Hội trại văn hóa Đền Hùng năm nay quy tụ 18 cụm trại, đại diện cho 18 đời Vua Hùng, với sự tham gia của 148 xã, phường trong tỉnh. Mỗi cụm trại được xây dựng công phu trên diện tích khoảng 150 m², với thiết kế hài hòa giữa kiến trúc truyền thống và yếu tố sáng tạo, tạo nên không gian đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Điểm nổi bật của hội trại là cách tổ chức theo hướng mở, giúp du khách có thể trực tiếp tham quan, trải nghiệm. Không gian mỗi trại được bố trí khoa học với các khu chức năng như cổng trại, nhà trại, khu trưng bày sản vật, khu tuyên truyền và khu sinh hoạt cộng đồng. Nhờ đó, mỗi trại không chỉ là một điểm tham quan mà còn trở thành một “bảo tàng sống”, nơi văn hóa được tái hiện một cách chân thực, gần gũi. Hội trại vừa phục vụ nhu cầu tham quan của du khách vừa hướng tới mục tiêu bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Sự đa dạng trong cách thể hiện là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn riêng của hội trại. Mỗi cụm trại mang một ý tưởng chủ đạo, phản ánh đặc trưng văn hóa của từng địa phương. Có trại tái hiện không gian làng quê Việt cổ với mái đình, sân đình; có trại lại khắc họa đời sống lao động của cư dân trung du với nương chè, cọn nước, nhà sàn...
Tiêu biểu như Trại Văn hóa cụm số 7 gồm các xã của huyện Tam Nông và Thanh Thủy (cũ) được xây dựng như một không gian nghệ thuật tổng thể, kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và hơi thở đương đại. Trung tâm trại là khu nhà truyền thống mang dáng dấp đình làng, tái hiện sinh động không gian văn hóa làng quê Việt cổ. Biểu tượng trống đồng Đông Sơn được đặt trang trọng, góp phần khẳng định cội nguồn văn minh lúa nước.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thanh Thủy Nguyễn Minh Tân cho biết: Chúng tôi muốn thông qua không gian trại để du khách được “sống” trong văn hóa với những làn điệu Xoan, Ghẹo, những hoạt động diễn xướng dân gian được tổ chức thường xuyên chính là cách để văn hóa truyền thống lan tỏa một cách tự nhiên và bền vững.
Còn tại cụm trại văn hóa số 5 lại được lấy cảm hứng từ đời sống của đồng bào Mường tại khu vực huyện Thanh Sơn và Tân Sơn (cũ) đã tái hiện sinh động những nét đặc trưng tiêu biểu của vùng đất này. Từ hình ảnh đồi chè, cọn nước, đến các điểm du lịch nổi bật, tất cả đều được thể hiện một cách tinh tế.
Bà Nguyễn Thị Huyền, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Thanh Sơn, chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn thông qua hội trại giới thiệu đến du khách những nét đẹp trong đời sống văn hóa, lao động của đồng bào Mường. Đây cũng là dịp để quảng bá tiềm năng du lịch của địa phương và khu vực”.
Trong khi đó, cụm trại số 9 với mô hình nhà sàn truyền thống của đồng bào Mường đã mang đến những trải nghiệm chân thực về đời sống sinh hoạt; từ bếp lửa, công cụ sản xuất đến không gian sinh hoạt đều được tái hiện tỉ mỉ. Không gian trưng bày cồng, chiêng Mường trở thành điểm nhấn, thu hút đông đảo du khách. Theo ông Nguyễn Đình Chính, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Động, dựng nhà sàn theo nguyên mẫu truyền thống để du khách có thể cảm nhận rõ nét đời sống của đồng bào. Mỗi hiện vật, mỗi không gian đều kể một câu chuyện về văn hóa và con người nơi đây.
Những làn điệu hát Xoan, hát Ghẹo, ca trù vang lên giữa không gian lễ hội đã tạo nên một bầu không khí vừa trang nghiêm, vừa rộn ràng. Các trò chơi dân gian, hoạt động giao lưu văn nghệ quần chúng thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Chị Nguyễn Hà Vy đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi ấn tượng với cách các trại tái hiện đời sống văn hóa. Không chỉ được xem, tôi còn được tham gia các hoạt động, cảm nhận rõ hơn về bản sắc của từng vùng. Đây thật sự là một trải nghiệm đáng nhớ khi về với đất Tổ”.
Bên cạnh giá trị văn hóa, hội trại còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Các khu trưng bày sản phẩm OCOP, nông sản, hàng thủ công mỹ nghệ được bố trí hợp lý, tạo điều kiện để quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ Dương Hoàng Hương: Trại văn hóa tại Đền Hùng là cầu nối quan trọng giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Các hoạt động tại đây không chỉ giới thiệu bản sắc văn hóa mà còn quảng bá tiềm năng du lịch, tạo cơ hội kết nối, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm địa phương.
Từ sự đầu tư bài bản đến cách tổ chức sáng tạo, hội trại văn hóa tại Lễ hội Đền Hùng đã góp phần làm nên một điểm nhấn đặc sắc trong mùa lễ hội và mỗi cụm trại là một mảnh ghép, cùng nhau tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc màu của vùng đất Tổ.
