Hành động chiến lược vì một ngành tôm bền vững

Động thái của tỉnh Cà Mau nhằm nâng cao năng suất, chất lượng…, để tôm quảng canh cải tiến thực sự trở thành mô hình mang lại sự phồn thịnh bền vững cho nhà nông. Loạt bài 3 kỳ của phóng viên Báo Nhân Dân giúp phác họa và hiểu thêm quyết tâm hành động của tỉnh Cà Mau, với mục đích chung tay vì một ngành tôm bền vững.

Bài 1: Trăn trở của người làm nghề ở “thủ phủ tôm”

Sau cơn mưa lất phất buổi sớm mai, lão nông Út Sang (Trương Thanh Sang, ấp Hiệp Bình, xã Tân Thuận, tỉnh Cà Mau) bơi xuồng ra vuông đổ đục, thu về hơn 4kg tôm, cua, cá các loại. Đó là kết quả trong một ngày, nhưng lại là “quả ngọt” nhờ kiên trì mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến trong nhiều năm qua của gia đình ông Sang.

Ở cái xứ Hiệp Bình, gia đình ông Sang thuộc diện phú nông khi có đến 7 ha đất nuôi trồng thủy sản. Nắm trong tay chừng ấy đất canh tác, nhưng suốt một thời gian dài, gia đình ông Sang chật vật về kinh tế chỉ vì “chưa biết cách” nuôi tôm.

Thao thức thay đổi nếp nghĩ, cách làm

Cùng người nhà lựa đống tôm vừa thu hoạch để bán cho thương lái, ông Sang bộc bạch: “Hồi trước cứ mua tôm giống về thả đại xuống vuông rồi phó mặc hoàn toàn cho trời, chờ tôm lớn tới đâu thì thu hoạch tới đó. Chính tập quán canh tác lạc hậu như vậy nên tổng thu nhập một năm của tôi chỉ khoảng 200 triệu đồng, tính ra 1ha đất thu về chỉ tầm 30 triệu đồng/năm”.

Để cải thiện tình hình, ông Sang chủ động tìm đến chính quyền xã và tham dự các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật về quy trình nuôi tôm 2 giai đoạn bằng chế phẩm sinh học.

Sau khi đã học “thuộc bài”, ông bắt tay vào áp dụng ngay từ vụ nuôi năm 2021 cho đến nay.

Theo quy trình kỹ thuật đã học, ông Sang nuôi cắt vụ, cải tạo ao đầm thật kỹ, xử lý nguồn nước sạch sẽ rồi mới tiến hành thả giống. Thay vì mua tôm giống trôi nổi không rõ nguồn gốc như trước, ông chọn mua giống chất lượng cao tại những cơ sở có thương hiệu, uy tín, sau đó đưa vào thuần dưỡng trong diện tích ao vèo khoảng 1.000m² (giai đoạn 1).

Khi tôm phát triển đạt kích thước bằng đầu chân nhang, ông tiến hành giai đoạn 2: bung tôm từ ao vèo ra diện tích nuôi lớn với mật độ thả từ 2-2,5 con/m². Trong suốt quá trình nuôi còn lại, ông hạn chế tối đa việc thay nước trong vuông tôm và định kỳ sử dụng vi sinh để duy trì nguồn nước ổn định, giúp tôm sinh trưởng khỏe mạnh.

“Cách nuôi mới buộc tôi phải theo sát từng công đoạn. Thậm chí khi gặp thời tiết mưa nắng bất thường, tôi phải dùng thiết bị đo lại các chỉ số trong nước để kịp thời dùng vôi bột, vi sinh can thiệp. Tuy tốn nhiều công sức nhưng nhờ làm bài bản theo cách mới mà tổng thu nhập từ 7ha đất của gia đình những năm gần đây đã tăng lên khoảng 700 triệu đồng/năm, gấp hơn 3 lần so với trước”, lão nông Út Sang phấn khởi khoe.

Tập tành làm theo cách của ông Sang, trong 2 năm gần đây, tổng thu nhập từ 3ha đất canh tác của gia đình ông Nguyễn Minh Ký (ngụ ấp Tân Hiệp Lợi, xã Tân Thuận) cũng tăng vọt từ khoảng 100 triệu đồng lên mức 200-250 triệu đồng/năm.

Chia sẻ về bí quyết, ông Ký tiết lộ: “Nuôi tôm quảng canh cải tiến theo cách mới giúp nhà nông xử lý tốt vấn đề nguồn nước. Đây chính là mấu chốt quyết định vì thủy sản sống được là nhờ nước. Khi giữ được nguồn nước sạch và ổn định thì không chỉ con tôm mà ngay cả cua, cá nuôi ghép trong vuông cũng rất mau lớn”.

Thực tế lịch sử cho thấy, sau năm 2000, một phần lớn diện tích trồng lúa kém hiệu quả ở đồng đất Cà Mau được chuyển dịch sang nuôi tôm. Từ hệ sinh thái ngọt chuyển sang canh tác hệ mặn, nhà nông Cà Mau khi đó thiếu hẳn những kiến thức kỹ thuật cơ bản, trong khi hạ tầng thủy lợi thiết yếu chưa đáp ứng kịp thời. Đó là nguyên nhân cốt lõi khiến người nuôi tôm Cà Mau rơi vào cảnh canh tác theo kiểu “trời sinh voi sinh cỏ” suốt nhiều năm liền.

Bắt mạch đúng điểm nghẽn này, những năm gần đây, cấp ủy và chính quyền tỉnh Cà Mau đã hành động quyết liệt hơn nhằm trang bị kiến thức, giúp nhà nông tiếp cận phương thức sản xuất tiến bộ để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trên cùng một diện tích canh tác.

Nuôi thành công nhưng năng suất thấp

Theo ông Huỳnh Nhật Trường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tân Thuận, để giúp nhà nông thay đổi tập quán cũ, địa phương đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn mở nhiều lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, trọng tâm là mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến 2 giai đoạn.

Nhờ kiên trì triển khai theo phương châm “mưa dầm thấm lâu”, đến nay toàn xã Tân Thuận đã có khoảng 50% hộ nuôi tôm được tập huấn kỹ thuật mới; trong đó, có khoảng 15-20% số hộ đã áp dụng thành công vào thực tế sản xuất, mang lại nguồn thu nhập ổn định.

“Phương pháp nuôi tôm truyền thống phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tự nhiên bộc lộ quá nhiều rủi ro do môi trường dễ ô nhiễm và phát sinh dịch bệnh. Trong khi đó, mô hình quảng canh cải tiến sử dụng vi sinh giúp kiểm soát tốt chất lượng con giống đầu vào lẫn nguồn nước, tôm chóng lớn và ít bị bệnh hơn hẳn”, ông Trường đúc kết.

Chính nhờ những thay đổi tích cực trong nếp nghĩ và cách làm, mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến đã nhanh chóng được phổ biến đại trà tại Cà Mau.

Đến nay, trong tổng số hơn 427.000ha nuôi tôm của tỉnh, mô hình quảng canh cải tiến đã chiếm tới hơn 384.000ha. Đây chính là nguồn nguyên liệu đầu vào ổn định phục vụ các nhà máy chế biến, giúp Cà Mau duy trì tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản hơn 2 tỷ USD trong nhiều năm qua.

Đánh giá về tính hiệu quả, Thạc sĩ Mã Huy, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Cà Mau, cho biết, so với mô hình thâm canh và siêu thâm canh vốn đòi hỏi mức đầu tư từ vài trăm triệu đến vài tỷ đồng/ha, kỹ thuật nuôi tôm quảng canh cải tiến đơn giản hơn rất nhiều, chi phí đầu tư chỉ khoảng vài chục triệu đồng/ha. Do đó, mô hình này phù hợp với khả năng tài chính của đại đa số hộ dân và đạt tỷ lệ thành công rất cao.

Theo số liệu thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, năng suất bình quân của mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến hiện mới chỉ đạt khoảng 450-500 kg/ha/năm.

Trong năm 2026 này, ngành nông nghiệp Cà Mau đặt mục tiêu phấn đấu nâng năng suất lên 550 kg/ha/năm cho 100.000 ha đầu tiên. Khi mục tiêu này thành hiện thực, trung bình mỗi ha nuôi tôm quảng canh cải tiến sẽ mang về cho nhà nông từ 80 đến hơn 100 triệu đồng/năm.

Dù đã đạt được những kết quả khả quan, lão nông Út Sang vẫn không khỏi trăn trở: “Nhà tôi đất rộng, ít nhân khẩu nên thu về hơn nửa tỷ đồng một năm là có tích lũy. Nhưng ở quê hiện nay, nhiều gia đình có từ 4-6 nhân khẩu lại chỉ sở hữu khoảng 2ha đất. Nếu lấy tổng thu nhập chia bình quân đầu người thì dù nuôi thành công, thu nhập của họ vẫn còn thấp hơn nhiều so với mức bình quân khoảng 80 triệu đồng/người/năm của tỉnh”.

Trăn trở của ông Sang cũng là bài toán lớn đặt ra cho chính quyền địa phương. Sau hợp nhất, Cà Mau có hơn 2,6 triệu dân, với lực lượng lao động đang làm việc trong nền kinh tế đạt hơn 1,1 triệu người. Trong đó, lao động nông thôn hoạt động trong lĩnh vực nông, lâm và thủy sản chiếm số đông với hơn nửa triệu dân.

Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn mới, Cà Mau xác định thủy sản tiếp tục là ngành kinh tế mũi nhọn. Muốn bứt phá, địa phương bắt buộc phải cải tiến mạnh mẽ hơn nữa trong cách thức canh tác. Bởi nhìn ra bức tranh chung của ngành tôm thế giới, cuộc đua xuất khẩu giờ đây không còn dừng lại ở sản lượng thuần túy, mà đã chuyển sang cạnh tranh tổng hợp về giá thành, tỷ lệ nuôi thành công, kiểm soát dịch bệnh, tính minh bạch và độ an toàn sinh học. Nếu không kịp thời hành động và nâng tầm sản xuất, “thủ phủ tôm” Cà Mau sẽ đứng trước nguy cơ lớn bị các đối thủ cạnh tranh vượt mặt.

(Còn tiếp)