Cấp xã trở thành trung tâm giải quyết vấn đề
Một buổi sáng giữa tháng 6, tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Chiềng Mung, tỉnh Sơn La, người dân đến làm các thủ tục về đất đai, hộ tịch, chứng thực khá đông. Không khí làm việc diễn ra khẩn trương nhưng nền nếp. Chỉ cách đây hơn một năm, nhiều hồ sơ như vậy còn phải vượt hàng chục cây số lên huyện để giải quyết. Nay, phần lớn công việc đã được xử lý ngay tại xã.
Theo đồng chí Trần Xuân Hiệp, Chủ tịch UBND xã Chiềng Mung, sau khi vận hành mô hình mới, xã được phân cấp, phân quyền nhiều hơn, đồng thời có thêm quyền chủ động trong giải quyết công việc cho người dân và doanh nghiệp. Gần một năm qua, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt 99,4%, trong đó hồ sơ trực tuyến chiếm hơn 81%.
Đằng sau những con số ấy là sự thay đổi trong cách vận hành của bộ máy cơ sở khi trực tiếp xử lý, trực tiếp chịu trách nhiệm và cũng trực tiếp chịu sự giám sát của người dân. Điều đó càng có ý nghĩa tại Sơn La - địa phương có diện tích tự nhiên hơn 14 nghìn km², địa hình chủ yếu là đồi núi, dân cư phân tán với 12 dân tộc cùng sinh sống.
Sau khi kết thúc hoạt động cấp huyện, Sơn La đã thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho cơ sở. Hơn 1.000 nhiệm vụ được giao trực tiếp cho cấp xã, phường. Cùng với đó là việc đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, từng bước hình thành năng lực tự giải quyết công việc ngay từ cơ sở. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở những thủ tục hành chính được rút ngắn.
Tại xã Huổi Một, sau khi sáp nhập với xã Nậm Mằn, quy mô địa bàn tăng lên đáng kể với 27 bản, hơn 12.300 nhân khẩu. Khối lượng công việc lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn nhưng chính quyền cơ sở không lựa chọn cách chờ đợi sự hỗ trợ từ cấp trên. Đồng chí Lương Văn Vịnh, Chủ tịch UBND xã Huổi Một cho biết: Xã tập trung đưa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đi vào chiều sâu, gắn với giữ gìn an ninh-trật tự và xây dựng nông thôn mới. Từ nguồn xã hội hóa hơn 230 triệu đồng, xã đã lắp đặt hơn 200 bóng đèn năng lượng mặt trời, giúp người dân đi lại thuận lợi, góp phần giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở.
Tại bản Kéo, xã Huổi Một, ông Lò Văn Vinh, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản cho biết: Bản thường xuyên duy trì hiệu quả các tổ an ninh-trật tự, tổ phòng cháy, chữa cháy và hệ thống camera giám sát. Các quy định pháp luật được lồng ghép vào hương ước, quy ước để người dân dễ hiểu, dễ thực hiện. Mô hình tổ liên gia tự quản được triển khai gắn với mục tiêu xây dựng bản không có ma túy. Các tổ chức đoàn thể, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh-trật tự cơ sở thường xuyên bám địa bàn, tuyên truyền pháp luật đến từng hộ dân.
Không còn cấp trung gian để chuyển việc lên trên, chính quyền cơ sở phải chủ động xử lý, chủ động phối hợp và chủ động chịu trách nhiệm. Đó cũng là lý do nhiều địa phương đã bắt đầu hình thành những cách làm mới phù hợp điều kiện thực tế của mình. Sự chuyển động ấy cho thấy mô hình mới đang tạo ra thay đổi về cách thức vận hành công việc ở cơ sở. Từ một cấp chủ yếu thực hiện nhiệm vụ được giao, chính quyền xã đang dần trở thành trung tâm giải quyết các vấn đề của người dân.
Mấu chốt của chính quyền phục vụ
Nếu Sơn La phản ánh nỗ lực rút ngắn khoảng cách phục vụ ở địa bàn miền núi thì tại Vĩnh Long, thách thức lại đến từ việc nhanh chóng thích ứng với không gian quản trị rộng lớn hơn sau khi hợp nhất ba tỉnh (Bến Tre, Trà Vĩnh, Vĩnh Long cũ). Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bình Đại, câu chuyện được nhắc đến nhiều nhất không phải là cơ sở vật chất hay trang thiết bị mà là con người. Trung tâm có tám cán bộ nhưng tới sáu người được đào tạo chuyên ngành luật; chỉ một cán bộ chuyên ngành quản lý đất đai và một cán bộ công nghệ thông tin. Cơ cấu ấy đặt ra áp lực không nhỏ khi trung tâm phải tiếp nhận và giải quyết khối lượng lớn thủ tục hành chính thuộc nhiều lĩnh vực. Đồng chí Quách Thuận, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bình Đại cho biết, thời gian đầu vận hành, cán bộ chịu nhiều áp lực trong tiếp nhận và xử lý hồ sơ. Tất cả đều phải tham gia tập huấn, cập nhật kiến thức để đáp ứng nhiệm vụ mới. Có những thời điểm, cán bộ phải làm việc đến tối mới hoàn thành nhiệm vụ…
Chia sẻ về quá trình vận hành bộ máy sau sáp nhập, đồng chí Trần Tú Anh, Bí thư Đảng ủy xã Bình Đại cho biết, địa phương từng đối mặt không ít khó khăn trong sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế và ổn định tâm tư đội ngũ cán bộ. Tuy nhiên, với tinh thần “vừa làm, vừa học, vừa rút kinh nghiệm”, Đảng ủy xã đã tập trung làm tốt công tác chính trị tư tưởng, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.
Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Vĩnh Long là đổi mới công tác cán bộ theo hướng lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ làm thước đo. Việc đánh giá không chỉ dựa vào quá trình công tác mà được lượng hóa bằng kết quả xử lý công việc, chất lượng tham mưu và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Theo Giám đốc Sở Nội vụ Vĩnh Long Nguyễn Thị Ngọc Giàu: Cải cách hành chính được xác định là khâu đột phá trong quá trình xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp. Mô hình mới đã dần đi vào hoạt động ổn định, tuy nhiên quá trình thực hiện cũng bộc lộ không ít khó khăn như tình trạng thừa, thiếu cán bộ cục bộ ở một số nơi. Cùng với đó, phạm vi quản lý rộng hơn, khối lượng công việc tăng lên, điều kiện sinh hoạt và công tác của cán bộ thay đổi sau sắp xếp từ ba tỉnh cũng là những vấn đề đang cần tiếp tục giải quyết.
Dù không phải hợp nhất tỉnh nhưng Sơn La sau sắp xếp đã tinh gọn bộ máy hành chính cấp tỉnh giảm từ 19 xuống còn 14 cơ quan chuyên môn; giảm từ 200 đơn vị hành chính xuống 75 xã, phường. Cùng với việc tổ chức lại bộ máy, địa phương cũng thực hiện nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Đến nay, 100% bí thư đảng ủy xã, phường và gần 95% chủ tịch UBND xã, phường không phải người địa phương. Theo lãnh đạo tỉnh Sơn La, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với chuyển đổi số, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở và hoàn thiện các điều kiện bảo đảm cho mô hình mới vận hành hiệu quả.
Đồng chí Lò Minh Hùng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La, cho biết: Việc bố trí cán bộ không phải người địa phương đã giúp khắc phục tình trạng cục bộ, tạo môi trường để cán bộ phát huy năng lực, nâng cao tính khách quan trong lãnh đạo, điều hành. Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện mô hình tổ chức bộ máy sau sắp xếp; tăng cường kiểm tra, giám sát. Cùng với đó là mở rộng phân cấp, phân quyền đối với những lĩnh vực đủ điều kiện; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số, cơ sở vật chất cho các xã, phường.
Để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả, đồng chí Trần Văn Lâu, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Long cho biết, địa phương đang đổi mới tư duy, nâng cao tinh thần chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao chất lượng thực thi công vụ. Việc chấn chỉnh lề lối, tác phong làm việc phải gắn với cải cách hành chính và chuyển đổi số, lấy hiệu quả phục vụ và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo.
Giá trị cuối cùng của mô hình mới không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối hay sắp xếp bao nhiêu đơn vị hành chính. Bởi điều người dân cảm nhận rõ nhất chính là việc những thủ tục từng phải đi xa, nay được giải quyết ngay tại xã; những vấn đề của cộng đồng được xử lý nhanh hơn; những kiến nghị được lắng nghe kịp thời hơn. Có lẽ, đó cũng là thước đo trực quan nhất cho hiệu quả bước đầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở những địa bàn đặc thù sau một năm vận hành.
