Đáng chú ý, nhiều chủ đầu tư cố tình chậm tiến độ hoặc “ngâm” để chưa bàn giao hạ tầng cho Nhà nước không chỉ gây khó cho cư dân mà còn “đe dọa” đến khu vực lân cận. Khi xảy ra sự cố, người dân thường không biết do chủ đầu tư đang quản lý mà chỉ biết tìm đến chính quyền địa phương hỗ trợ. Nếu được bàn giao sớm, cơ quan nhà nước sẽ quản lý, vận hành chuyên nghiệp hơn, hạn chế tối đa sự cố.
Cản trở phát triển kinh tế
Nhiều năm nay, khách sạn T.H. nằm trong khu đô thị du lịch biển Phan Thiết (phường Phú Thủy, tỉnh Lâm Đồng) rơi vào tình cảnh “chết dở, sống dở” do nguồn điện không ổn định để duy trì kinh doanh. Với hơn 80 phòng, song mùa cao điểm, khách sạn chỉ khai thác khoảng 25%. “Doanh nghiệp tự đầu tư đường dây trung thế khoảng 300m đến tủ điện của khu đô thị và lắp trạm biến áp riêng, thế nhưng việc đấu nối điện kinh doanh cũng bế tắc do vướng rào cản quy hoạch đất ở. Để duy trì hoạt động, đơn vị “bám víu” vào năng lượng mặt trời, trang bị thêm máy phát điện… song chi phí vận hành quá lớn nên liên tục bù lỗ”, đại diện khách sạn chia sẻ.
Khu đô thị du lịch biển Phan Thiết có diện tích khoảng 60 ha với hơn 1.500 lô biệt thự, nhà liền kề, nhà cao tầng; từng được quảng bá “điểm đến” cho khoảng 10.000 người dân, du khách nghỉ dưỡng. Sau khi sở hữu “đất vàng”, nhiều doanh nghiệp, nhà hàng, khách sạn do có nhu cầu sử dụng điện công suất lớn, cần đầu tư trạm biến áp chuyên dùng để bảo đảm cấp điện ổn định, an toàn. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vừa “khởi nghiệp” tá hỏa... vì thiếu điện. Giữa không gian du lịch nằm cạnh biển Đồi Dương, tiếng máy phát nổ ầm ầm với công suất lớn đã phá vỡ không gian khu nghỉ dưỡng cao cấp.
Cách đó không xa, khu đô thị du lịch biển ở phường Tiến Thành vừa mới xảy ra cúp điện kéo dài trước đợt dịp lễ 30/4 và 1/5. Đặc thù khu này phục vụ du lịch nên sự cố mất điện khiến hàng trăm du khách phải “mất vui” trong kỳ nghỉ. Chị Nguyễn Thị Hồng, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh bày tỏ: “Thật khó chấp nhận khi một khu đô thị du lịch mà mất điện vào ban ngày, nhất là giữa thời tiết oi bức. Gia đình tôi hoàn toàn kiệt sức vì không được nghỉ ngơi suốt hai ngày. Đã thu phí quản lý thì đơn vị vận hành phải thường xuyên bảo dưỡng, kiểm tra định kỳ, chứ không phải để xảy ra sự cố vào dịp lễ”.
Không riêng điện, nhiều lĩnh vực như nước sạch, hệ thống nước thải cũng gặp “khó”. Hơn một năm trước, đường Nguyễn Thông (phường Phú Thủy) - trục chính đi ra “thủ đô resort” Hàm Tiến-Mũi Né - xuất hiện lũ cát đỏ. Thời điểm đó, nguyên nhân được cơ quan chức năng xác định: Khu đô thị mới trên đỉnh đồi chưa hoàn thiện hệ thống thoát nước; cống thoát tuyến đường chưa được đấu nối vào hệ thống thoát ra biển và nước dồn lại ở khu đất trống phía trên đồi. Một khu dân cư (xã Hàm Kiệm) đang được chủ đầu tư xây dựng bán nhà và có người dân sinh sống, nhưng chưa bàn giao hệ thống cấp nước sinh hoạt do không đủ điều kiện tiêu chuẩn kỹ thuật của ngành nước.
Sửa quy hoạch cho phù hợp
Đối với khu đô thị du lịch ở phường Tiến Thành, Đội quản lý Điện Phan Thiết (Công ty Điện lực Lâm Đồng) cho biết, hệ thống điện đang được chủ đầu tư vận hành, chưa bàn giao cho địa phương. Ngành điện chỉ đóng vai trò cung cấp điện, không tham gia bảo trì. Thời điểm xảy ra sự cố, chủ đầu tư phải thuê công ty chuyên sửa điện phối hợp ngành điện “rà soát” từng vị trí mới khoanh vùng để khắc phục. Do đó, trước khi bàn giao quản lý, ngành điện đề nghị chủ đầu tư hoàn thiện hệ thống đường dây bảo đảm đúng tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đội trưởng Đội quản lý Điện Phan Thiết Nguyễn Văn Hiệp cho biết, điểm nghẽn “trọng tâm” của khu đô thị du lịch biển Phan Thiết có mục đích sử dụng đất là “đất ở tại đô thị”. Công trình được xây dựng theo giấy phép nhà ở riêng lẻ, chưa phù hợp với hoạt động kinh doanh, dẫn đến khó khăn để đấu nối và cấp điện kinh doanh. Tháng 12/2024, Sở Xây dựng tỉnh Bình Thuận cũ có công văn trả lời ngành điện, nhà ở riêng lẻ tại các khu vực đô thị, tự chuyển đổi công năng sang nhà hàng, khách sạn là không đúng mục đích sử dụng đất, không phù hợp với giấy phép xây dựng được cấp. Do không đúng quy hoạch chi tiết sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy như quá tải hệ thống hạ tầng kỹ thuật-xã hội, không bảo đảm vệ sinh môi trường, phá vỡ quy hoạch, thiết kế đô thị.
Trước khi bàn giao cho địa phương, ngành điện đã có kiến nghị nhiều lần với chủ đầu tư khu đô thị du lịch biển Phan Thiết điều chỉnh quy hoạch. Tuy tồn tại bất cập, nhưng chủ đầu tư đã bàn giao khu đô thị này cho địa phương quản lý. Để bảo đảm cung cấp điện ổn định, Đội quản lý Điện Phan Thiết có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân phường Phú Thủy cho ý kiến hướng xử lý các khách hàng đang sử dụng đất ở nhưng hoạt động kinh doanh dịch vụ, khách sạn, nhà hàng trong khu đô thị du lịch này.
Bên cạnh đó, phường hướng dẫn ngành điện thủ tục phối hợp các cơ quan chuyên môn để xem xét cấp điện cho khách hàng bảo đảm phù hợp với quy hoạch. Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Lâm Đồng nhận định, nếu khu này được thêm quy hoạch dịch vụ, thương mại, ngành điện cần phải đầu tư thêm hạ tầng dây dẫn đủ công suất kinh doanh. Tuy nhiên, việc hạ ngầm dây trung thế đòi hỏi kinh phí lớn, ngành điện cần hỗ trợ từ địa phương.
Theo một lãnh đạo Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng, nhiều dự án khi xin giấy phép đã thiếu tầm nhìn “xa” cho nên không phù hợp với quy hoạch. Theo Điều 218 Luật Đất đai, đất ở được sử dụng kết hợp với mục đích nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, công trình sự nghiệp có mục đích kinh doanh. Do đó, với dự án cũ, việc chuyển đổi từ “đèn dầu” sang “đèn LED” để đáp ứng sự phát triển kinh tế cần sự đồng lòng của các đơn vị quản lý đất đai, môi trường, nước, điện, thoát nước... nhằm sớm điều chỉnh quy hoạch sát với thực tế; cũng như tránh “người đá bóng, người thổi còi” giúp người dân có cuộc sống ổn định.
Người mua đất dự án đã trả tiền cho hạ tầng hoàn thiện và kết nối đồng bộ khu vực lân cận. Thế nhưng, chủ đầu tư thường tìm cách tăng lợi nhuận với việc xây dựng sai thiết kế, giảm vật liệu..., khiến cho khu đô thị rơi vào tình trạng bất cập. Để ngăn chặn tình trạng chủ đầu tư “phủi tay” sau khi bán hết đất, Nhà nước cần có chế tài nghiêm khắc hơn trong khâu thẩm định, đánh giá trước khi mở bán chính thức. Song song đó, cơ quan quy hoạch cần góp ý vào dự án ngay từ khi xin phép, để định hướng phát triển tầm nhìn dài hơn và bền vững.
