Trong lần kiểm tra thứ 5 hồi tháng 3/2026, Ủy ban châu Âu (EC) ghi nhận nỗ lực của Việt Nam, nhưng yêu cầu tiếp tục khắc phục bất cập trong quản lý đội tàu, giám sát hành trình (VMS) và truy xuất nguồn gốc...
Minh bạch nguồn gốc thủy sản
An Giang cùng nhiều địa phương liên quan đang tập trung xử lý dứt điểm tàu cá vi phạm, hoàn thiện hồ sơ các đợt kiểm tra tiếp theo của EC. Ban Chỉ đạo về chống khai thác IUU tỉnh An Giang liên tục tổ chức nhiều cuộc họp, khẩn trương thực hiện các giải pháp sau khuyến nghị lần thứ 5.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Ngô Công Thức cho biết: Việc thực hiện khuyến nghị của EC không phải để đối phó, mà là thực hiện nghiêm các giải pháp căn cơ để nâng cao giá trị thương hiệu thủy sản Việt Nam.
Ngay sau đợt thanh tra thứ 5 của EC, An Giang nhận diện rõ những “lỗ hổng” trong hệ thống quản lý. Tỉnh thành lập một Tổ công tác liên ngành có trách nhiệm rà soát từng chi tiết nhỏ nhất trong chuỗi quản lý khai thác, từ lúc tàu rời bến đến khi hải sản lên bàn ăn. Mục tiêu cao nhất là chia sẻ thông tin theo thời gian thực, bảo đảm tốt nhất việc phối hợp quản lý của các lực lượng: Biên phòng, thủy sản và chính quyền địa phương để không một tàu cá vi phạm nào có thể “lọt lưới”.
Điểm sáng rõ nét nhất trong nỗ lực của An Giang chính là việc áp dụng hệ thống eCDT (truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử). Tính đến ngày 29/4, tất cả 10.407 tàu cá ở An Giang đủ điều kiện được cấp phép; có 99,5% số tài khoản hệ thống eCDT được đăng nhập và sử dụng thường xuyên (3.642/3.659 tài khoản); giấy xác nhận nguyên liệu (SC) và giấy chứng nhận nguồn gốc (CC) được thực hiện hoàn toàn qua hệ thống điện tử.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Quách Văn Toàn, hệ thống eCDT là một công cụ quản lý hành chính hiệu quả cũng như tạo ra “chứng minh thư” cho sản phẩm hải sản của An Giang khi xuất khẩu. Những cuốn sổ nhật ký viết tay nhòe mực vốn luôn bị EC nghi ngờ về độ trung thực, nay đã được thay thế bằng dữ liệu số minh bạch, có thể kiểm chứng tức thời. Việc triển khai eCDT giúp hiện đại hóa nghề cá, tạo niềm tin với các thị trường khó tính như EU.
Dù đạt được những kết quả khả quan về chỉ số công nghệ, nhưng con đường gỡ “thẻ vàng” của An Giang vẫn còn không ít gập ghềnh.
Một bài toán thực tế đang đặt ra: Sản lượng bốc xếp qua các cảng cá chỉ định còn hạn chế. Năm 2025, lượng tàu cập cảng An Thới và Tắc Cậu chỉ đạt gần 5.500 lượt, sản lượng bốc xếp khoảng 38.000 tấn.
Hiện toàn tỉnh An Giang chỉ có 2 cảng cá đủ điều kiện xác nhận nguồn gốc. Nhiều ngư dân vì áp lực chi phí nhiên liệu đã chọn cập bến tại các bến cá tư nhân gần nhất thay vì đi xa đến cảng chỉ định.
“Ngư dân ủng hộ làm đúng quy định, nhưng việc làm thủ tục tại các bến tư nhân chưa được công nhận khiến chúng tôi gặp khó khi xin giấy chứng nhận nguồn gốc”, ông Lê Văn Vũ, chủ tàu cá ở phường Rạch Giá, cho biết.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Hữu Toàn cho biết, cơ quan này đang rà soát lại các bến cá truyền thống và bến tư nhân có đủ tiêu chí để bổ sung vào danh sách cảng cá đủ điều kiện. Đây là bước đi thực tế để kéo ngư dân về với sự quản lý của Nhà nước một cách tự nguyện và thuận tiện nhất.
Quyết tâm gỡ thẻ vàng IUU
Thời gian qua, các ngành chức năng của tỉnh An Giang phối hợp chặt chẽ trong xử lý hình sự nhiều chủ tàu cá vi phạm đánh bắt vùng biển nước ngoài, nhằm răn đe và góp phần ngăn chặn tàu cá vi phạm IUU.
Mới đây, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 phối hợp tổ chức hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về chống khai thác IUU thông qua hình thức “phiên tòa giả định” để ngư dân, chủ tàu hiểu rõ các quy định của pháp luật trên biển.
Phiên tòa giả định được xây dựng từ một vụ án có thật liên quan hành vi đưa tàu cá và ngư dân sang vùng biển nước ngoài khai thác hải sản trái phép, cố tình ngắt thiết bị VMS nhằm qua mặt cơ quan chức năng. Thông qua diễn biến xét xử giả định, Hội đồng xét xử phân tích rõ hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm, những tác động tiêu cực đối với nỗ lực chống khai thác IUU của Việt Nam cũng như ảnh hưởng hình ảnh, uy tín của ngư dân trên trường quốc tế.
Bằng hình thức sân khấu hóa sinh động và trực quan, chương trình giúp người dân dễ dàng tiếp cận các quy định pháp luật liên quan khai thác thủy sản trên biển, nhất là quy định về chống khai thác IUU, xuất nhập cảnh và sử dụng thiết bị VMS trên tàu cá.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Dũng, Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 cho biết: “Việc tổ chức phiên tòa giả định góp phần nâng cao nhận thức pháp luật cho ngư dân, tăng cường ý thức chấp hành quy định khi hoạt động trên biển, không vi phạm vùng biển nước ngoài, góp phần cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo 'thẻ vàng' của EC đối với ngành thủy sản Việt Nam”.
Để chuẩn bị cho đợt làm việc lần thứ 6 với EC, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang Ngô Công Thức nhấn mạnh yêu cầu không để tồn tại tàu “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép). Chính quyền cấp xã phải chịu trách nhiệm trực tiếp, phân công cán bộ giám sát từng vị trí neo đậu, gắn biển “tàu cá không đủ điều kiện hoạt động” đối với những tàu vi phạm.
Về đường biển, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng phải kiểm soát 100% tàu cá xuất, nhập bến trên hệ thống eCDT. Bất kỳ sự thiếu hụt số liệu nào giữa Trung ương và địa phương đều phải được giải trình ngay lập tức.
Bên cạnh đó, Công an tỉnh chủ trì rà soát, quản lý chặt chẽ chủ tàu và ngư dân tại nơi cư trú gắn với Cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia, từ đó xác định các dấu hiệu vi phạm như mua bán sang tên đổi chủ trái phép, hoặc thông báo mất tích giả.
