Việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn không chỉ là cơ hội để thành phố phát triển nhanh, bền vững mà còn là bước chuyển để tiến đến xây dựng nền kinh tế xanh.
CHƯA NHƯ KỲ VỌNG
Với mục tiêu xây dựng thành phố thông minh, phát triển nhanh, bền vững, thời gian qua, thành phố chú trọng triển khai các giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế chia sẻ phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế số, cách mạng công nghiệp 4.0 và thực tiễn phát triển. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây là một thách thức lớn, bởi hiện nay, thành phố mới có một số mô hình kinh tế tuần hoàn đơn lẻ, chưa có những mô hình kinh tế tuần hoàn mang tính dẫn dắt, tạo đột phá thúc đẩy nền kinh tế xanh. Cụ thể, đối với mô hình 3R (Reduce: tiết giảm, Reuse: tái sử dụng và Recycle: tái chế) được xem như một cách tiếp cận đơn giản với kinh tế tuần hoàn, đây là mô hình tập trung vào ba hoạt động: Giảm sử dụng hàng hóa và tiêu thụ tài nguyên; tái sử dụng sản phẩm; tái chế, tuần hoàn tài nguyên. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình 3R được khởi động từ năm 2006 và tái khởi động năm 2018 thông qua việc thực hiện thí điểm phân loại rác tại nguồn tại một số địa bàn, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về khái niệm 3R, tạo dấu ấn nhất định trong phong trào cộng đồng bảo vệ môi trường.
Ngoài ra, thành phố cũng tổ chức các hoạt động, chương trình giảm ô nhiễm môi trường với nhiều hình thức đa dạng, là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế tuần hoàn. Cụ thể, thành phố tổ chức cuộc vận động “Người dân Thành phố Hồ Chí Minh không xả rác ra đường và kênh rạch, vì thành phố sạch và giảm ngập nước”, góp phần nâng cao ý thức người dân trong công tác bảo vệ môi trường. Qua đó, đã xóa được gần 630 điểm đen về rác thải, trong đó có 74 điểm được chuyển hóa thành khu sinh hoạt cộng đồng (sân chơi thể thao, vườn hoa, công viên...). Các chuyên gia cho rằng, mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng các hoạt động về kinh tế tuần hoàn chưa thật sự trở thành xu hướng rõ nét, bước đầu mới khởi xướng từ các hoạt động về bảo vệ môi trường, chứ chưa chuyển thành các hoạt động kinh tế mang lại lợi ích để thúc đẩy nền kinh tế xanh. Ông Nguyễn Duy Anh Đồng, Viện nghiên cứu Khoa học, chính trị và xã hội, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, để Thành phố Hồ Chí Minh thật sự trở thành đô thị xanh và bền vững, cần có lộ trình chiến lược, có tầm nhìn, cùng sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của các đơn vị, ban, ngành. Đây là điều kiện quan trọng giúp thành phố tạo bước “nhảy vọt”, biến thách thức trở thành cơ hội và khẳng định vị thế dẫn đầu trong hành trình phát triển xanh của Việt Nam.
ĐÒN BẨY TỪ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
Việc chuyển đổi từ kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu hướng phát triển chung trên toàn cầu và được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được ưu tiên trong chính sách phát triển quốc gia của nhiều nước trên thế giới. Trong bối cảnh Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng phải đối mặt với nhiều thách thức về cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, cũng như yêu cầu tất yếu cần thực hiện khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, kinh tế tuần hoàn được xác định là giải pháp tối ưu hướng đến một nền kinh tế xanh, tăng trưởng bền vững. Đặc biệt trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, khoa học và công nghệ giữ vai trò quan trọng, là nền tảng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn phát triển. Theo Tiến sĩ Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, để khoa học và công nghệ thật sự trở thành động lực xây dựng các mô hình kinh tế tuần hoàn, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội thì cần có một hành lang pháp lý rõ ràng cho việc hình thành, phát triển kinh tế tuần hoàn, từ chủ trương của Đảng đến pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, thực hiện kinh tế tuần hoàn cần gắn liền với phát triển công nghệ, kinh tế số; thúc đẩy đổi mới công nghệ cũng là yếu tố quan trọng quyết định thành công khi áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Cho nên, việc tích cực nghiên cứu và tạo ra các công nghệ thay thế là một yếu tố đặc biệt cần được chú trọng. Công nghệ mới sẽ giúp việc thực hiện mô hình kinh tế tuần hoàn hiệu quả, giảm thải ô nhiễm, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, tránh khai thác quá mức tài nguyên.
Các chuyên gia cũng cho rằng, phát triển kinh tế tuần hoàn cần phải dựa trên các ngành, lĩnh vực mà thành phố đã và đang triển khai các mô hình kinh tế gần với cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn. Từ đó, bổ sung hoàn thiện và có sự lựa chọn phù hợp cho từng ngành, lĩnh vực, từ thí điểm đến triển khai nhân rộng. Kinh tế tuần hoàn không thể làm đại trà hay theo phong trào mà cần có nghiên cứu đánh giá đúng các ngành, lĩnh vực có khả năng tiếp cận tốt nhất, trong một chiến lược tổng thể chung về phát triển kinh tế tuần hoàn trên địa bàn. Thành phố cũng cần tạo cơ chế để hình thành động lực thị trường dựa trên các tiêu chí của hiệu quả đầu tư, khuyến khích doanh nghiệp, nhất là khu vực tư nhân đầu tư mạnh mẽ vào các lĩnh vực thuộc kinh tế tuần hoàn. Có cơ chế, chính sách cho phát triển công nghệ sạch, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế chất thải, chất thải phải là nguồn tài nguyên trong nền kinh tế xét cả khía cạnh sản xuất và tiêu dùng. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Đổi mới sáng tạo gắn với kinh tế tuần hoàn trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh sẽ góp phần xây dựng, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thực chất và hiệu quả nhằm giải quyết các vấn đề về bền vững, tạo động lực phát triển kinh tế xanh. Trong đó, cần triển khai các nhóm giải pháp: Tạo thị trường mới nhằm thúc đẩy khởi nghiệp xanh; xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo xanh cho thành phố. Xây dựng các chính sách để tạo ra các thị trường mới cho sản phẩm, dịch vụ và quy trình xanh, cũng như các chính sách tài trợ, hỗ trợ chuyển đổi công nghệ xanh từ nguồn tài chính xanh cho các doanh nghiệp.
