Khi Jazz bước vào không gian Hà Nội
Chiều đầu thu Hà Nội, chỉ cần nghe một tiếng saxophone vang lên sau khung cửa, một vài nốt piano rơi xuống chậm rãi hay tiếng kèn vọng ra từ góc phố, cũng đủ khiến người ta bất giác đi chậm lại để cảm nhận nhịp thời gian. Jazz, với những khoảng lặng và khả năng đối thoại ngẫu hứng, dường như luôn tìm được sự đồng điệu đặc biệt với một thành phố chứa đựng nhiều lớp thời gian như Hà Nội.
Một mái ngói cũ dưới bóng cây, một biệt thự Pháp cổ với những ô cửa chớp đặc trưng, một gánh hàng rong đi ngang qua dòng xe máy, những người trẻ ngồi trong quán cà-phê mới mở trên con phố đã tồn tại hàng trăm năm… Đó là vẻ đẹp không hoàn toàn trật tự nhưng chính sự đan xen ấy lại tạo nên sức hấp dẫn riêng của thành phố.
Jazz cũng như thế. Jazz sinh ra từ khả năng đối thoại, khi một nhạc công đưa ra ý tưởng, nhạc công khác đáp lại. Một giai điệu được viết sẵn nhưng khi bước lên sân khấu có thể rẽ sang hướng khác, những bất ngờ trong trình diễn có thể trở thành điểm khởi đầu cho một cuộc ngẫu hứng mới…
Và một đô thị sáng tạo cũng cần khả năng đối thoại tương tự: không chỉ gìn giữ những giá trị đã có mà còn mở ra không gian để những điều mới mẻ xuất hiện, có cơ hội thử nghiệm, trò chuyện, khiến di sản được nhìn theo cách khác.
Liên hoan nhạc Jazz quốc tế Hà Nội - Hanoi Jazztival 2026 xuất hiện với tinh thần ấy. Với chủ đề “Jazz Hà Nội - Giai điệu không biên giới”, sự kiện được định hướng trở thành hoạt động thường niên của Thủ đô, gắn với chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và cam kết của Hà Nội trong mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Một đô thị sáng tạo cần những lễ hội như thế, để tạo ra ký ức, âm thanh, những cuộc gặp gỡ và cảm giác mang theo khi mỗi người rời đi.
Jazz có một khả năng đặc biệt là thay đổi theo không gian, thời tiết. Một bản nhạc trong căn phòng nhỏ lúc nửa đêm sẽ khác với chính bản nhạc ấy khi vang lên giữa một buổi chiều có gió heo may. Hà Nội, với những mùa và sắc thái thời tiết riêng, vì thế có nhiều chất liệu để Jazz đối thoại.
Từ một lễ hội đến ký ức đô thị
Điểm thú vị nhất của Hanoi Jazztival có lẽ nằm ở cách liên hoan không tự giới hạn trong một sân khấu. Trong ba ngày từ 17 đến 19/9, các hoạt động được trải ra ở nhiều không gian: Vườn âm nhạc Nhà hát Lớn Hà Nội, Nhà Bát Giác bên hồ Hoàn Kiếm, 22 Hàng Buồm, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long, khách sạn Thăng Long Opera và những câu lạc bộ Jazz như Bình Minh Jazz, Long Waits. Ở đó, có cả biểu diễn, triển lãm, tọa đàm, workshop, giao lưu nghệ sĩ và âm nhạc đường phố. Đó là một lễ hội để thành phố có thêm ký ức.
Hanoi Jazztival đặt mục tiêu đưa Hà Nội trở thành một trung tâm Jazz của Việt Nam, nơi nghệ sĩ, học giả và các cơ sở đào tạo gặp gỡ, đồng thời mở rộng không gian sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa và quảng bá hình ảnh một Thủ đô hội nhập nhưng vẫn giữ bản sắc.
Nhìn ra thế giới, đã có nhiều thành phố xây dựng được thương hiệu, hình ảnh gắn với những sự kiện văn hóa đặc trưng. Cannes được nhắc đến cùng điện ảnh, Rio de Janeiro với lễ hội hóa trang, Lyon với lễ hội ánh sáng... Người ta có thể đến một thành phố vì một sự kiện, nhưng lại nhớ về cả thành phố bởi con đường đi bộ từ khách sạn đến nơi biểu diễn, quán ăn ghé qua sau buổi diễn, một cơn mưa bất chợt hay một bản nhạc tình cờ vang lên đúng lúc đèn đường vừa sáng...
Đó cũng là một phần giá trị của công nghiệp văn hóa. Không phải lúc nào giá trị cũng nằm ở một sản phẩm hữu hình. Đôi khi, nó được tạo nên từ trải nghiệm, cảm xúc và những ký ức mà một sự kiện để lại trong lòng công chúng.
Với Hà Nội, một liên hoan Jazz quốc tế nếu được duy trì cũng có thể trở thành một phần của đời sống văn hóa thành phố. Không chỉ là những chương trình diễn ra vào tháng 9, Jazz có thể được tiếp nối qua những đêm diễn nhỏ, các nghệ sĩ trẻ, những cuộc chơi ngẫu hứng, sân khấu ngoài trời và một cộng đồng người nghe ngày càng rộng.
Đó cũng là lúc Jazz trở thành một trong những ký ức của đô thị, và thành phố tìm được thêm một âm thanh để kể câu chuyện của chính mình.
