Theo Báo cáo kinh tế tư nhân Việt Nam 2025, cả nước hiện có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động. Trong đó, hơn 81,5% số hộ được khảo sát cho biết, doanh thu giảm trong năm 2025, 73,7% chỉ lãi ít và gần một phần tư hòa vốn hoặc thua lỗ. Những con số đó cho thấy sức khỏe đáng lo của một khu vực kinh tế tuy nhỏ về quy mô, nhưng bám rễ rất sâu vào đời sống xã hội.
Hộ kinh doanh lâu nay vẫn được xem là phần linh hoạt của nền kinh tế khi chỉ với một quầy ăn sáng, tiệm tạp hóa hay sạp hàng trong chợ, dù không tạo ra những con số lớn trên báo cáo kinh tế, nhưng lại nuôi sống nhiều gia đình, giữ nhịp tiêu dùng ở khu dân cư và tạo việc làm cho không ít lao động. Tuy nhiên, chính quy mô nhỏ, vốn mỏng, cách vận hành dựa nhiều vào kinh nghiệm lại khiến họ dễ tổn thương trước biến động thị trường và yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ.
Đáng lo hơn, áp lực hiện nay còn đến từ chi phí tuân thủ khi nó đang trở thành một “chi phí vô hình” nhưng rất nặng. Khoảng 73% số hộ kinh doanh cho rằng: Khó khăn pháp lý và thời gian dành cho việc tuân thủ quy định có tác động rất lớn. Vẫn phải khẳng định, minh bạch hóa kinh doanh, quản lý thuế bằng dữ liệu, triển khai hóa đơn điện tử là chủ trương đúng. Nhưng nếu cách làm chưa phù hợp thực tiễn, vượt quá sức người trong cuộc, rất dễ trở thành gánh nặng tuân thủ, bởi phần lớn hộ kinh doanh nhỏ lẻ không có nghiệp vụ kế toán, pháp chế hay nhân sự am hiểu công nghệ; với họ, ngại chuyển đổi đôi khi bắt đầu từ nỗi sợ bấm sai, kê sai rồi bị phạt sai.
Do đó, việc chỉ 15,6% số hộ có ý định chuyển thành doanh nghiệp trong hai năm tới không đơn giản là tâm lý ngại lớn mà còn là sự tính toán rất đơn giản: Chuyển đổi để được gì, mất gì, liệu có đủ sức theo và rủi ro có tăng lên?
Vì vậy, việc khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp không nên được hiểu đơn giản là cách để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 theo Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Nếu chỉ chạy theo số lượng, chúng ta có thể tạo ra một đội ngũ doanh nghiệp “đông nhưng chưa mạnh”, mang tên doanh nghiệp nhưng vẫn yếu về vốn, quản trị, thị trường và khả năng chống chịu.
Điều cần thay đổi trước hết là tư duy chuyển đổi. Hộ kinh doanh sẽ chỉ mạnh dạn lớn lên khi họ thấy con đường phía trước bớt rủi ro và có lợi ích rõ ràng hơn. Không thể chỉ tăng thêm yêu cầu về thuế, hóa đơn, sổ sách rồi kỳ vọng các hộ nhỏ tự xoay xở để chuyên nghiệp hóa.
Hộ kinh doanh sẽ chỉ mạnh dạn lớn lên khi họ thấy con đường phía trước bớt rủi ro và có lợi ích rõ ràng hơn. Không thể chỉ tăng thêm yêu cầu về thuế, hóa đơn, sổ sách rồi kỳ vọng các hộ nhỏ tự xoay xở để chuyên nghiệp hóa.
Cần một lộ trình chuyển tiếp đủ dài, thủ tục đơn giản, biểu mẫu dễ hiểu, phần mềm dễ dùng và các điểm tư vấn trực tiếp tại phường, xã, chợ, khu phố kinh doanh. Quan trọng hơn, chuyển đổi phải đi cùng quyền lợi thực chất khi thủ tục hành chính gọn nhẹ, môi trường kinh doanh thuận lợi, thông thoáng, việc tiếp cận các nguồn lực hiệu quả hơn; quan trọng nhất, họ cần được hỗ trợ nghiệp vụ kế toán ban đầu, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế thanh tra, kiểm tra chồng chéo.
Khi lợi ích đủ rõ, hộ kinh doanh sẽ tự cân nhắc bước tiếp thay vì đứng ngoài cuộc do lo ngại chuyển đổi chỉ đồng nghĩa với thêm sổ sách, thêm chi phí và rủi ro. Có như vậy, việc phát triển kinh tế tư nhân mới thật sự bền vững, hiệu quả, đo đếm được bằng sức sống của từng chủ thể sau khi bước vào khu vực chính thức.
![[Infographic] Chứng khoán ngày 27/5: VN-Index giảm gần 10 điểm, thanh khoản thị trường tăng](https://cdn.nhandan.vn/images/90ed5cb43defc8094a55aea70c5061a90ab0322e09f9a8c0fa820386817daee61f3d54d6cfe8363bfbabc231ae35996c1bdb78f853685bdfc4f26058ec994d65/screenshot-2026-05-27-193602.jpg.avif)
![[Infographic] Những thay đổi về thủ tục hành chính thuế (Theo quyết định 1109/QĐ-BTC)](https://cdn.nhandan.vn/images/977bc8039cf2a285d64553b90d6f12f2a36fbd282906e7b551c19ccdfce2646d5e4c78b44704c766012de39a2eec534fc2381094306107c33e4c998a37d06158/info-thue-cover.jpg.avif)
