Hầu hết người tìm đến phương pháp này không mắc bệnh đái tháo đường, cũng chưa chắc thuộc nhóm béo phì cần điều trị bằng thuốc. Tâm lý muốn xuống cân cấp tốc đã tạo ra một thị trường sinh lợi mà lời quảng cáo đi nhanh hơn những cảnh báo y khoa.
Tràn lan từ mạng xã hội tới phòng thẩm mỹ
Chỉ cần gõ cụm từ “bút tiêm giảm cân” trên mạng xã hội, người dùng có thể bắt gặp hàng loạt tài khoản chào bán những sản phẩm mang tên Mounjaro, Ozempic hoặc các loại thuốc có hoạt chất tương tự vốn thường được sử dụng cho các bệnh nhân mắc đái tháo đường. Người bán thường nhấn mạnh khả năng giảm cảm giác đói, hạn chế thèm ăn, giúp cân nặng giảm nhanh mà không cần ăn kiêng khắt khe hay vận động nhiều. Quy trình mua bán diễn ra rất đơn giản. Khách hàng chỉ cần gửi chiều cao, cân nặng và số cân muốn giảm để được tư vấn “liệu trình phù hợp". Có nơi hướng dẫn người mua tự tiêm tại nhà qua tin nhắn, video, đồng thời cam kết hỗ trợ tăng liều nếu cân nặng giảm chậm.
Những loại thuốc vốn cần được kê đơn, bảo quản nghiêm ngặt và sử dụng dưới sự theo dõi của bác sĩ giờ đây được trao tay như một mặt hàng làm đẹp thông thường. Không chỉ dừng lại trên mạng, bút tiêm giảm cân còn xuất hiện tại một số spa, phòng thẩm mỹ dưới những tên gọi như “liệu pháp kiểm soát cơn đói”, “phác đồ dáng thon” hay “tiêm hỗ trợ giảm mỡ”. Khách hàng được cân, đo vòng eo, hỏi mục tiêu giảm cân rồi tư vấn sử dụng theo tuần mà không cần thăm khám từ các bác sĩ chuyên khoa.
Trên các hội nhóm, người bán liên tục đăng hình ảnh cân nặng giảm xuống, vòng bụng nhỏ lại hoặc phản hồi tích cực của khách hàng. Còn các nguy cơ chỉ được nói lướt qua. Thậm chí, trong quá trình sử dụng, các triệu chứng như buồn nôn, mệt mỏi, chán ăn... cũng được người bán cho là biểu hiện bình thường của việc thuốc “đang phát huy tác dụng”.
Đừng biến thuốc điều trị thành lối tắt giảm cân
Mới đây, một nữ bệnh nhân 23 tuổi tại Hà Nội phải cấp cứu tại Bệnh viện Nội tiết TW sau khoảng hai tuần tự sử dụng bút tiêm mua trên mạng. Đáng chú ý, cô gái không quá béo nhưng có nhu cầu giảm cân. Sau cấp cứu, cô được chẩn đoán viêm tụy cấp nặng, diễn biến suy đa cơ quan và phải lọc máu.
Theo bác sĩ Võ Trần Nguyên Duy, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, về bản chất, những sản phẩm như Ozempic, Mounjaro không phải “thuốc tiêu mỡ” như cách nhiều người bán quảng cáo. Đây là các thuốc tác động lên hệ nội tiết và chuyển hóa, được phát triển trước hết để hỗ trợ kiểm soát đường huyết ở người mắc bệnh đái tháo đường type 2. Trước khi chỉ định, bác sĩ phải đánh giá chỉ số khối cơ thể, tỷ lệ mỡ, bệnh nền, chức năng gan, thận, tuyến tụy, tình trạng đường huyết và các loại thuốc người bệnh đang dùng.
Nguy hiểm hơn là các biến chứng như viêm tụy cấp, bệnh túi mật, suy thận cấp hoặc hạ đường huyết, nhất là khi thuốc được sử dụng sai liều, tăng liều quá nhanh hoặc phối hợp với thuốc khác mà không được kiểm soát. Một số trường hợp, khi cảm giác đói ăn quay lại, nhiều người tiếp tục tìm mua, kéo dài liệu trình hoặc tự nâng liều. Từ một giải pháp tạm thời, thuốc có thể trở thành sự lệ thuộc cả về tâm lý lẫn chi phí, dẫn đến tiền mất tật mang.
Một vấn đề khác cần được nhìn nhận rõ là ranh giới giữa cơ sở thẩm mỹ và cơ sở khám, chữa bệnh. Tiêm một loại thuốc tác động lên nội tiết và chuyển hóa không phải thủ thuật làm đẹp đơn thuần. Cơ sở thẩm mỹ không thể thay thế bệnh viện trong chẩn đoán béo phì, sàng lọc chống chỉ định, kê đơn và theo dõi biến chứng. Việc người không mắc đái tháo đường sử dụng thuốc không đồng nghĩa sai chuyên môn, bởi một số thuốc trong nhóm này có chỉ định điều trị béo phì. Sai lệch đáng lo ở chỗ, khi một loại thuốc kê đơn được đưa vào “liệu trình” làm đẹp, nguy cơ không chỉ nằm ở chất lượng sản phẩm mà còn ở việc không phát hiện kịp các dấu hiệu bất thường.
"Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm buồn nôn, nôn, đầy bụng, tiêu chảy, táo bón và chán ăn. Nếu lượng thức ăn giảm quá mức, người dùng có thể mất nước, rối loạn điện giải, suy nhược và mất khối cơ. Khi đó, con số trên bàn cân có thể giảm nhưng sức khỏe tổng thể cũng suy giảm theo", bác sĩ Võ Trần Nguyên Duy nhấn mạnh.
