Vào đầu tháng 6, Ủy ban nhân dân thành phố sẽ tổ chức tổng kết 50 năm nền văn học, nghệ thuật thành phố Hồ Chí Minh sau ngày đất nước thống nhất (30/4/1975- 30/4/2025) và chuỗi sự kiện “Những ngày Văn học, nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh” với nhiều hoạt động văn hóa sôi nổi. Các sự kiện được diễn ra không chỉ đánh dấu cột mốc lịch sử mà còn khẳng định vai trò nền văn học, nghệ thuật thành phố góp phần tích cực trong công cuộc đấu tranh giải phóng đất nước thông qua các tác phẩm văn học, nghệ thuật tiêu biểu.
Theo Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Nguyễn Mạnh Cường, 50 năm qua, các hoạt động văn học, nghệ thuật luôn giữ gìn, phát huy truyền thống, tiên phong đi đầu trong quá trình hội nhập, sáng tạo, hình thành nét đặc trưng của thành phố và tạo ra những thành tựu nhất định. Thành phố luôn quan tâm đến công tác xây dựng lực lượng, chú trọng đầu tư cho văn học, nghệ thuật. Các hoạt động văn học, nghệ thuật mang nét đặc trưng riêng cùng với sự phong phú, đa dạng trong hoạt động của Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật và phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng
Là một trong những hội chuyên ngành có nhiều hoạt động nổi bật, Hội Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh luôn tạo ra dấu ấn trong từng giai đoạn phát triển. Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà điêu khắc Nguyễn Xuân Tiên, Chủ tịch Hội cho biết, hội chính thức ra đời năm 1981. Năm 1986, Đảng và Nhà nước chủ trương ban hành chính sách mở cửa, tạo điều kiện cho các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, văn học, nghệ thuật bắt đầu có sự chuyển mình và phát triển theo xu thế mở cửa, hội nhập. Điểm đáng nhớ của mỹ thuật giai đoạn này là triển lãm mỹ thuật đã bắt đầu có sức sống mới với nhiều triển lãm cá nhân; nhiều cuộc triển lãm giao lưu giữa Việt Nam và quốc tế; nhiều họa sĩ trẻ Việt Nam đoạt giải thưởng quốc tế và nhiều nhà sưu tập tranh quốc tế vào Việt Nam để khởi động thị trường tranh, tạo cho đời sống của nghệ sĩ có nhiều đổi mới. Từ năm 1975 đến năm 2025, Hội Mỹ thuật đã thể hiện rõ khả năng sáng tạo, chất lượng hoạt động nghệ thuật một cách chuyên nghiệp, góp phần tích cực vào phát triển văn học, nghệ thuật thành phố nói riêng và Việt Nam nói chung.
Có thể thấy, 50 năm qua, các văn nghệ sĩ đã có những đóng góp quan trọng trong việc phản ánh quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như công cuộc xây dựng và phát triển thành phố. Qua các tác phẩm văn học, âm nhạc, điện ảnh, hội họa và sân khấu, nghệ sĩ không chỉ tái hiện những dấu mốc lịch sử quan trọng mà còn khơi dậy tinh thần yêu nước, khát vọng hòa bình trong nhân dân. Văn học, nghệ thuật không chỉ là tấm gương phản chiếu lịch sử mà còn là động lực thúc đẩy sự phát triển của thành phố. Những đóng góp của văn nghệ sĩ không chỉ dừng lại ở việc lưu giữ ký ức dân tộc mà còn truyền cảm hứng, định hướng giá trị nhân văn cho các thế hệ mai sau.
Tuy nhiên, dù đạt nhiều thành tựu nhưng văn học, nghệ thuật thành phố vẫn còn không ít hạn chế. Theo đánh giá của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, các tác phẩm ngày càng nhiều song còn ít tác phẩm văn học, nghệ thuật lớn, tầm cỡ và giá trị. Việc sáng tác còn theo lối mòn, chưa có sự đổi mới mạnh mẽ; những tác phẩm mới chưa phản ánh được hiện thực xã hội một cách tiêu biểu và chưa chạm đến cảm xúc chung của cộng đồng; số tác phẩm có giá trị của thành phố được giới thiệu ra nước ngoài không nhiều. Việc vận hành hoạt động văn học, nghệ thuật của các cơ quan công lập còn theo lối cũ, chưa chú trọng công tác truyền thông. Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Nguyễn Mạnh Cường còn cho biết, một số văn nghệ sĩ có biểu hiện xa lánh những vấn đề chính trị, chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước, chạy theo các đề tài nhỏ nhặt, tầm thường, không mang giá trị giáo dục, nhấn mạnh một chiều chức năng giải trí. Một số sản phẩm kém chất lượng, dung tục, phản cảm được phát hành, truyền bá trên mạng xã hội gây tác hại, ảnh hưởng xấu tới công chúng, nhất là thế hệ trẻ; tác động tiêu cực đến tư tưởng, thẩm mỹ của công chúng…
Trong giai đoạn đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thành phố cần phải bứt phá trên mọi lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực văn hóa. Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Nguyễn Thị Thanh Thúy cho biết, thành phố có vai trò, trách nhiệm lớn trong việc góp phần phát triển văn học, nghệ thuật nước nhà. Với định hướng phát triển thành phố trở thành đô thị toàn cầu, việc phát triển văn học, nghệ thuật trên nền tảng công nghệ kỹ thuật số là một trong những xu hướng hàng đầu. Đề án “Phát triển Công nghiệp văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030” cần gắn mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa với định hướng xây dựng đô thị sáng tạo. Việc gia nhập mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trên lĩnh vực điện ảnh được xem là một bước đi quan trọng để nâng tầm thành phố trở thành một đô thị toàn cầu, tham gia vào mạng lưới siêu đô thị và góp phần phát triển kinh tế sáng tạo, bền vững của đất nước, khu vực và thế giới.
Cột mốc 50 năm văn học, nghệ thuật vừa là dấu son tinh thần yêu nước của thế hệ văn nghệ sĩ đi trước vừa là thông điệp gửi đến những người đang nắm giữ tương lai văn học, nghệ thuật hôm nay. Đây là sứ mệnh của người nghệ sĩ - chiến sĩ. Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và sự giao thoa văn hóa toàn cầu, văn nghệ sĩ cần tiếp tục đổi mới tư duy sáng tạo, sống, cống hiến hết mình để bắt nhịp với xu hướng thời đại; qua đó tiếp tục phát huy vai trò của mình trong sự nghiệp phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh - Thành phố Anh hùng
