Nga đổi mới giáo dục lịch sử trong trường phổ thông

Những thay đổi này không chỉ liên quan môn Lịch sử, mà còn được mở rộng sang Văn học, Ngoại ngữ, các hoạt động ngoại khóa và việc phối hợp giữa nhà trường với gia đình, các thiết chế văn hóa.

Năm 2026, các trường học tại Nga bắt đầu triển khai khái niệm giáo dục lịch sử được thông qua tại cuộc họp hội đồng Bộ Giáo dục Liên bang Nga hồi tháng 4. Văn kiện đặt nền tảng cho việc hình thành hệ thống giáo dục, phổ biến kiến thức lịch sử có tính thống nhất trên phạm vi cả nước, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương phát huy những giá trị lịch sử và văn hóa đặc trưng.

Mục tiêu được xác định là giáo dục công dân am hiểu lịch sử đất nước, tự hào về quê hương, tôn trọng các giá trị tinh thần và đạo đức truyền thống, đồng thời nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân đối với tương lai nước Nga.

Trong bài viết phối hợp Viện Nội dung và Phương pháp Giảng dạy mang tên Lednev thuộc Bộ Giáo dục Liên bang Nga thực hiện, RIA Novosti nhấn mạnh, điểm đáng chú ý là giáo dục lịch sử được nhìn nhận rộng hơn việc truyền đạt kiến thức về các triều đại, nhân vật, sự kiện và mốc thời gian.

Theo Bộ trưởng Giáo dục Liên bang Nga Sergey Kravtsov, nhiệm vụ này còn nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu được con đường phát triển của đất nước, nhận thức mối liên hệ giữa các thế hệ và trân trọng di sản lịch sử, văn hóa dân tộc.

Lãnh đạo Bộ Giáo dục Liên bang Nga cũng nhấn mạnh, học sinh cũng cần được rèn luyện kỹ năng làm việc với tư liệu, đối chiếu thông tin, đánh giá sự kiện và nhận diện những biểu hiện xuyên tạc lịch sử.

Đưa lịch sử đến gần hơn với đời sống

Một trong những thay đổi quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông là việc tổ chức môn Lịch sử thành ba học phần bắt buộc, gồm Lịch sử thế giới, Lịch sử nước Nga và Lịch sử địa phương.

Trong đó, học phần Lịch sử địa phương được kỳ vọng tạo ra sự kết nối trực tiếp giữa những kiến thức khái quát về lịch sử đất nước với đời sống của từng cộng đồng dân cư.

Thay vì chỉ tập trung vào các sự kiện và niên đại, học sinh sẽ có cơ hội tìm hiểu lịch sử thông qua những câu chuyện về gia đình, con người, đường phố, thành phố và vùng đất nơi mình sinh sống. Đời sống thường nhật, phong tục, tập quán, văn hóa và số phận của những con người cụ thể sẽ trở thành một phần của quá trình học tập.

Nội dung học phần này do các địa phương xây dựng với sự tham gia của các nhà sử học và chuyên gia nghiên cứu lịch sử địa phương, trên cơ sở khung chương trình chung của liên bang. Các trường được khuyến nghị bố trí nội dung vào giai đoạn cuối năm học, kết hợp giờ học trên lớp với hoạt động tham quan, thực hiện dự án và tìm hiểu tư liệu tại bảo tàng.

Theo các chuyên gia, cách làm này nhằm giúp học sinh nhận ra rằng, sự phát triển của nhà nước, kinh tế, văn hóa hay những biến động xã hội đều để lại dấu ấn trong lịch sử địa phương, trong ký ức gia đình và trong diện mạo của những nơi các em đang sống.

Lãnh đạo ngành giáo dục và khoa học Cộng hòa Tatarstan (Liên bang Nga) cho rằng, việc tìm hiểu lịch sử nước Nga và lịch sử nước cộng hòa góp phần hình thành bản sắc công dân, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại. Kiến thức về lịch sử địa phương cũng góp phần duy trì sự kết nối giữa các thế hệ, bảo tồn di sản văn hóa và giúp người trẻ có nhận thức đầy đủ hơn khi đưa ra những quyết định trong tương lai.

Đối với một quốc gia có lãnh thổ rộng lớn, nhiều dân tộc và sự đa dạng về văn hóa như Nga, việc kết hợp chương trình giáo dục thống nhất với nội dung lịch sử từng vùng được đánh giá có ý nghĩa đáng chú ý. Khung chương trình chung giúp duy trì sự liên kết trong nhận thức về lịch sử quốc gia, trong khi các học phần địa phương tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu những đặc điểm riêng của cộng đồng mình.

Một điểm đáng chú ý nữa là giáo dục lịch sử cũng sẽ được mở rộng ra ngoài phạm vi lớp học. Các bảo tàng, thư viện, tổ chức xã hội và lực lượng tình nguyện dự kiến tham gia vào hoạt động giảng dạy, tổ chức những chuyến khảo sát thực tế, các chương trình tưởng niệm và hoạt động tìm hiểu di sản. Qua đó, học sinh có thể tiếp cận lịch sử bằng những trải nghiệm trực tiếp, thay vì chỉ dựa vào sách giáo khoa.

Theo Chủ tịch Ủy ban Giáo dục thành phố Saint Petersburg, bà Natalia Putilovskaya, mỗi công trình tưởng niệm và mỗi góc phố tại thành phố này đều gắn với những dấu mốc lịch sử. Việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu các tư liệu hiện diện ngay trong môi trường sống sẽ giúp lịch sử trở nên gần gũi, góp phần hình thành ý thức công dân, tinh thần trách nhiệm và sự tôn trọng truyền thống.

Bổ sung môn học và mở rộng nội dung giáo dục

Cùng với việc đổi mới môn Lịch sử, chương trình phổ thông của Nga dự kiến có thêm môn Văn hóa tinh thần và đạo đức của nước Nga. Nội dung môn học tập trung tìm hiểu cuộc đời, phẩm chất và đóng góp của những nhân vật tiêu biểu trong các lĩnh vực chính trị, văn hóa, xã hội, quân sự và khoa học, cùng những người được tôn vinh vì sự cống hiến cho đất nước.

Thông qua những tấm gương cụ thể, môn học hướng tới việc giúp học sinh suy ngẫm về các vấn đề đạo đức và thế giới quan, như trách nhiệm của mỗi cá nhân, cách phân biệt đúng và sai, ý nghĩa của sự cống hiến đối với cộng đồng và Tổ quốc.

Bên cạnh đó, danh mục tác phẩm văn học phục vụ giảng dạy và đọc thêm sẽ được bổ sung những sáng tác mang tinh thần yêu nước của các tác giả đương đại, thuộc giai đoạn 1991-2025.

Nội dung về đất nước, lịch sử, văn hóa và truyền thống Nga cũng sẽ được tăng cường trong chương trình Ngoại ngữ. Theo định hướng mới, học sinh không chỉ cần hiểu văn hóa của quốc gia sử dụng ngôn ngữ đang học, mà còn phải có khả năng giới thiệu về chính đất nước mình bằng ngoại ngữ, từ những sự kiện lịch sử, di sản văn hóa đến các nhân vật tiêu biểu.

Việc mở rộng nội dung lịch sử sang nhiều môn học phản ánh quan điểm của cơ quan giáo dục Nga rằng, không thể hình thành hiểu biết toàn diện về lịch sử chỉ thông qua một môn học riêng biệt.

Giám đốc Viện Nội dung và Phương pháp Giảng dạy mang tên Lednev, ông Maksim Kostenko, nhấn mạnh sự cần thiết phải tích hợp nội dung lịch sử vào các môn học khác, hoạt động ngoại khóa, chương trình giáo dục và các hình thức học tập bổ trợ.

Theo định hướng này, kiến thức lịch sử có thể được tiếp cận thông qua văn học, ngôn ngữ, hoạt động nghiên cứu, các dự án truyền thông và những trải nghiệm tại các cơ sở văn hóa. Sự kết hợp giữa các hình thức học tập được kỳ vọng giúp học sinh hiểu lịch sử từ nhiều góc độ, đồng thời tăng khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc mở rộng nội dung giáo dục lịch sử cũng đặt ra yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, giáo viên cần có khả năng hướng dẫn học sinh khai thác tư liệu, tổ chức thảo luận, đối chiếu các nguồn thông tin và sử dụng những phương pháp giảng dạy phù hợp môi trường giáo dục hiện đại.

Xây dựng hệ thống giáo dục lịch sử thống nhất

Để triển khai các thay đổi, Bộ Giáo dục Nga dự kiến tăng cường hỗ trợ chuyên môn cho giáo viên thông qua việc xây dựng tài liệu hướng dẫn, danh mục kiểm tra, tổ chức hội thảo và các chương trình bồi dưỡng nâng cao trình độ.

Công tác biên soạn sách giáo khoa cũng được chú trọng. Các trường học sẽ được cung cấp sách giáo khoa lịch sử thống nhất của nhà nước, trong khi sách giáo khoa Lịch sử địa phương do các nhóm chuyên gia tại từng vùng xây dựng và được thẩm định ở cấp liên bang.

Việc sử dụng công nghệ số được xác định là một hướng triển khai quan trọng. Mã QR trong sách giáo khoa sẽ giúp học sinh tiếp cận các kho lưu trữ, video và bản đồ; sách giáo khoa điện tử được bổ sung các đường dẫn đến phần giải thích thuật ngữ, tư liệu âm thanh và hình ảnh.

Bên cạnh các công cụ kỹ thuật, việc phối hợp giữa các cơ quan và tổ chức được xem là điều kiện để hình thành một hệ thống giáo dục lịch sử hoạt động hiệu quả. Các địa phương có trách nhiệm xây dựng chương trình phù hợp với đặc điểm lịch sử, văn hóa của mình, chuẩn bị đội ngũ giáo viên và thiết lập quan hệ phối hợp với các cơ sở văn hóa, tổ chức xã hội.