan tỏa tình yêu sách, hình thành thói quen đọc thường xuyên và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho đoàn viên, thanh niên.

Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố và Thuế thành phố Huế ký kết Quy chế phối hợp giai đoạn 2026-2030. (Ảnh: V.BỐN)

Huế vận động mua hàng lấy hóa đơn, tăng cường chống thất thu ngân sách

Thành phố Huế vừa phát động cuộc vận động “Mua hàng lấy hóa đơn - Quyền lợi của mình, trách nhiệm với cộng đồng”, gắn với tăng cường quản lý thuế, chống thất thu ngân sách và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; đồng thời ký kết Quy chế phối hợp giữa Mặt trận và cơ quan Thuế giai đoạn 2026-2030 nhằm đưa chủ trương vào thực tiễn.

"Hiến kế" sẽ là không gian tương tác, giúp tất cả các ý kiến đóng góp hay, mang tính xây dựng của người dân được chính quyền trân trọng tiếp nhận. (Ảnh: Ng. Hiếu)

Lắng nghe dân, đồng hành cùng doanh nghiệp, mở lối thu hút đầu tư

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia và Ngày Doanh nhân Việt Nam, thành phố Huế đưa vào vận hành ba nền tảng số trên Hue-S, mở thêm kênh tiếp nhận hiến kế, giải quyết kiến nghị doanh nghiệp và công khai thông tin dự án đầu tư, hướng đến chính quyền kiến tạo, phục vụ, minh bạch và hiệu quả.