Sau khi thực hiện việc sáp nhập tỉnh, thành phố và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Thái Nguyên đang từng bước đẩy mạnh việc quảng bá, khai thác hiệu quả điểm đến này nhằm đánh thức tiềm năng của “viên ngọc xanh” Ba Bể trở thành điểm nhấn quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch bền vững của tỉnh.
Vẻ đẹp nguyên sơ và chiều sâu văn hóa
Hồ Ba Bể nằm gọn giữa những dãy núi đá vôi, được hình thành từ hàng chục nghìn năm trước, là một trong những hồ nước ngọt tự nhiên lớn và lâu đời nhất Việt Nam. Mặt hồ rộng, nước trong xanh quanh năm, có thể nhìn xuống tận đáy ở những vùng nước cạn.
Cảnh sắc nơi đây vào những thời điểm khác nhau lại mang đến những vẻ đẹp rất riêng. Vào những buổi sáng sớm, làn sương mơ màng phủ trên mặt nước, khiến cả không gian như một bức tranh thủy mặc. Đến trưa, dưới ánh nắng rực rỡ khiến quang cảnh hồ như phát sáng giữa đại ngàn. Chiều buông, hồ Ba Bể lại khoác lên mình vẻ trầm mặc, tĩnh tại.
Theo đánh giá của các chuyên gia, hồ Ba Bể là một trong những điểm đến hội tụ đầy đủ các yếu tố của du lịch sinh thái: cảnh quan tự nhiên đặc sắc, hệ sinh thái đa dạng và môi trường còn giữ được nét hoang sơ. Khu vực xung quanh hồ là nơi cư trú của nhiều loài động thực vật quý hiếm, với những cánh rừng nguyên sinh trải dài, những hang động kỳ bí như Puông, Hua Mạ… tạo nên một quần thể sinh thái, địa chất độc đáo.
Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên hữu tình, hồ Ba Bể còn hấp dẫn du khách bởi đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số như Tày, Nùng, Dao, Mông. Những ngôi nhà sàn bập bùng ánh lửa, những điệu hát then trầm bổng, những lễ hội truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ… tạo nên một không gian văn hóa sống động, giàu bản sắc.
Du khách đến với hồ Ba Bể có thể tựa mạn thuyền, khám phá vùng lòng hồ, nghe người lái thuyền kể về truyền thuyết các hang động và những hòn đảo trên hồ, hoặc có thể ghé thăm các bản làng, thưởng thức những món ăn dân dã như cá nướng, xôi ngũ sắc; hay chỉ đơn giản là ngồi bên hiên nhà sàn ven hồ lúc bình minh, nghe tiếng chim hót rộn ràng. Đó là những trải nghiệm không dễ có trong nhịp sống hối hả, gấp gáp như hiện nay.
Đánh thức tiềm năng trong không gian phát triển mới
Suốt nhiều năm, dù được đánh giá cao về giá trị tự nhiên và văn hóa, hồ Ba Bể vẫn chưa phát huy hết tiềm năng du lịch do hạn chế về hạ tầng và sản phẩm. Tuy nhiên, những chuyển động gần đây cho thấy một hướng đi mới đang dần hình thành rõ nét. Sau khi sáp nhập, việc mở rộng không gian quản lý và phát triển đã tạo điều kiện để Thái Nguyên có thêm nguồn lực và tầm nhìn chiến lược trong khai thác hồ Ba Bể.
Một trong những thay đổi rõ nét là hạ tầng giao thông. Các tuyến đường dẫn lên hồ đang được cải tạo, góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, tạo thuận lợi cho du khách từ các trung tâm lớn như Hà Nội. Đây là yếu tố quan trọng, bởi khi việc tiếp cận điểm đến dễ dàng, hồ Ba Bể có cơ hội đón lượng khách lớn hơn, nhất là khách nội địa trong các dịp cuối tuần.
Song song với hạ tầng, việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch cũng được chú trọng. Không còn dừng lại ở tham quan cảnh quan, hồ Ba Bể đang từng bước phát triển các trải nghiệm gắn với văn hóa bản địa. Những chương trình hát then trên thuyền, trình diễn đàn tính giữa không gian sông nước, hay các tour du lịch cộng đồng tại bản Pác Ngòi, Bó Lù, Cốc Tộc… đã mang đến cho du khách những trải nghiệm giàu cảm xúc.
Một tín hiệu tích cực hiện nay là sự tham gia ngày càng chủ động của cộng đồng địa phương vào phát triển du lịch. Người dân dần phát huy vai trò chủ thể, từ khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để phát triển du lịch, đến việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Từ đây giúp tạo ra nguồn sinh kế bền vững cho cộng đồng, nâng cao chất lượng đời sống và góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa.
Bà Chu Thị Đỗ, Phó Giám đốc Trung tâm xúc tiến du lịch tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: hiện nay các di tích lịch sử và điểm du lịch sinh thái đang được đầu tư bài bản để khai thác tối đa tiềm năng vùng miền, trong đó hồ Ba Bể là một trong những điểm nhấn.
Hồ Ba Bể đang đứng trước một cơ hội lớn để bứt phá, nhưng cũng đối mặt với thách thức không nhỏ. Nếu phát triển nóng, thiếu kiểm soát, những giá trị cốt lõi có thể bị mai một. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải tìm được điểm cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.
Ở góc độ quản lý, việc xây dựng quy hoạch tổng thể, xác định rõ các vùng bảo vệ nghiêm ngặt và các khu vực phát triển dịch vụ là rất cần thiết. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích các mô hình du lịch xanh, sử dụng năng lượng sạch, hạn chế rác thải nhựa… để bảo vệ môi trường hồ.
Ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc Hightech Travel chia sẻ: hồ Ba Bể còn đang nguyên sơ, trong việc phát triển du lịch của Thái Nguyên nếu giữ được vẻ nguyên sơ này thì sẽ thu hút được khách đến tham quan, trải nghiệm. Thí dụ địa phương cần bảo tồn những ngôi nhà ngói âm dương, thuyền độc mộc, những giai điệu hát then-đàn tính,...
Trong bản đồ du lịch quốc gia, hồ Ba Bể giống như một “thiên đường xanh” có ý nghĩa về mặt sinh thái, cũng như giá trị tinh thần. Việc đánh thức tiềm năng của hồ trong giai đoạn mới không đơn thuần là khai thác một điểm du lịch, mà là cách để gìn giữ một phần ký ức của thiên nhiên và văn hóa, đóng góp vào phát triển kinh tế-xã hội của địa phương. Do đó cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền địa phương cho đến từng bản làng, người dân, thay đổi tư duy và hành động quyết liệt.
