Kết nối những người “giữ lửa” cho tiếng Việt nơi xa Tổ quốc

Tiếng Việt - sợi dây gắn kết với cội nguồn

Ngày 21/6, tại Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp ở thủ đô Paris, lễ kỷ niệm 5 năm thành lập Diễn đàn gìn giữ tiếng Việt và văn hóa Việt ở nước ngoài (15/7/2021-15/7/2026) đã diễn ra với sự tham gia của gần 50 đại biểu đến từ nhiều quốc gia châu Âu như Pháp, Ba Lan, Hungary, Cộng hòa Séc, Thụy Sĩ, Hà Lan, Đức, Italia, Ukraine…, cùng hàng trăm đại biểu tham gia trực tuyến từ Việt Nam và nhiều nước trên thế giới.

Đây là dịp để nhìn lại chặng đường 5 năm hình thành và phát triển của mạng lưới giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam toàn cầu; đồng thời trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình hoạt động hiệu quả và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Việt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.

Chương trình gồm nhiều hoạt động chuyên môn quan trọng như tọa đàm về quảng bá văn hóa Việt Nam ở nước ngoài; tọa đàm về gìn giữ tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam toàn cầu; trao đổi kinh nghiệm giảng dạy; giới thiệu các sáng kiến kết nối cộng đồng; giao lưu văn hóa nghệ thuật; và trao giải cuộc thi “Việt Nam - Đất nước tôi yêu”.

Diễn đàn nhận được tham luận và ý kiến đóng góp từ nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục và chuyên gia uy tín trong và ngoài nước, cùng chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về vai trò của tiếng Việt trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường kết nối cộng đồng và bồi dưỡng tình yêu quê hương cho các thế hệ trẻ sinh ra, lớn lên ở nước ngoài.

Các tham luận tập trung vào những vấn đề thiết thực như xây dựng học liệu tiếng Việt phù hợp với môi trường đa ngôn ngữ, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy, đào tạo đội ngũ giáo viên, tăng cường phối hợp giữa các trung tâm tiếng Việt trên toàn cầu và phát huy vai trò của văn hóa Việt Nam như một nguồn lực mềm trong công tác đối ngoại nhân dân.

Chia sẻ với phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Pháp, Chủ tịch Diễn đàn gìn giữ tiếng Việt và văn hóa Việt ở nước ngoài Lê Xuân Lâm cho biết, nhìn lại hành trình 5 năm qua, điều đáng ghi nhận nhất của diễn đàn là khả năng duy trì kết nối giữa những người làm công tác giảng dạy tiếng Việt ở nhiều quốc gia, bất chấp khoảng cách địa lý và những khó khăn khách quan.

Diễn đàn đã duy trì được sức sống nhờ tâm huyết và tinh thần trách nhiệm của các thành viên. Các hoạt động giao lưu, tọa đàm, hội thảo chuyên đề được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội để giáo viên, hội đoàn và chuyên gia trong nước, ngoài nước trao đổi kinh nghiệm giảng dạy tiếng Việt, chia sẻ các mô hình hoạt động hiệu quả cũng như các giải pháp gìn giữ bản sắc dân tộc trong cộng đồng kiều bào.

Theo ông Lê Xuân Lâm, một trong những tín hiệu tích cực nhất hiện nay là ngày càng có nhiều giáo viên, tổ chức và hội đoàn mong muốn tham gia mạng lưới chung. Điều đó cho thấy nhu cầu kết nối và hợp tác trong lĩnh vực bảo tồn tiếng Việt ở nước ngoài đang ngày càng lớn.

Tuy nhiên, công tác này vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Bên cạnh hạn chế về nguồn lực, thách thức lớn nhất vẫn là làm sao có được sự đồng hành mạnh mẽ hơn từ các gia đình. Theo ông, việc gìn giữ tiếng Việt không thể chỉ dựa vào nỗ lực của giáo viên hay các tổ chức cộng đồng mà cần bắt đầu từ chính môi trường gia đình, nơi trẻ em được khuyến khích sử dụng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày.

“Muốn hiểu văn hóa Việt Nam thì trước hết phải hiểu và sử dụng được tiếng Việt”, ông Lê Xuân Lâm nhấn mạnh.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Pháp Đinh Ngọc Đức đánh giá cao ý nghĩa của sáng kiến này trong việc bảo tồn tiếng Việt, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường sự gắn kết cộng đồng người Việt Nam trên thế giới.

Theo ông, ngôn ngữ không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là công cụ lưu giữ và truyền tải các giá trị văn hóa của một dân tộc. Đối với người Việt Nam, tiếng mẹ đẻ luôn là sợi dây gắn kết với quê hương, gia đình và cội nguồn. Thông qua tiếng Việt, các thế hệ trẻ tiếp nhận những giá trị truyền thống, đạo lý và tâm hồn Việt Nam.

Từ thực tiễn cộng đồng người Việt Nam tại Pháp và nhiều quốc gia khác, ông Đinh Ngọc Đức cho rằng việc duy trì tiếng Việt đang đứng trước không ít thách thức khi ngày càng nhiều thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên trong môi trường đa ngôn ngữ, đa văn hóa. Điều đó đòi hỏi sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy, tăng cường các hoạt động trải nghiệm và tạo thêm môi trường sử dụng tiếng Việt cho thanh thiếu niên kiều bào.

Lan tỏa tình yêu tiếng Việt

Một dấu ấn đặc biệt của diễn đàn trong 5 năm qua là khả năng thích ứng linh hoạt với bối cảnh mới. Theo bà Trần Thu Dung, Phó Trưởng Ban Liên lạc Diễn đàn Gìn giữ tiếng Việt và văn hóa Việt ở nước ngoài, đại dịch Covid-19 từng khiến nhiều hoạt động trực tiếp bị gián đoạn, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội kết nối rộng lớn hơn thông qua môi trường trực tuyến.

Từ những buổi gặp gỡ trực tuyến ban đầu, diễn đàn dần trở thành không gian kết nối các giáo viên dạy tiếng Việt, những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa và đại diện hội đoàn người Việt tại khoảng 15 quốc gia.

Các thành viên không chỉ chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy mà còn cùng nhau lan tỏa văn hóa Việt Nam thông qua các chương trình nghệ thuật, triển lãm, giới thiệu lịch sử, văn hóa và hình ảnh đất nước tới cộng đồng sở tại.

Theo bà Trần Thu Dung, việc gìn giữ tiếng Việt không đơn thuần là hoạt động giáo dục mà còn góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập quốc tế. “Tiếng Việt còn thì nước Việt còn”, bà nói, đồng thời cho rằng thế hệ trẻ người Việt ở nước ngoài nếu thành thạo cả tiếng Việt và ngôn ngữ nước sở tại sẽ có thêm cơ hội học tập, làm việc và trở thành cầu nối giữa Việt Nam với thế giới.

Không khí sôi nổi của diễn đàn cũng cho thấy mong muốn tiếp nối giữa các thế hệ trong hành trình gìn giữ tiếng mẹ đẻ. Đặng Thảo Phương, 17 tuổi, học sinh Trường tiếng Việt Lạc Long Quân tại Warszawa (Ba Lan), cho biết em đã học tiếng Việt được 5 năm và nhờ đó có thể giao tiếp với ông bà, bố mẹ và người thân bằng tiếng mẹ đẻ.

Theo Thảo Phương, việc học tiếng Việt giúp em hiểu hơn về lịch sử, phong tục tập quán và những giá trị văn hóa của quê hương, từ đó luôn cảm thấy gắn bó với Việt Nam dù đang sinh sống ở nước ngoài.

“Tại diễn đàn, em được gặp nhiều thầy cô giáo, các bạn học sinh và những người yêu tiếng Việt đến từ nhiều quốc gia khác nhau. Điều đó giúp em cảm nhận rõ hơn rằng dù sống ở bất cứ đâu, mọi người vẫn luôn hướng về tiếng Việt và văn hóa Việt Nam”, Thảo Phương chia sẻ.

Cùng chung cảm xúc đó, nhiều đại biểu tham dự cho rằng giá trị lớn nhất mà diễn đàn mang lại không chỉ là những kinh nghiệm chuyên môn mà còn là sự lan tỏa của tình yêu tiếng Việt và tinh thần gắn bó với cội nguồn dân tộc.

Tiến sĩ dân tộc học Hoàng Thị Hồng Hà hiện đang sống và làm việc tại Paris (Pháp) bày tỏ ấn tượng khi diễn đàn đã quy tụ được đông đảo thầy cô giáo, nhà khoa học, học giả và những người tâm huyết với tiếng Việt từ nhiều quốc gia, với chung một niềm tự hào và mong muốn góp phần lan tỏa tiếng Việt, gìn giữ bản sắc văn hóa Việt Nam trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Qua diễn đàn, các đại biểu đã cùng chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy, học tập và tìm kiếm những phương pháp hiệu quả để giúp các em học sinh tiếp cận tiếng Việt một cách tự nhiên, sinh động và hấp dẫn hơn.

Theo chị Hoàng Thị Hồng Hà, đây là một cách làm rất thiết thực để nuôi dưỡng tình yêu tiếng Việt trong thế hệ trẻ, giúp các em không chỉ sử dụng được ngôn ngữ mẹ đẻ mà còn hiểu hơn về văn hóa, lịch sử và những giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam.

Sứ giả tiếng Việt ở nước ngoài năm 2025 bày tỏ hy vọng sau diễn đàn này sẽ có thêm nhiều cơ hội hợp tác, kết nối giữa các mạng lưới giáo viên, chuyên gia và những người yêu tiếng Việt trên toàn thế giới, từ đó cùng xây dựng thêm nhiều sáng kiến, hoạt động ý nghĩa nhằm lan tỏa vẻ đẹp của tiếng Việt và văn hóa Việt Nam đến với các thế hệ trẻ cũng như bạn bè quốc tế.