Kinh tế nền tảng và khoảng trống an sinh

Hiện có khoảng 600 nghìn tài xế xe công nghệ và giao hàng đang mưu sinh trên các nền tảng số. Khảo sát của Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội trên 400 xe ôm công nghệ cho thấy mức thu phổ biến 318 nghìn đồng sau 9,2 giờ làm việc mỗi ngày, chưa trừ xăng xe, bảo dưỡng và khấu hao.

Ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ về những kiến nghị của tài xế sau nhiều năm hoạt động trên nền tảng. Ảnh | PHAN HÀ
Ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ về những kiến nghị của tài xế sau nhiều năm hoạt động trên nền tảng. Ảnh | PHAN HÀ

Khi mới xuất hiện, xe ôm công nghệ từng được xem là biểu tượng của “kinh tế chia sẻ”: có xe, có thời gian thì chạy, tự chọn giờ, tự chủ thu nhập. Nhưng 93,6% tài xế coi đây là công việc chính cho thấy mô hình này đã thay đổi đáng kể so với hình dung ban đầu về một nền tảng việc làm linh hoạt.

Trên danh nghĩa, tài xế tuy là “đối tác” độc lập của nền tảng nhưng tự gánh phần lớn chi phí và rủi ro. Theo TS Trần Nguyên Đán, Viện Chiến lược Chính sách Kinh tế Phương Nam, dù được gọi là “đối tác”, quan hệ giữa tài xế và nền tảng có những dấu hiệu đáng chú ý của một quan hệ lao động theo Điều 13 Bộ luật Lao động 2019: nền tảng ấn định giá và các khoản khấu trừ; hệ thống công nghệ phân phối cuốc xe; doanh nghiệp có quyền áp dụng chế tài, hạn chế hoặc khóa tài khoản.

Tuy nhiên, tài xế vẫn có những đặc điểm của người làm việc độc lập: tự lựa chọn thời gian chạy, sử dụng phương tiện của mình, chịu chi phí xăng xe và có thể tham gia nhiều nền tảng. Sự đan xen ấy khiến quan hệ này không hoàn toàn giống mô hình lao động truyền thống.

Ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng thực tế ấy đòi hỏi phải nhìn nhận lại địa vị của tài xế công nghệ trong quan hệ lao động. 92,9% tài xế mong muốn được xác định rõ nghề nghiệp, địa vị pháp lý; 87,9% mong muốn có cơ chế phù hợp để tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) và được chăm lo về vật chất, tinh thần.

Đằng sau những con số ấy là một mong muốn rất giản dị: được nhìn nhận đúng với công việc mình đang làm. Ông Phạm Mi Sên, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng các tài xế mong nhận được sự thấu hiểu, sự quan tâm của xã hội và được đặt “đúng vị trí của mình”. Theo ông Sên, “mọi việc đều xuất phát từ việc chúng tôi chưa có tên gọi, không được định danh, không được xem là người lao động”.

Vì vậy, điều cần thiết là một khung pháp lý phù hợp với lao động nền tảng, trong đó những quyền cơ bản phải được xác định rõ: được biết, được giải trình và được bảo vệ. Một thị trường chỉ có thể vận hành lành mạnh khi người tham gia biết rõ mình được trả bao nhiêu và vì sao. Bởi vậy, cần tăng cường giám sát cấu trúc giá, tỷ lệ chiết khấu, các khoản khấu trừ; đồng thời yêu cầu nền tảng minh bạch hơn về cách hình thành giá và phân chia doanh thu trên mỗi chuyến xe. Thuật toán có thể phức tạp, nhưng tài xế xe ôm công nghệ có quyền được nắm bắt thông tin liên quan đến công việc và thù lao của họ.

Theo số liệu từ BHXH Thành phố Hồ Chí Minh, trong khoảng 600 nghìn tài xế công nghệ trên cả nước, chỉ khoảng 700 người tham gia BHXH tự nguyện. Khoảng trống an sinh này đặt ra yêu cầu sớm hoàn thiện chính sách. Luật BHXH năm 2024 đã tạo cơ sở xem xét mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc; ngày 23/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án luật sửa đổi, bổ sung, với đề xuất từng bước mở rộng đối tượng tới người làm việc qua nền tảng số và người không có quan hệ lao động.

Nhưng không thể biến BHXH thành một khoản chi phí mới mà tài xế phải tự gánh. Cần một cơ chế chia sẻ giữa nền tảng-tài xế-Nhà nước. Nền tảng đóng góp tương xứng mức độ hưởng lợi từ lực lượng tài xế; tài xế đóng theo khả năng và thu nhập thực tế; Nhà nước hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và giai đoạn chuyển tiếp.

Việc mới đây, một bộ phận tài xế Grab kêu gọi tắt ứng dụng để phản ứng chính sách giá, phí cho thấy một khoảng trống khác: thiếu một cơ chế đối thoại tương xứng với mức độ phụ thuộc vào nền tảng.

“Tắt app” có thể là cách để bày tỏ sự không đồng tình, nhưng với người sống bằng nghề chạy xe, tắt ứng dụng đồng nghĩa với tắt nguồn thu nhập. Vì thế, cần một cơ chế đối thoại ba bên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp nền tảng và đại diện tài xế. Những vấn đề tác động trực tiếp đến sinh kế như tỷ lệ khấu trừ, chính sách thưởng, điều kiện hoạt động hay quy trình khóa tài khoản cần có nơi để trao đổi và phản hồi.

Các nghiệp đoàn xe ôm công nghệ cũng cần được củng cố thành một đại diện thực chất, để tiếng nói của người chạy xe không phải chỉ là một lần tắt app đơn lẻ, mà trở thành tiếng nói có tổ chức, có đại diện và có chỗ đứng trong những quyết định liên quan trực tiếp đến sinh kế của họ.

Có thể bạn quan tâm

Giá nhà chung cư đang giảm nhưng thanh khoản vẫn thấp. Ảnh | Thanh Chương

Giá nhà giảm, thanh khoản vẫn “đóng băng”

Sau thời gian dài tăng nóng, giá nhà đang bắt đầu điều chỉnh ở nhiều phân khúc, nhưng vẫn cao so với thu nhập của phần đông người dân. Giá đã giảm, song nhà chưa trở nên dễ mua hơn, thanh khoản thị trường vẫn mắc kẹt giữa giá bán và khả năng chi trả.

Giá nhà giảm nhưng vẫn ngoài tầm với của nhiều người. Ảnh | Trần Hải

Hạ giá thành, mở đường an cư

Giá nhà không thể “bỗng dưng” trở nên vừa túi tiền chỉ bằng những đợt điều chỉnh của thị trường. Muốn người dân có thể mua được nhà, cần một cách tiếp cận khác: giảm giá thành, tạo đúng loại sản phẩm và đưa dòng vốn đến đúng nhu cầu ở thực.

Ông Nguyễn Cảnh Hồng, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân Sao Đỏ

“Cần chuyển từ tư duy kinh doanh đơn lẻ sang tư duy kiến tạo”

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, ông Nguyễn Cảnh Hồng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Eurowindow, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nhân Sao Đỏ, trao đổi với phóng viên Nhân Dân hằng tháng về vai trò, tâm thế và trách nhiệm của doanh nhân trước mục tiêu tăng trưởng hai con số, cũng như yêu cầu tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Ca sản xuất tại Công ty cổ phần Thống Nhất Hà Nội.

Dám nghĩ lớn, làm lớn, vươn ra biển lớn

Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10 là dịp nhìn lại vai trò của những “chiến sĩ” trên mặt trận kinh tế. Trước mục tiêu tăng trưởng hai con số, doanh nhân được kỳ vọng phát huy vai trò tiên phong, tạo động lực mới cho kinh tế tư nhân và góp sức đưa nền kinh tế vươn xa.

Nhân viên Ngân hàng TMCP Tiên Phong hướng dẫn khách hàng làm thủ tục tín dụng. Ảnh | TIÊN PHONG

Ðừng để dòng vốn cản đà tăng trưởng

Cuối năm vốn đã là mùa cao điểm của nhu cầu vốn. Doanh nghiệp cần tiền để nhập nguyên liệu, hoàn tất đơn hàng và chạy nước rút cho những kế hoạch sản xuất, kinh doanh đã đặt ra từ đầu năm. Nhưng cũng vào thời điểm ấy, mặt bằng lãi suất huy động và cho vay lại đồng loạt nhích lên. Chi phí vốn tăng đang trở thành một sức ép mới đối với doanh nghiệp, đặt ra bài toán cân bằng giữa ổn định hệ thống ngân hàng và duy trì động lực tăng trưởng.

Nhiều phụ huynh vẫn gặp khó khăn khi mua sách giáo khoa. Ảnh | Phước Sáng

Khẩn trương khắc phục điểm nghẽn

Một cơn sốt lạ đang diễn ra mỗi khi năm học mới bắt đầu: phụ huynh chạy qua nhiều nhà sách, gọi người thân ở tỉnh khác, thậm chí chờ từng chuyến hàng để tìm đủ sách giáo khoa (SGK) cho con. Vì sao một mặt hàng thiết yếu lại rơi vào cảnh khan hiếm cục bộ, những khoảng trống ấy đang gây ra hệ lụy gì và đâu là lời giải để câu chuyện thiếu SGK không lặp lại mỗi mùa tựu trường.

Cảng Cát Lái (Thành phố Hồ Chí Minh).

TÁI CẤU TRÚC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN, MỞ DƯ ÐỊA TĂNG TRƯỞNG

Không gian phát triển của Việt Nam đang đứng trước một cuộc sắp xếp lại lớn: từ những địa phương phát triển tương đối riêng rẽ sang một cấu trúc đa cực, nơi các cực tăng trưởng, vùng động lực và hành lang kinh tế trở thành những đầu tàu mới. Sự chuyển dịch ấy đòi hỏi một cách tổ chức không gian khác. Và Nghị quyết 27-NQ/TW của Bộ Chính trị vừa ban hành đã đặt ra hướng đi: phát huy lợi thế, chức năng và khả năng liên kết của từng không gian, tập trung nguồn lực vào những nơi có sức dẫn dắt, qua đó mở thêm dư địa tăng trưởng cho cả nền kinh tế.

Người dân phải cân nhắc kỹ khi đi chợ sao cho hợp túi tiền. Ảnh | Khiếu Minh

Giá xăng giảm sâu, vì sao giá hàng hóa vẫn “neo” cao?

Giá xăng dầu đã giảm nhiều với thời điểm lập đỉnh, nhưng các mặt hàng thiết yếu từ mớ rau, cân thịt đến suất dịch vụ vận tải vẫn gần như “bất động”. Đằng sau nghịch lý “xăng giảm, giá không giảm” là những điểm nghẽn trong cơ chế truyền dẫn giá của nền kinh tế và đặt ra những yêu cầu về cơ chế quản lý.

Mô hình mới hướng tới mục tiêu mỗi người lao động tạo ra nhiều giá trị hơn. Ảnh | Thành Đạt

Bước chuyển chiến lược mang tính thời đại

Sau bốn thập kỷ thực hiện công cuộc Đổi mới, mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Trong bối cảnh những động lực cũ dần tới hạn, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã mở ra một bước chuyển chiến lược: Xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo để đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Nhiều người thường mua vàng để tích trữ.

Giải pháp Để vốn xã hội chịu rời nơi trú ẩn

Trong bài phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đổi mới căn bản tư duy phát triển, chuyển từ phân bổ nguồn lực sang kiến tạo, dẫn dắt kích hoạt nguồn lực xã hội, trong đó khơi thông vốn của nhân dân là đột phá chiến lược.

Tác giả Lê Minh Hoan.

Nhổ neo trong tư duy phát triển

Có một con thuyền nhỏ neo bên bến. Nước lớn, nước ròng, con thuyền vẫn ở đó. Không phải vì nó không thể đi xa, mà vì sợi dây neo buộc nó lại, đủ dài để lênh đênh một quãng, nhưng không bao giờ chạm tới chân trời.

Sản xuất, lắp ráp ô-tô tại Công ty cổ phần Tập đoàn ô tô Trường Hải tại Khu kinh tế mở Chu Lai (Đà Nẵng).

Hoàn thiện thể chế để “cỗ xe kinh tế” tăng tốc

Trong nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng “hai con số”, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) từ tổng hợp ý kiến doanh nghiệp và thực tiễn thị trường, đã gửi Bộ Tư pháp kiến nghị 7 nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế theo hướng thực chất.

Kỹ sư nông nghiệp Phạm Ngọc Hồ chia sẻ về quy trình sản xuất phân bón hữu cơ.

“Chìa khóa vàng” phát triển nông nghiệp bền vững

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và các quy định khắt khe về phát thải toàn cầu, việc chuyển dịch từ phương thức canh tác, sản xuất, chăn nuôi truyền thống sang mô hình “kinh tế tuần hoàn” là đòi hỏi cấp thiết.

Mặt bằng lãi suất tăng là phép thử đối với thị trường bất động sản. Ảnh | KHIẾU MINH

Lãi suất tăng và “bài toán khó” của người vay mua nhà

Sau nhiều năm lãi suất thấp, thị trường tín dụng đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh mới. Tại các đô thị lớn, lãi suất vay mua nhà đã tăng mạnh trong những tháng đầu năm 2026, khiến nhiều người mua nhà đối mặt với áp lực trả nợ ngày càng lớn.

Trong năm 2025, lần đầu tiên Viettel thử nghiệm thành công và đưa vào sản xuất hàng loạt nhiều loại vũ khí chiến lược công nghệ cao. Ảnh | THÀNH ĐẠT

Minh định vị thế, vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước

Kinh tế nhà nước (KTNN) phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Công nhân trong ca sản xuất tại Công ty TNHH Rhythm. Ảnh trong bài | THÀNH ĐẠT

Hiện thực hóa cơ hội, đón chu kỳ tăng trưởng mới

Cộng đồng kinh doanh đang dịch chuyển trạng thái, sẵn sàng đón nhận, hiện thực hóa các cơ hội của không gian phát triển mới. Đây là lúc doanh nghiệp tiếp tục cần thêm sự hậu thuẫn của môi trường kinh doanh công khai, minh bạch và an toàn.

Nhiều khu nhà ở xã hội có không gian sống và vui chơi cho người già và trẻ nhỏ.

Giá nhà và bài toán không chỉ của người mua

Khi Thủ tướng yêu cầu phải có câu trả lời vì sao giá nhà chung cư liên tục tăng và “cao mãi”, thị trường nghe đó như một câu chuyện nóng. Với kinh tế, đây là một câu hỏi tỉnh táo hơn: mô hình đô thị hiện nay đang phân bổ cơ hội và rủi ro như thế nào, và những ai đang bị cuốn theo các đường đi của giá nhà.

Cán bộ Công ty cổ phần Đầu tư Phát triển Nhà Constrexim kiểm tra tiến độ công trình. Ảnh trong bài | THÀNH ĐẠT

Bài toán năng suất và đầu tư của doanh nghiệp

Sự sôi động trong hoạt động sản xuất, kinh doanh quý IV/2025 đang đặt doanh nghiệp vào các yêu cầu phải thay đổi cách nghĩ, cách làm. Nhưng đó cũng có thể là điểm khởi đầu cho các hoạt động đầu tư, kinh doanh mới.

Ông Jensen Huang (đứng giữa), Chủ tịch kiêm CEO NVIDIA, mong muốn đưa Việt Nam trở thành “ngôi nhà thứ hai” của Tập đoàn. Ảnh | NIC

Dòng FDI vào chu kỳ tăng trưởng mới

Trước những biến động lớn của dòng đầu tư toàn cầu những năm gần đây, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn tiếp tục đổ vào Việt Nam một cách mạnh mẽ. Quan trọng hơn, xu hướng dịch chuyển của FDI ngày càng rõ nét với sự dẫn dắt của nhiều dự án lớn trong các ngành công nghệ chiến lược.