Không chỉ nâng cao giá trị nông sản, những mô hình này còn khơi dậy khát vọng lập nghiệp, thúc đẩy liên kết sản xuất và tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.
“Mở lối” trên vùng đất bãi
Những ngày đầu tháng 7, có mặt trên vùng bãi ven sông Lam, đoạn qua xã Hưng Nguyên Nam, chúng tôi ngạc nhiên trước khung cảnh nhộn nhịp của một vùng sản xuất rau màu. Những luống dưa chuột xanh mướt trải dài cùng hệ thống tưới tự động vận hành đều đặn, nông dân khẩn trương thu hoạch để kịp đưa đến các đầu mối tiêu thụ. Khó ai có thể hình dung, chỉ vài năm trước, nơi đây vẫn là vùng đất cát bạc màu, cỏ lau mọc um tùm, nhiều diện tích bị bỏ hoang vì sản xuất kém hiệu quả.
Sự “hồi sinh” của vùng đất ấy bắt đầu từ quyết định táo bạo của anh Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Thành Vinh. Nhận thấy tiềm năng của vùng bãi ven sông Lam, năm 2020 anh Thành mạnh dạn thuê đất, đầu tư cải tạo, xây dựng hệ thống tưới tự động và phát triển vùng chuyên canh rau màu theo hướng ứng dụng khoa học, công nghệ.
Nhớ lại quãng thời gian ấy, anh Thành chia sẻ: “Bãi đất này trước đây rất cằn cỗi. Sau nhiều năm nỗ lực cải tạo đất, cây trồng mới phát triển ổn định. Đến nay, hơn 7 ha đất bãi từng bị bỏ hoang đã trở thành vùng chuyên canh dưa chuột, bí xanh và nhiều loại rau màu khác, mang lại doanh thu từ 1,5-2 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 20 lao động địa phương”.
Năm 2023, anh Thành thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Vinh, liên kết với nông dân thông qua việc hỗ trợ giống, chuyển giao kỹ thuật, đầu tư hệ thống tưới tự động và bao tiêu sản phẩm. “Hợp tác xã đã liên kết với 43 hộ dân tại xã Hưng Nguyên Nam và các địa phương lân cận, mở rộng vùng nguyên liệu lên hơn 200 ha”, anh Thành cho biết thêm.
Anh Nguyễn Đình Toàn, một trong những hộ dân tham gia mô hình liên kết cho biết, trước đây với 3 ha đất, gia đình sản xuất chủ yếu theo phương thức truyền thống, năng suất và thu nhập không cao. Hai năm trở lại đây, được hợp tác xã hỗ trợ hệ thống tưới tự động, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, hiệu quả kinh tế tăng lên rõ rệt. Riêng vụ xuân năm nay, gia đình anh thu hoạch khoảng 80 tấn dưa chuột, vụ hè đạt gần 70 tấn bí xanh, năng suất cao gấp đôi so với trước.
Cũng như anh Thành, năm 2021, sau khi tốt nghiệp Đại học Xây dựng Hà Nội và có công việc ổn định, nhưng anh Nguyễn Văn Đạt (34 tuổi) vẫn quyết định trở về quê hương để theo đuổi con đường khởi nghiệp bằng nông nghiệp.
Sau hơn một năm tìm hiểu, khảo sát nhiều mô hình sản xuất trong và ngoài tỉnh, anh mạnh dạn đầu tư hơn 1 tỷ đồng để thuê 1 ha đất bãi để xây dựng trang trại. Trên diện tích này, anh dành gần một nửa diện tích để đầu tư hệ thống nhà màng cùng các hạng mục tưới tự động, từng bước hình thành mô hình sản xuất nông sản sạch theo hướng hiện đại.
Sau gần 5 năm, mô hình của hợp tác xã dịch vụ nông sản hữu cơ công nghệ cao Vfresh Garden của anh Đạt đã trở thành một trong những điểm nhấn của nông nghiệp xã Hưng Nguyên Nam. Hợp tác xã sản xuất các loại rau, quả cao cấp theo hướng công nghệ cao, cho thu nhập bình quân 350-400 triệu đồng/ha/năm.
Không dừng lại ở sản xuất, anh Đạt đang hướng tới xây dựng trang trại trở thành không gian trải nghiệm nông nghiệp xanh, nơi người dân và du khách có thể trực tiếp tham quan, thu hoạch nông sản, góp phần gia tăng giá trị cho sản phẩm nông nghiệp địa phương. “Mới đây, hợp tác xã đã hoàn tất thủ tục thuê 13 ha đất bãi của gần 200 hộ dân ở xóm 2 và xóm 4.
Đây là khu vực nhiều năm thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt, người dân chủ yếu trồng ngô, vừng nhưng hiệu quả thấp, một vụ sản xuất, một vụ bỏ hoang”, anh Đạt thông tin thêm.
Phát huy lợi thế vùng bãi
Xã Hưng Nguyên Nam hiện có hơn 300 ha đất màu bãi ven sông Lam, được phù sa bồi đắp hằng năm, thuận lợi phát triển rau màu, cây thực phẩm và nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, nhiều năm qua, tiềm năng này chưa được khai thác hiệu quả. Phần lớn diện tích chỉ sản xuất vụ đông xuân, nhiều vùng bỏ trống trong vụ hè thu; hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện sản xuất chưa đồng bộ, đất đai còn manh mún, gây khó khăn cho cơ giới hóa và thu hút đầu tư.
Từ thực tế đó, xã Hưng Nguyên Nam đang xây dựng Đề án phát triển kinh tế vùng đất bãi màu ven sông Lam giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035 với mục tiêu khai thác hiệu quả quỹ đất hiện có, hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung và nâng cao giá trị kinh tế trên đơn vị diện tích. Một trong những định hướng đáng chú ý là phát triển vùng bãi theo mô hình đa giá trị.
Bên cạnh các vùng rau màu ứng dụng công nghệ cao, địa phương sẽ hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, mở rộng diện tích trồng vừng phục vụ chế biến, phát triển các mô hình sản xuất hữu cơ và nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm.
Bà Nguyễn Thị Tuyết, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hưng Nguyên Nam chia sẻ, việc ứng dụng khoa học, công nghệ đã tạo bước chuyển rõ nét trong phát triển nông nghiệp của địa phương. Không chỉ nâng cao năng suất, giá trị nông sản và tạo việc làm cho lao động địa phương, các mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và thị trường tiêu thụ.
Thời gian tới, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển vùng bãi ven sông Lam thành vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, địa phương sẽ ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống giao thông nội đồng, điện sản xuất và hạ tầng phục vụ canh tác. Xã tiếp tục đẩy mạnh dồn điền, đổi thửa, khuyến khích tích tụ đất đai, tạo điều kiện để hợp tác xã, doanh nghiệp và các chủ trang trại mở rộng quy mô sản xuất theo hướng hiện đại.
Địa phương chú trọng xây dựng các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ, mở rộng diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn VietGAP, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc và từng bước xây dựng thương hiệu cho nông sản vùng bãi, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm...
Khi tiềm năng đất đai được khai thác đúng hướng, vùng bãi ven sông Lam sẽ tiếp tục trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập và khơi dậy khát vọng lập nghiệp trên chính quê hương.
