Đổi mới từ cấp gần dân nhất
Thành phố Hà Nội đang khẩn trương hoàn thiện Đề án thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Đề án được xây dựng trên cơ sở kế thừa thành tựu của gần 40 năm đổi mới, bám sát thực tiễn phát triển của Thủ đô và yêu cầu của giai đoạn mới.
Quá trình xây dựng Đề án được thực hiện thận trọng, khoa học, tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành Trung ương, các chuyên gia, nhà khoa học và lãnh đạo thành phố. Đến nay, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã thống nhất thông qua dự thảo Đề án để tiếp tục xin ý kiến cấp có thẩm quyền.
Điểm nổi bật của Đề án là cụ thể hóa 8 đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa Việt Nam vào điều kiện thực tiễn của cấp xã, phường.
Các nội dung được thiết kế thành một chỉnh thể thống nhất, gắn kết giữa phát triển kinh tế với xây dựng hệ thống chính trị, phát triển văn hóa, bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, củng cố quốc phòng, an ninh, thúc đẩy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng chính quyền cơ sở thật sự phục vụ nhân dân; mọi chủ trương, chính sách đều hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống và cảm nhận hạnh phúc của người dân. Trong mô hình này, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà còn trực tiếp tham gia quá trình quản trị, giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền.
Đề án xác định 8 nhóm nội dung trọng tâm gồm: xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; phát triển hạ tầng hiện đại và không gian sống thông minh; phát triển kinh tế xanh, số hóa và tuần hoàn; bảo đảm an sinh xã hội, công bằng và phát triển bao trùm; phát triển văn hóa, con người Hà Nội thanh lịch, văn minh; xây dựng môi trường sống xanh, an toàn, bền vững; giữ vững quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại nhân dân; thúc đẩy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Để bảo đảm việc triển khai có thể theo dõi và kiểm chứng bằng thực tiễn, dự thảo Đề án xây dựng hệ thống 54 tiêu chí định lượng. Đây là cơ sở đánh giá kết quả thực hiện, đồng thời phục vụ công tác giám sát, so sánh và tổng kết trong quá trình thí điểm. Việc lượng hóa các mục tiêu cũng tạo nền tảng nghiên cứu, hoàn thiện và từng bước nhân rộng mô hình khi đủ điều kiện.
Khác với nhiều chương trình phát triển trước đây chủ yếu đánh giá bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế hoặc các chỉ tiêu hành chính, mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” sẽ đo lường hiệu quả bằng chất lượng sống, mức độ hài lòng và hạnh phúc của người dân, cụ thể hóa quan điểm nhất quán của Đảng về con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển.
Đề án cũng đặt mục tiêu xây dựng mô hình quản trị cơ sở hiện đại, minh bạch và hiệu quả thông qua việc tổ chức lại không gian phát triển, khai thác hiệu quả các nguồn lực địa phương và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành. Qua đó, hình thành cộng đồng dân cư văn minh, gắn kết, an toàn, góp phần hiện thực hóa những giá trị tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp gần dân nhất.
Đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng sống của nhân dân
Quan điểm xuyên suốt của thành phố Hà Nội là xây dựng mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" không chỉ là phát triển kinh tế, mà còn nâng cao toàn diện đời sống vật chất, tinh thần, môi trường sống và cảm nhận hạnh phúc của người dân.
Mọi hoạt động quản trị đều lấy người dân làm trung tâm, phát huy quyền làm chủ, khuyến khích sự tham gia thực chất của người dân vào quá trình xây dựng, giám sát và đánh giá chính sách.
Theo đó, thành phố hướng tới xây dựng cơ chế quản trị công khai, minh bạch, hiệu quả, tạo điều kiện để người dân tham gia nhiều hơn vào các quyết định liên quan trực tiếp đến đời sống cộng đồng. Đây cũng là nền tảng để củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận và phát huy sức mạnh của cộng đồng trong quản trị địa phương.
Đề án xác định phát triển hài hòa giữa kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường là yêu cầu xuyên suốt. Tăng trưởng phải đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội; phát triển vật chất gắn với nâng cao đời sống tinh thần; khai thác hiệu quả các nguồn lực song hành với bảo vệ môi trường. Trong đó, văn hóa và con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực nội sinh của quá trình phát triển.
Đối với Thủ đô Hà Nội, việc phát huy các giá trị văn hiến, thanh lịch, văn minh được xác định là nền tảng quan trọng của mô hình. Thành phố hướng tới xây dựng môi trường sống xanh, sạch, an toàn, gìn giữ bản sắc văn hóa, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại. Phát triển văn hóa cũng được coi là giải pháp quan trọng để tăng cường gắn kết cộng đồng và quản trị hiệu quả sự đa dạng dân cư trong quá trình đô thị hóa.
Song song với đó, thành phố tổ chức lại không gian phát triển theo quy hoạch, khai thác hiệu quả đất đai, hạ tầng và các nguồn lực tại chỗ, tạo nền tảng đổi mới mô hình tăng trưởng ở cấp cơ sở. Quá trình này gắn chặt với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh, giữ vững trật tự, an toàn xã hội, chủ động phòng ngừa và xử lý các vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở, trong đó có bảo đảm an ninh mạng và an toàn dữ liệu trên môi trường số.
Một trong những yêu cầu quan trọng của Đề án là việc triển khai phải bảo đảm tinh gọn, thiết thực, khả thi và có khả năng nhân rộng. Thành phố sẽ lựa chọn các địa bàn đại diện để tổ chức thí điểm; đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chí, chỉ số và cơ chế giám sát chặt chẽ nhằm đánh giá khách quan kết quả thực hiện, làm cơ sở hoàn thiện mô hình.
Đáng chú ý, việc thí điểm được thực hiện theo nguyên tắc không làm phát sinh đầu mối tổ chức trung gian, không làm tăng biên chế. Trọng tâm là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã; đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng công nghệ số và đổi mới phương thức quản trị. Các cơ quan, đơn vị được yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong phối hợp, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện theo thời gian thực, bảo đảm quá trình triển khai thống nhất, hiệu quả.
Việc xây dựng và triển khai thí điểm mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" thể hiện quyết tâm đổi mới của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô trong nâng cao chất lượng quản trị ở cấp gần dân nhất. Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình sẽ góp phần xây dựng nền hành chính cơ sở hiện đại, phục vụ, tạo môi trường sống ngày càng văn minh, an toàn và nhân văn, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng để nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng trong thời gian tới, đóng góp vào mục tiêu xây dựng Thủ đô Hà Nội “văn hiến, văn minh, hiện đại”.
