Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng làm rõ cơ chế thu hồi đất, giá đất và công chứng

Sáng 29/10, phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, qua các phiên thảo luận tại tổ và hội trường ngày 22 và 29/10, đã có 208 lượt ý kiến tại tổ, 32 ý kiến phát biểu và 4 lượt tranh luận tại hội trường.

Theo Bộ trưởng, đa số ý kiến tán thành với hồ sơ dự án luật, đồng thời đóng góp nhiều nội dung để tiếp tục hoàn thiện dự thảo. Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng tiếp thu và giải trình một số vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm.

Thu hồi đất phải chặt chẽ, không lạm dụng

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết đây là một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Theo Bộ trưởng, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế-xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo luật bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa Nghị quyết số 21 của Ban Chấp hành Trung ương và các nghị quyết có liên quan; bảo đảm chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất, đồng thời không tạo khó khăn cho quá trình triển khai các dự án.

Đối với ý kiến đề nghị cân nhắc quy định thu hồi đất để thực hiện các công trình sự nghiệp được Nhà nước cho phép hoạt động do phạm vi áp dụng rộng, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đã thảo luận và nhận thấy đây là quy định kế thừa từ Luật Đất đai năm 2024, không phải nội dung mới.

Quy định này cũng gắn với việc thực hiện các chủ trương về phát triển văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ và bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư.

Đáng chú ý, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã thể hiện rõ quan điểm chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất, theo tinh thần Nghị quyết số 21 của Trung ương.

Theo đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải hướng tới bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Liên quan đến kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do nhà đầu tư ứng trước, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã tiếp thu, làm rõ cơ chế hoàn trả. Theo đó, kinh phí được hoàn trả thông qua hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước hoàn trả khoản kinh phí đã ứng trước theo quy định.

Đối với ý kiến về việc chuyển từ hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê sang trả tiền hằng năm và hoàn trả khoản tiền đã nộp, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đã cân nhắc, tham khảo nhiều ý kiến.

Theo Bộ trưởng, ngân sách nhà nước được xây dựng và thực hiện theo từng năm. Trong khi đó, có những dự án đã nộp tiền thuê đất một lần cho thời hạn 50 năm với số tiền rất lớn, thậm chí lên tới hàng nghìn tỷ đồng trên địa bàn một tỉnh.

Nếu nhiều nhà đầu tư đồng loạt đề nghị hoàn trả khoản tiền đã nộp để chuyển sang trả tiền hằng năm, việc này có thể gây mất cân đối ngân sách và phát sinh vướng mắc với các quy định pháp luật liên quan.

Tiếp tục thí điểm dự án nhà ở thương mại theo Nghị quyết số 171

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết các ý kiến cơ bản thống nhất với việc dự thảo phân định rõ những trường hợp phải đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và những trường hợp không phải thực hiện các thủ tục này.

Đối với việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, trên cơ sở tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của các cơ quan Quốc hội và đại biểu Quốc hội, Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 171/2024/QH15, thay vì luật hóa ngay trong dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).

Bộ trưởng cho biết đây là nội dung còn có những ý kiến tranh luận. Cơ quan soạn thảo đã cân nhắc giữa phương án đưa ngay quy định vào luật và phương án tiếp tục thực hiện theo nghị quyết thí điểm.

Sau khi xem xét, Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 171/2024/QH15 do thời gian thí điểm kéo dài đến năm 2030.

Theo Bộ trưởng, cơ chế tại nghị quyết này đã tháo gỡ một vướng mắc trong Luật Đất đai năm 2024, đó là bỏ yêu cầu dự án thực hiện theo phương thức thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất phải có đất ở.

Liên quan đến tài chính đất đai và giá đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất. Giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định việc xác định giá đất cụ thể.

Theo phương án được Chính phủ trình, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Đối với các dự án lấn biển, việc xác định giá đất tiếp tục thực hiện theo quy định tại Nghị quyết số 254 của Quốc hội. Từ ngày 1/1/2028, việc xác định giá đất sẽ được thực hiện đồng bộ theo cơ chế bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Bộ trưởng cũng cho biết chức năng quản lý nhà nước về giá đất đã được chuyển sang ngành tài chính, từ Trung ương đến địa phương.

Không yêu cầu người dân cung cấp lại dữ liệu đất đai đã có

Giải trình về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo đã được rà soát, hoàn thiện nhằm bảo đảm đầy đủ các quyền của người sử dụng đất đã được ghi nhận tại Luật Đất đai năm 2024.

Đối với quy định về công chứng, chứng thực, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định các loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực.

Theo Bộ trưởng, phương án này phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối, liên thông dữ liệu quản lý đất đai, đồng thời bảo đảm tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị.

Việc giao Chính phủ quy định nhằm tạo sự chủ động, linh hoạt, giảm thủ tục tuân thủ cho người dân, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội và tiến độ chuyển đổi số, đồng thời không làm mất quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Bộ trưởng cũng đề cập kết quả lấy ý kiến nhân dân trên hệ thống VNeID. Theo số liệu được nêu tại phiên giải trình, có 3.190 ý kiến đề nghị quy định nội dung công chứng, chứng thực trong luật, trên tổng số 360.144 ý kiến tham gia, chiếm khoảng 0,8%.

Liên quan đến phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai, Bộ trưởng cho biết đa số ý kiến thống nhất với định hướng của dự thảo, song đề nghị việc phân cấp phải đi đôi với năng lực thực thi và các điều kiện bảo đảm, nhất là đối với chính quyền cấp xã.

Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định cụ thể, bảo đảm tính khả thi, đồng thời có cơ chế giám sát, hỗ trợ và hướng dẫn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật đã quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở tham chiếu cho các mã định danh trong cơ sở dữ liệu quốc gia.

Theo Bộ trưởng, khi dữ liệu đất đai được xây dựng bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất và dùng chung, người dân sẽ thực hiện các thủ tục hành chính đơn giản, thuận lợi hơn.

Đặc biệt, cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu người dân cung cấp thêm những thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố. Trường hợp cần bổ sung hồ sơ, việc thông báo chỉ được thực hiện một lần.

Thông tin về tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, Bộ trưởng cho biết Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thành nhiệm vụ này trong năm 2026.

Hiện cả nước có khoảng 105 triệu thửa đất, trong đó hơn 70 triệu thửa đã có dữ liệu. Đến thời điểm báo cáo, gần 44 triệu thửa đất đã được kết nối, đối soát với các cơ sở dữ liệu liên quan.

Bộ trưởng cho biết hệ thống có thể cập nhật tiến độ vào lúc 8 giờ và 17 giờ hằng ngày. Nếu được Quốc hội cho phép, cơ quan quản lý có thể cài đặt hệ thống để các đại biểu theo dõi tiến độ xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai.

Về bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa Luật Đất đai với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật liên quan, Bộ trưởng cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu, rà soát, hoàn thiện các quy định về trình tự, thủ tục thực hiện quyền của người sử dụng đất, bảo đảm rõ ràng, cụ thể, tránh cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Dự kiến, Chính phủ sẽ ban hành 2 nghị định hướng dẫn thi hành, gồm một nghị định quy định chi tiết về đất đai và một nghị định về giá đất.