Hợp tác kinh tế Việt Nam-Philippines có đầy đủ điều kiện để bứt phá

Đó là khẳng định của Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân về những thành tựu hợp tác kinh tế-thương mại giữa Việt Nam và Philippines trong hành trình 50 năm kể từ ngày hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao (12/7/1976-12/7/2026).

Phóng viên: Thưa Đại sứ, nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Philippines, ông có thể chia sẻ những dấu mốc quan trọng nhất trong hợp tác kinh tế song phương từ năm 1976 đến nay?

Đại sứ Lại Thái Bình: Ngày 12/7/1976, Việt Nam và Philippines chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao. Trong 50 năm qua, quan hệ hai nước không ngừng được củng cố, mở rộng và phát triển ngày càng toàn diện, thực chất trên nhiều lĩnh vực. Trong tiến trình đó, hợp tác kinh tế luôn là một trụ cột quan trọng, phản ánh nhu cầu phát triển của mỗi nước và đóng góp thiết thực vào hòa bình, ổn định, thịnh vượng chung của khu vực.

Ngay sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, năm 1978, Chính phủ hai nước ký Hiệp định thương mại song phương, chính thức áp dụng chế độ tối huệ quốc và đặt nền móng đầu tiên cho liên kết kinh tế Việt Nam-Philippines. Đến năm 1992, hai bên tiếp tục ký Hiệp định về xúc tiến và bảo hộ đầu tư, tạo khuôn khổ thuận lợi hơn để doanh nghiệp hai nước mở rộng hiện diện tại thị trường của nhau.

Dấu mốc đặc biệt quan trọng là năm 2015, khi Việt Nam và Philippines nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược. Từ đây, hợp tác kinh tế song phương bước vào giai đoạn phát triển nhanh hơn, rộng hơn và thực chất hơn. Tổng kim ngạch thương mại hai chiều tăng trung bình trên 10% mỗi năm trong giai đoạn 2015-2025, từ 2,92 tỷ USD lên 7,8 tỷ USD và đang hướng tới mục tiêu 10 tỷ USD. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ 11 của Philippines. Cơ cấu hàng hóa ngày càng đa dạng, nổi bật là nông thủy sản, thực phẩm chế biến, vật liệu xây dựng, dệt may, máy móc và thiết bị. Đặc biệt, Philippines là thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 40% tổng lượng gạo xuất khẩu; đồng thời gạo Việt Nam chiếm khoảng 85% lượng gạo nhập khẩu của Philippines, góp phần quan trọng vào bảo đảm an ninh lương thực của nước bạn.

Về đầu tư, đến hết tháng 4/2026, Philippines có 112 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 626,8 triệu USD. Nhiều thương hiệu như Jollibee, Oishi đã trở nên quen thuộc với người tiêu dùng Việt Nam. Ở chiều ngược lại, Việt Nam có 25 dự án đầu tư sang Philippines với tổng vốn đăng ký hơn 148,2 triệu USD; riêng năm 2025 đạt 92 triệu USD. Các dự án mới trong dịch vụ vận tải, năng lượng xanh và một số ngành dịch vụ hiện đại cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang chuyển dần từ hiện diện thương mại sang xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và chuỗi giá trị tại thị trường sở tại.

Phóng viên: Theo Đại sứ, trong nửa thế kỷ qua, đâu là những lĩnh vực hợp tác đã tạo nền tảng vững chắc cho quan hệ kinh tế song phương Việt Nam-Philippines và hai nước đã vượt qua những thách thức nào để duy trì và phát triển hợp tác kinh tế trong bối cảnh khu vực và thế giới nhiều biến động?

Đại sứ Lại Thái Bình: Trong các trụ cột truyền thống của quan hệ kinh tế Việt Nam-Philippines, thương mại, đầu tư, nông nghiệp, du lịch là các lĩnh vực đặc biệt quan trọng, không chỉ vì lợi ích kinh tế, mà còn góp phần gia tăng hiểu biết, tin cậy và sự gắn kết giữa người dân, doanh nghiệp, địa phương hai nước.

Việt Nam và Philippines có nhiều điểm tương đồng, đều giữ vị trí chiến lược tại Đông Nam Á, có dân số trẻ, thị trường nội địa lớn, tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao của khu vực, nhưng cũng chịu tác động mạnh từ biến động bên ngoài. Hai nước đều là các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, chính những thách thức đó lại làm nổi bật nhu cầu và tinh thần hợp tác của hai nước.

Câu chuyện hợp tác nông nghiệp giữa hai nước là một ví dụ điển hình. Philippines từng xuất khẩu máy nông nghiệp sang Việt Nam; Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế và nhiều đối tác Philippines từng hỗ trợ Việt Nam phát triển giống lúa, nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp. Ngày nay, Việt Nam đã trở thành một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới và góp phần hỗ trợ Philippines bảo đảm an ninh lương thực trong những giai đoạn khó khăn do thiên tai, biến động giá cả và đứt gãy nguồn cung.

Hay sau đại dịch COVID-19, trong bối cảnh hai nước đặt mục tiêu cao về tăng trưởng và làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống, kết nối hàng không và du lịch Việt Nam-Philippines đã nổi lên như một điểm sáng mới. Các đường bay thẳng được mở rộng, tạo cầu nối thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp và địa phương hai bên. Lượng khách Philippines đến Việt Nam tăng hơn 4 lần trong chưa đầy một thập kỷ, từ 110.967 lượt năm 2016 lên 482.173 lượt năm 2025. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2026, con số này đạt khoảng 236.000 lượt, tăng 73,4% so với cùng kỳ, giúp Philippines lần đầu vượt Malaysia và lọt vào nhóm 10 thị trường khách đến lớn nhất của Việt Nam.

Cùng với đó, hợp tác giáo dục, giao lưu nhân lực và trao đổi kinh nghiệm phát triển giữa hai bên cũng ngày càng sôi động.

Phóng viên: Trong khuôn khổ chuyến thăm Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước đã nâng tầm quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược tăng cường. Vậy theo Đại sứ, chuyến thăm này sẽ mở ra những cơ hội hợp tác kinh tế cụ thể nào giữa hai nước cũng như tạo động lực để Việt Nam và Philippines tiến tới một khuôn khổ hợp tác kinh tế chiến lược mới?

Đại sứ Lại Thái Bình: Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Tô Lâm và Phu nhân từ ngày 31/5 đến 1/6/2026 là dấu mốc có ý nghĩa lịch sử trong quan hệ hai nước. Diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, chuyến thăm không chỉ củng cố tin cậy chính trị, mà còn chính thức nâng tầm quan hệ Việt Nam-Philippines lên Đối tác chiến lược tăng cường.

Đây là bước phát triển có ý nghĩa chiến lược, phản ánh sự coi trọng lẫn nhau giữa hai quốc gia láng giềng biển, hai thành viên tích cực của ASEAN và hai nền kinh tế có tính bổ trợ ngày càng rõ nét.

Trong khuôn khổ mới này, hợp tác kinh tế được Lãnh đạo hai nước đặt ở vị trí trung tâm. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Philippines ngày 1/6/2026, phát biểu chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao hai nước đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về yêu cầu nâng tầm hợp tác kinh tế, tương xứng với nền tảng chính trị tốt đẹp và tiềm năng phát triển của hai nền kinh tế năng động. Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, hợp tác kinh tế không chỉ cần mở rộng về quy mô, mà quan trọng hơn là phải nâng cao về chất lượng, chiều sâu và tính thực chất.

Trên tinh thần đó, Việt Nam xác định bốn định hướng lớn trong hợp tác kinh tế với Philippines: nâng cấp hợp tác thương mại và an ninh lương thực theo hướng ổn định, cân bằng và bền vững hơn; thúc đẩy đầu tư hai chiều vào các lĩnh vực có tính bổ trợ cao; mở rộng kết nối hàng không, logistics, du lịch và giao lưu nhân dân; đổi mới cơ chế hợp tác theo hướng linh hoạt, hiệu quả, lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Nền tảng chính trị được củng cố đã nhanh chóng tạo xung lực cho nhiều hoạt động cụ thể. Bên cạnh việc hai bên thảo luận sâu về kinh tế-thương mại, 15 thỏa thuận đã được ký kết tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Philippines nhân dịp chuyến thăm.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp hai nước đang tiếp tục thúc đẩy các dự án mới trong những lĩnh vực có tính chiến lược hơn, hàm lượng giá trị cao hơn và gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển của mỗi nước. Trong đó, doanh nghiệp Việt Nam đang có sự chủ động cao, chuyển đổi tư duy đầu tư ra nước ngoài từ tìm kiếm cơ hội thương mại đơn lẻ sang xây dựng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ và chuỗi giá trị tại thị trường sở tại; từ hiện diện thị trường sang đồng hành phát triển; từ bán sản phẩm sang cùng đầu tư, cùng chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm và lợi ích dài hạn với các đối tác Philippines.

Có thể khẳng định, triển vọng hợp tác kinh tế Việt Nam-Philippines trong giai đoạn tới còn rất lớn. Về thương mại, hai nước vẫn còn nhiều dư địa để mở rộng quy mô và cân bằng hơn cơ cấu trao đổi. Philippines có nhu cầu ổn định về lương thực, nông sản, thủy sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, sản phẩm công nghiệp và dịch vụ logistics…; trong khi Việt Nam có năng lực cung ứng ngày càng tốt, đồng thời cũng có nhu cầu nhập khẩu các sản phẩm, dịch vụ và nguồn lực mà Philippines có thế mạnh.

Về đầu tư, hai bên có thể ưu tiên các lĩnh vực có tính bổ trợ cao. Philippines có nhu cầu lớn về năng lượng sạch, hạ tầng đô thị, logistics, cảng biển, hàng không, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và du lịch. Đây cũng là những lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam đang tích lũy năng lực, kinh nghiệm và khát vọng mở rộng ra khu vực. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp Philippines có kinh nghiệm trong bán lẻ, phát triển hạ tầng, dịch vụ BPO, tài chính, thực phẩm và quản trị tập đoàn; đây đều là những lĩnh vực có thể tiếp tục tìm kiếm cơ hội tại thị trường Việt Nam.

Trong bối cảnh hai nước đang đẩy mạnh các không gian phát triển mới, dư địa hợp tác về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế biển, năng lượng tái tạo, tín chỉ carbon, nông nghiệp công nghệ cao và phát triển nguồn nhân lực càng trở nên đáng chú ý. Đây không chỉ là các cơ hội kinh tế mới, mà còn là những hướng hợp tác gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao năng suất, tăng khả năng tự cường và củng cố vị thế của mỗi nước trong chuỗi giá trị khu vực.

Phóng viên: Từ những kết quả đã nêu ở trên, theo Đại sứ, ngoại giao kinh tế đã góp phần như thế nào trong việc nâng tầm quan hệ song phương, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và biến động kinh tế toàn cầu?

Đại sứ Lại Thái Bình: Trong thời gian qua, Đại sứ quán Việt Nam tại Philippines đã nỗ lực triển khai công tác ngoại giao kinh tế theo hướng thực chất hơn, bám sát nhu cầu của doanh nghiệp và ưu tiên phát triển của hai nước phù hợp với những chuyển động của tình hình thế giới và khu vực.

Các hoạt động kết nối với cơ quan chính phủ, chính quyền địa phương, hiệp hội doanh nghiệp, tập đoàn tư nhân, tổ chức tài chính và đối tác phát triển tại Philippines đã góp phần mở thêm kênh tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời quảng bá hình ảnh Việt Nam là một đối tác năng động, tin cậy và có năng lực đóng góp vào các mục tiêu phát triển chung của khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Với định hướng và mục tiêu mới của quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường, cách làm trong thời gian tới cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ với tư duy chủ động hơn, phương thức linh hoạt hơn.

Thứ nhất là đổi mới cách tiếp cận từ “xúc tiến chung” sang “xúc tiến có trọng tâm”, chú trọng một số lĩnh vực, địa bàn và đối tác có khả năng tạo đột phá.

Thứ hai là đổi mới về phương thức kết nối: không chỉ kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp, mà còn kết nối doanh nghiệp với chính quyền địa phương, cơ quan quản lý, tổ chức tài chính… để hình thành hệ sinh thái mạnh hơn.

Thứ ba là nâng cao vai trò đồng hành và cầu nối để thu hẹp khác biệt về hệ thống pháp luật, quy trình đầu tư, văn hóa kinh doanh, tiêu chuẩn kỹ thuật và cách thức thực thi tại địa phương.

Ngay trước thềm kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, hai nước cũng vừa đón nhận tin vui khi cùng bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao. Đây là dấu mốc khích lệ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới: hợp tác kinh tế phải hướng tới chất lượng cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn và năng lực cạnh tranh bền vững hơn.

Với nền tảng 50 năm quan hệ hữu nghị, khuôn khổ Đối tác chiến lược tăng cường, sự tin cậy chính trị ngày càng cao và quyết tâm mạnh mẽ của lãnh đạo, doanh nghiệp và nhân dân hai nước, hợp tác kinh tế Việt Nam-Philippines có đầy đủ điều kiện để bứt phá, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định, tự cường và thịnh vượng chung của khu vực.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!