Kinh tế tuần hoàn được Hà Nội xác định là một trong những ưu tiên phát triển trong Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2021-2025 và tiếp tục được khẳng định trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ 18, nhiệm kỳ 2025-2030.
Theo khoản 1 Điều 142 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, kinh tế tuần hoàn là mô hình kinh tế, trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ nhằm giảm khai thác nguyên liệu, vật liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường.
Đây là mô hình kinh tế bền vững dựa trên nguyên lý cơ bản “mọi thứ đều là đầu vào đối với thứ khác”, tức tái chế và tái sử dụng rác thải, đầu ra của ngành này thành nguồn nguyên vật liệu, đầu vào của ngành khác hoặc tuần hoàn trong cùng một doanh nghiệp… để giảm thiểu rác thải và cải thiện hiệu quả tài nguyên.
Phát triển kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp tận dụng tối đa giá trị tài nguyên và năng lượng, gia tăng giá trị cho doanh nghiệp, giảm chi phí xử lý chất thải, giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ môi trường và hệ sinh thái, mà còn giúp mở ra những lĩnh vực mới, các công nghệ, thiết bị, sản phẩm mới, những cơ hội kinh doanh mới gắn với công nghệ cao và thân thiện với môi trường; thúc đẩy cơ cấu lại nền kinh tế, cải thiện năng suất lao động, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, khai thác hiệu quả các FTA thế hệ mới.
Ở Hà Nội, kinh tế tuần hoàn đã được nhiều hộ dân đã áp dụng kết hợp trồng lúa, nuôi cua, cá; chăn nuôi bò tại các huyện Ba Vì, Thạch Thất; Ứng Hòa, Mỹ Đức và Sóc Sơn (cũ); chăn nuôi gà lông màu thương phẩm theo hướng VietGAP ở Phúc Thọ, Chương Mỹ, Thạch Thất, Mỹ Đức, Ba Vì (cũ).
Giai đoạn 2021-2023, Hà Nội đã triển khai hơn 50 dự án nghiên cứu khoa học liên quan đến nông nghiệp tuần hoàn, trong đó có 15 dự án đã được ứng dụng thực tế, đạt hiệu quả cao. Thông qua các mô hình kinh tế tuần hoàn như mô hình VAC, VRAC, nông dân tăng hiệu quả kinh tế 15-20% so với sản xuất nông nghiệp truyền thống khác. Tổng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn Thủ đô đạt hơn 3.500 tỷ đồng/năm.
Hà Nội cũng đang khuyến khích kinh tế tuần hoàn trong công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14001 (quản lý môi trường), ISO 50001 (quản lý năng lượng) hay LEED (thiết kế và xây dựng xanh) nhằm giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất.
Liên minh tái chế bao bì Việt Nam với 40 doanh nghiệp lớn (TH Group, Coca-Cola, LaVie, Nestle, Nutifood…), cam kết tái chế toàn bộ bao bì tại Việt Nam vào năm 2030. Thỏa thuận thiết lập hợp tác công-tư về xây dựng kinh tế tuần hoàn trong quản lý rác thải nhựa tại Việt Nam đã được nhiều đơn vị tham gia thực hiện.
Ngoài ra, mô hình khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp xanh và khu công nghiệp tuần hoàn, tiêu dùng xanh, sản xuất thông minh… đang được khuyến khích quan tâm nghiên cứu, triển khai trong thời gian tới…
Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20% nhiệm vụ khoa học và công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp được nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao nhằm phục vụ kinh tế tuần hoàn, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp tuần hoàn, hướng tới phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường…
Hà Nội có nhiều tiềm năng để phát triển kinh tế tuần hoàn cả về diện tích, dân số, cộng đồng doanh nghiệp và trình độ công nghệ, nhu cầu, quy mô thị trường và vốn đầu tư…
Hà Nội cũng đứng trước đòi hỏi phát triển kinh tế tuần hoàn để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng, bảo vệ môi trường (chất thải trên địa bàn Hà Nội tăng với tốc độ 5-10%/năm và dự báo lên tới 8.061 tấn/ngày vào năm 2030), và nâng cao hiệu quả kinh tế-xã hội trong sử dụng tài nguyên, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững chung cả nước…
Với tinh thần đó, để phát triển kinh tế tuần hoàn trên địa bàn Thủ đô, cần tích cực tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về kinh tế tuần hoàn; tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật, các quy định, tiêu chuẩn phát triển kinh tế tuần hoàn phù hợp với xu thế quốc tế; xây dựng và triển khai các kế hoạch phát triển kinh tế tuần hoàn gắn với các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực hoặc phát triển kinh tế-xã hội của địa phương và Vùng Thủ đô…, phù hợp theo Luật Bảo vệ môi trường, Quyết định số 222/QĐ-TTg ngày 23/1/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035; Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị ; Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 05/5/2022 của Bộ Chính trị; Luật Thủ đô và Kế hoạch triển khai thực hiện “Đề án Phát triển khoa học và ứng dụng, chuyển giao công nghệ thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đến năm 2030” mới được Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội thông qua.
Theo đó, thành phố ưu tiên phát triển các vùng, cụm nông nghiệp tập trung quy mô lớn, tổ chức sản xuất theo mô hình liên kết “4 nhà” theo chuỗi giá trị, mạng sản xuất hàng hóa nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp sinh thái, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm theo chuẩn mực quốc tế, có giá trị gia tăng cao; phát triển làng nghề, các sản phẩm OCOP, phát triển các loại cây, con có lợi thế, có giá trị cao, phù hợp với yêu cầu của thị trường và biến những phụ phẩm trong nông nghiệp thành sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.
Chuỗi giá trị ngành hàng nông sản phải được hình thành, thay cho chuỗi liên kết dễ bị tổn thương do xung đột lợi ích các bên tham gia và biến cố thị trường; tăng cường nghiên cứu, ứng dụng công nghệ gien, công nghệ sinh học, công nghệ số trong sản xuất, quản lý sản xuất, bảo quản, chế biến nông sản. Quan tâm xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, tuân thủ quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc, kiểm định chất lượng sản phẩm, bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế; chủ động đầu tư phát triển các "Cụm liên kết công-nông nghiệp"; xây dựng "dữ liệu cung-cầu nông sản" minh bạch tiến tới hình thành các "sàn giao dịch nông sản" dưới sự hỗ trợ của công nghệ số hóa.
Thành phố quan tâm khuyến khích xây dựng các khu công nghiệp sinh thái và các cụm công nghiệp tuần hoàn; khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo và phương tiện giao thông xanh; thúc đẩy đổi mới công nghệ và xây dựng nền tảng dữ liệu vật liệu và công nghệ quốc gia; tái thiết hạ tầng kỹ thuật phục vụ toàn bộ chu trình tuần hoàn.
Thành phố huy động hiệu quả nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công tư và cải cách hành chính; thay đổi hành vi tiêu dùng theo hướng khuyến khích sử dụng các sản phẩm hàng hóa thân thiện với môi trường, các sản phẩm dán nhãn kinh tế tuần hoàn và xây dựng văn hóa sống tuần hoàn trong xã hội. Phát triển thị trường tài chính xanh và công cụ kinh tế hỗ trợ tuần hoàn; quy định chặt chẽ về trách nhiệm của doanh nghiệp với chất thải do doanh nghiệp tạo ra; cấp tri thức cơ bản về kinh tế tuần hoàn cho thế hệ tương lai…
Lan tỏa yêu cầu và đa dạng hóa mô hình kinh tế tuần hoàn bao phủ các hoạt động đời sống kinh tế-xã hội vĩ mô và vi mô, hiện tại và tương lai không chỉ là xu hướng, công cụ mục tiêu, mà còn là tầm nhìn và động lực mới, kỳ vọng để phát triển bền vững Thủ đô Hà Nội theo hướng xanh, sạch, đẹp, có hệ sinh thái đáng sống và niềm tự hào cho các thế hệ.
Hành trình này đòi hỏi sự chung tay và cộng đồng trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, chính quyền các cấp, các doanh nghiệp và người dân trên địa bàn Thủ đô và cả nước.
